تحول جغرافیا به‌عنوان علمی میان رشته‌ای

نوع مقاله: مقاله علمی ـ پژوهشی

نویسنده

استاد جغرافیا، گروه جغرافیای دانشگاه خوارزمی، تهران، ایران.

چکیده

جغرافیا به‌عنوان علم تحلیل فضایی پدیده‌ها مبتنی بر سه هدف اصلی است: مطالعه ساختارهای فضایی، بررسی نظم مکانی _ فضایی فعالیت‌های اقتصادی، اجتماعی و تحقیق روابط و عملکردهای فضایی از طریق سطح‌بندی سلسله مراتبی سکونت‌گاه‌های شهری و روستایی. در نهایت نمود کاربردی جغرافیا یا «برنامه‌ریزی فضایی» به اصلاح ساختارهای فضایی، انتظام مکانی _ فضایی فعالیت‌ها و نظم بخشی روابط و عملکردهای فضایی می‌پردازد. در این نظم فضایی بین ساختار و کارکرد پیوستگی تعاملی وجود دارد. علم به‌وسیله انقلاب الکترونیکی، ساختاری شبکه‌ای و پیچیده پیدا کرده که به «علم موج سومی» موسوم است و مطالعات تخصصی گسترش یافته است. مطالعه «تخصصی» سبب می‌شود که شناخت و درک عمیقی از موضوع مورد بررسی حاصل آید، اما این عمق همواره «نقطه‌ای» باقی مانده و آن کاربردها نیز می‌توانند آسیب‌زا باشند، زیرا در ترکیب با سایر ابعاد زندگی انسانی تنظیم نشده است. چنین علمی ‌نمی‌تواند نیازهای زندگی انسان را تأمین و در حل مسائل مفید باشد. هدف مقاله حاضر تجزیه و تحلیل دانش جغرافیا به‌عنوان نظمی میان رشته‌ای است. تحقیق مبتنی بر تحلیل محتوای کیفی است. نتیجه نشان می‌دهد، تحقیقات جغرافیایی خصلت بین‌رشته‌ای دارد در غیر این‌صورت نمی‌تواند مسائل پیچیده جهان کنونی را تبیین کند. جغرافیا می‌تواند هم از دستاوردهای علوم دیگر از جمله آمار، ریاضی، اقتصاد، جامعه‌شناسی، تاریخ و روان‌شناسی بهره ببرد، هم خدمات متقابلی به آنها ارائه و خود به شکوفایی برسد.

تازه های تحقیق

1. جغرافیای نو علمی بین رشته ای است.

2. ترقی یک رشته علمی در گرو  شناخت قوانین علمی و نیازهای زمانی است.

3. کام یابی  تحقیقات جغرافیایی به بین رشته ای بودن آن  وابسته است.

کلیدواژه‌ها

موضوعات


حافظ‌نیا، محمدرضا (1393). فلسفه و ماهیت جغرافیا [متن سخنرانی]. تهران، ایران: انجمن ژئوپولیتیک ایران. برگرفته از:  http://iag.ir/the-community/43-iag/462-geomahiyat

حشمتی مولایی، حسین (1389). رهیافت میان‌‌رشته‌ای در آموزش و پژوهش اقتصاد اسلامی. فصلنامه مطالعات میان‌‌رشته‌ای در علوم انسانی، 2(3)، 213-191. doi: 10.7508/isih.2010.07.008

خنجرخانی، ذبیحالله؛ بختیاری نصرآبادی، حسنعلی؛ ابراهیمی دینانی، آرزو (1388). درآمدی بر ضرورت، جایگاه و انواع مطالعات میان‌رشته‌ای در آموزش عالی. فصلنامه مطالعات میان‌رشته‌ای در علوم انسانی، 2(1)، 186-167.doi: 10.7508/isih.2010.05.007

خورسندی طاسکوه، علی (1388). تنوع گونه‌شناختی در آموزش و پژوهش میان‌رشته‌ای در علوم انسانی، فصلنامه مطالعات میان‌‌رشته‌ای، 1(4)، 83-57. doi: 10.7508/isih.2009.04.003

دوسرتو، میشل (1382). قدم زدن در شهر (ترجمه: شهریار وقفی‌پور، چاپ اول). سایمون دیورینگ؛ نیما ملک‌محمدی و شهریار وقفی‌پور، مجموعه مقالات مطالعات فرهنگی. تهران: نشر تلخون.

ریاضی، سیدابوالحسن (1392). شهر پدیده‌ای میان‌رشته‌ای. فصلنامه مطالعات میان‌رشته‌ای در علوم انسانی، 6(1)، 115-101. doi: 10.7508/isih.2014.21.005

علیجانی، بهلول (7 آذر، 1394). ماهیت و تعریف جغرافیا [کلاس درس روش تحقیق] . تهران: دانشگاه خوارزمی.

ﻓﺮاﺳﺘﺨﻮاه، ﻣﻘﺼﻮد (1391). ﺑﺮﻧﺎﻣﻪرﯾﺰی آﻣﻮزش ﻋﺎﻟﯽ و ﭼﺎلش‌های ﻣﯿﺎن‌رﺷﺘﻪای ﺷﺪن. دوفصلنامه ﻣﻄﺎﻟﻌﺎت ﺑﺮﻧﺎﻣﻪرﯾﺰی آﻣﻮزﺷﯽ، 1(1)، 79-55.

فکوهی، ناصر (1394). ضرورت مطالعات بین‌رشته‌ای [گفتگوی خبرگزاری مهر با ناصر فکوهی]. برگرفته از             http://anthropology.ir/article/1937

کلاوال، پل (1373). جغرافیای نو (ترجمه: سیروس سهامی). مشهد: سازمان چاپ.

مامفورد، لوئیس (1385). فرهنگ شهر (ترجمه: عارف اقدامی‌مقدم، چاپ اول). تهران: انتشارات مرکز مطالعاتی و تحقیقاتی شهرسازی و معماری.

Baerwald, T. J. (2010). Prospects for Geography as an Interdisciplinary Discipline. Annals of the Association of American Geographers, 100(3), 493–501. doi: 10.1080/00045608.2010.485443

Gilbert, G. K. (1909). Earthquake forecasts. Science,29(734): 121–38.

Gregory, G., Johnston, R., Pratt, G., Watts, M., & Whatmore, S. (1994). The dictionary of human geography (3rd ed.). USA: Wiley-Blackwell.

Jantsch, E. (1972). Towards interdisciplinary and transdisciplinary in education and innovation. In G. Berger, A. Briggs & G. M. L. Apstel (Eds.), Interdisciplinary: Problems of teaching and research in universities (pp. 97-121). Paris: Organization for Economic Co-operation and Development.

McNeill, D. (1999). Interdisciplinary research: With particular reference to the field of environment and development. Higher Education Quarterly, 53(4), 312-332.  doi: 10.1111/1468-2273.00134

Natoli, S. J. (1994). Guidelines for geographic education and the fundamental themes in geography. Journal of Geography, 93(1), 2–6.  doi: 10.1080/00221349408979676

Repko, A. F. (2008). Interdisciplinary research: Process and theory. Los Angeles: Sage.

Saxe, J. G. (1878). The blind men and the elephant. In W. J. Linton (ed.). Poetry of America: Selections from one hundred American poets from 1776-1876 (pp. 150-152).London: George Bell.