نوع مقاله: مقاله علمی ـ پژوهشی

نویسندگان

1 دانشیار دانشکده علوم سیاسی دانشگاه باقر العلوم

2 دانشجوی دکتری آینده پژوهی، دانشکده مدیریت دانشگاه تهران

چکیده

آینده‌پژوهی را باید اقدامی فرارشته‌ای و علمی اجتماعی دانست؛ فرارشته‌ای، به دلیل آنکه هم در راه رسیدن به یافته‌ها و گزاره‌های خود و هم برای توجیه آن‌‌ها از رشته‌های گوناگون بسیاری استفاده می‌‌کند و علمی عمل‌گرا، به دلیل آن که می‌‌خواهد اطلاعات موردنیاز برای اقدام‌های بشری را فراهم آورد؛ اقدام‌هایی که برای شکل دادن به آینده طراحی می‌شوند. آینده‌‌پژوهی برخلاف روند تخصصی‌شدن و تفکیک رشته‌‌ها و حرفه‌های گوناگون، به‌مثابه علمی فرارشته‌ای در حال تکوین و تکامل است. قلمرو موضوعی آینده‌پژوهی، تمام بخش‌های فرهنگ، اقتصاد، سیاست، تکنولوژی و هنر را در بر گرفته و نظر به تغییرات پیش رو، موضوعات آن رو به افزایش است. این مطالعه که دارای جهت‌گیری اکتشافی-توصیفی می‌باشد، با مروری بر مقالات و کتب موجود در حوزه آینده‌ پژوهی، تلاش دارد سیر تحولات فرارشته آینده‌پژوهی را در دهه­‌های 1960 و 1970 بررسی نماید و ضمن شناسایی مؤسسات و اندیشمندان تأثیرگذار بر این روند، پارادایم‌هایی را که پس از جنگ جهانی دوم و جنگ سرد شکل گرفته، برشمرد. نتایج نشان می‌دهد که تاکنون دو  پارادایم در سیر تحول آینده‌‌پژوهی وجود داشته است و نشانه‌‌هایی از ظهور یک پارادایم نیز جدید به چشم می خورد.

کلیدواژه‌ها

جاودانی، حمید و توفیقی، جعفر (1388). ساختارها، فرایندها و عوامل مؤثر بر توسعه میان‌رشته‌ای‌ها، فصلنامه مطالعات میان‌رشته‌اى در علوم انسانی، 2(1)، ۳۷-۵۶.

فاتح راد، مهدی و دیگران (1392)، مختصات روش‌شناختی فرارشته آینده‌پژوهی به مثابه یک فراپارادایم یکپارچه، فصلنامه مطالعات میان‌رشته ای در علوم انسانی، 6(21)، 135-161.

فاتح راد، مهدی و دیگران (1390)، بررسی نظری و تجربی انگیزه‌ها و چالش‌های انجام مطالعات میان‌رشته‌ای با تأکید بر روش‌شناسی میان‌رشته‌ای، فصلنامه مطالعات میان رشته‌ای در علوم انسانی، 4(1)،85-111.

Aligica, P.D. and Herritt, R. (2009). Epistemology, social technology, and expert judgment: Olaf Helmer’s contribution to futures research, Futures, Vol. 41 pp. 253-259.

Anderson, K. (2005). Predicting the weather: Victorians and the science of meteorology, Chicago: University of Chicago Press.

Arnold, H. H. (1944). Memorandum for Dr. von Karman, Subject: AAF Long Range Development Program. Washington: Army Air Forces Headquarters.

Bell, W. (2003). Foundations of Futures Studies:Human Science for a New Era. (New Brunswick) 1: 33.

Collins, M. J. (1996). Cold War Lab (Washington Smithsonian, 2002) xvii; Bruce L. R. Smith, The RAND Corporation (Harvard University Press), 91.

Cornish, E. (1977. The Study of the Future. (World Future Society).

Cornish, E. (2007). The history of WFS in a series of memoirs, The Futurist. Also accessible online, Available at: http://www.wfs.org/Nov- Dec%20Files/The_Search_for_Foresight.pdf

 Dalkey, N.C. (1969). The Delphi Method: An Experimental Study of Group Opinion, RAND Publication RM-5888-PR.

Dator, J. (2005). The WFSF and I, Futures, Vol.  37 pp. 371–385.

Evered, R. D. (1977). Interest in the Future: A Search for Useable Measures. Futures, Vol. 9 No. 4 p. 299

Gaddis, J. L. (2005). The Cold War: A New History (Penguin Books) pp. 80-1

Godet, M. (2011). Memory of the Future list of fundamental futures texts. Available at: http://en.laprospective.fr/memory-of-the-future.html

Gordon, T. J. (July 1992). The Methods of Futures Research The Annals of the American Academy of Political and Social Science, (Special Issue: The Future Trends into the Twenty-First Century, edited by Joseph F. Coates and Jennifer Jarratt, 25-35

Gorn, M.H. (1994). Introduction in Prophecy Fulfilled: Toward New Horizons and Its Legacy. Edited by Michael H. Gorn (Air Force History and Museums Program 1994); Michael H. Gorn Harnessing the Genie: Science and Technology Forecasting for the Air Force 1944-86 (Office of Air Force History, Washington, D.C., 1988)

Goux-Baudiment, F. (2009). Oral History Interview with Fabienne Goux-Baudiment by Kaya Tolon (Paris, France).

Helmer, O. (1983). Looking Forward: A Guide to Futures Research, (CA: Sage Publications), 134. Helmer credits Norman Dalkey as being co-inventor of Delphi.

Helmer, O. (2009). Oral History Interview with Olaf Helmer. conducted by Kaya Tolon, Deposited in the Olaf Helmer Folder at the University of Southern California Archives)

Helmer. O. (1966). Bernice Brown Theodore Gordon, Social technology. (New York: Basic Books)

Helmer-Hirschberg, O. & Rescher, N. H. (1958). On the epistemology of inexact sciences. RAND P1513.

Hideg, E. (2002). Implications of two new paradigms for futures studies, Futures, Vol. 36 pp. 283–294.

Kuhn, T. (1962). Structure of Scientific Revolution, University of Chicago Press, p. 172.

Kuosa, T. (2011). Evolution of futures studies, Futures, Vol. 43, 327–336.

Laszlo, E. (2003). Introduction World Futures. The Journal of General Evolution. 59(3&4),125–126.

Mannermaa. M. (1992), Evolutionary Futures Research: Searching Qualifications of Futures Research’s Paradigms and Methodologies. Acta Futura Fennica. Vol. 2. pp. 23–9.

Marcus, A. & Bix, A. (2007). The Future is Now (Amherst: Humanity Books).

Marien, M. (1992). The Good-Books Imperative: Keeping up in Futures Studies. The Annals of the American Academy of Political and Social Science. (Special Issue: The Future Trends into the Twenty-First Century, edited by Joseph F. Coates and Jennifer Jarratt) pp.140-151

Masini, E.B. (1989). The future of future studies, Futures, 21(2), 152–160.

Masini, E.B. (1993). Why Futures Studies?. Grey Seal, London.

Nicolis, G. & Prigogine, I. (1989). Exploring Complexity: An introduction, Freeman and Company. New York: pp. 65–75, ISBN 978-0716718598.

Pietruska, J. L. (2009). Propheteering: A cultural history of prediction in the Gilded Age. Dissertation, Massachusetts Institute of Technology; AAT 0821745.

RAND Corporation (2011). A Brief History of RAND. Available at: http://www.rand.org/about/history.html

Rescher, N. (2006). The Berlin School of Logical Empiricism and its Legacy. Erkenntnis, Vol. 64 p. 289.

Rescher, N. (1997). H 2 O: Hempel-Helmer-Oppenheim, an Episode in the History of Scientific Philosophy in the 20th Century. Philosophy of Science. Vol.  64, p. 348.

Samuel, L. R. (2009). Future, University of Texas Press.

Slaughter, R.A. (2005). Futures Beyond Dystopia. Routledge Falmer, London.

Slaughter, R.A. (2008). Introduction, integral futures methodologies. Futures. Vol. 40 pp. 103–108.

Smith, B. L. R. (1966). The RAND Corporation. Harvard University Press, pp. 30-34

Stein, Z. (2007). Modeling the Demands of Interdisciplinarity: Toward a Framework for Evaluating Interdisciplinary Endeavors. Integral Review. No 4.

Truman, H. S. (2011). The President’s Farewell Address to the American People. Available at: http://www.trumanlibrary.org/calendar/viewpapers.php?pid=2059

United States National Intelligence Council (NIC) (2011). Forecasts and policy recommendations. Available at: http://www.foia.cia.gov/nic_geo.asp