معماری مسکونی امروز شهر تهران و پروبلماتیک فرهنگ از منظری جامعه‌شناختی

نوع مقاله: مقاله علمی ـ پژوهشی

نویسندگان

1 دانشجوی دکترای معماری، دانشکده هنر و معماری دانشگاه آزاد اسلامی، واحد تهران مرکز، تهران، ایران.

2 استاد معماری، دانشکده هنر و معماری دانشگاه آزاد اسلامی، واحد تهران مرکز، تهران، ایران.

3 استادیار جامعه‌شناسی، دانشکده علوم اجتماعی دانشگاه آزاد اسلامی، واحد تهران مرکز، ‌تهران، ‌ایران.

چکیده

آشفتگی کالبدی در معماری امروز شهر تهران، مسئله‌ای است که حتی بیننده غیرمتخصص نیز از آن آگاه است. برخی از پرسش‌های بنیادین که در این مورد مطرح می‌شوند عبارتند از اینکه: متولی تبیین این امر، کدام‌یک از رشته‌های دانشگاهی است؟ آیا معماری و شهرسازی باید این وظیفه را برعهده بگیرد یا جامعه‌شناسی و مطالعات فرهنگی؟ آیا اقتصاد سیاسی شهر تهران باید مبنای تبیین این درهم‌ریختگی باشد یا آسیب‌شناسی نحوه مدیریت شهر؟ به‌نظر می‌رسد فهم این پروبلماتیک، از توان هریک از این رشته‌ها به‌تنهایی، بیرون است و تنها نگاه به پدیده موردنظر از منظری بینارشته‌ای می‌تواند پرتوی بر ماهیت آن بیفکند؛ ازاین‌رو ما در این مقاله، تلاش خواهیم کرد آشفتگی کالبدی در معماری امروز تهران را از منظر جامعه‌شناختی و حوزه مطالعات فرهنگی، مورد بررسی قرار دهیم. از نظر نویسندگان، این رهیافت در مقایسه با مطالعات مستقل (غیرمیان‌رشته‌ای) به فهم عمیق‌تری از ماهیت این پروبلماتیک منجر خواهد شد؛ بنابراین، در این مقاله خواهیم کوشید نسبت میان شکل مسکن و معماری با عناصر فرهنگی و جامعه‌شناختی را مورد تحلیل قرار دهیم. به‌عبارت دیگر، برآنیم تا نشان دهیم که تغییرات آشوبناک در عرصه معماری شهر تهران، بیشتر از آنکه ناشی از ذائقه‌ای زیباشناختی و یا ضرورتی مبتنی‌بر اقتضاهای مهندسی معماری باشد، متغیری وابسته به عناصر فرهنگی و جامعه‌شناسی است.

کلیدواژه‌ها


اباذری، یوسف؛ چاوشیان، حسن (1381). از «طبقه‌ اجتماعی» تا «سبک زندگی»: رو‌یکردهای نوین در تحلیل جامعه‌شناختی هویت اجتماعی. نامه‌ علوم اجتماعی، 20 (0)، 27-3.

بابائی، محبوبه (1384). بررسی رابطه پایگاه اقتصادی ‌ ـ ‌اجتماعی و سبک زندگی:  اقشار مرفه نوظهور و غیرنوظهور در شهر تهران (پایان‌نامه‌ دوره دکترا). گروه جامعه‌شناسی، رشته جامعه‌شناسی واحد علوم و تحقیقات، دانشکده علوم انسانی و اجتماعی، دانشگاه آزاد اسلامی.

پیران، پرویز (1379). شهروندی و فرم شهری. دفتر پژوهش‌های فرهنگی، فصلنامه‌ معماری و فرهنگ، 2(5)، 42-37.

پیران، پرویز (1387الف). ایرانشهر ایرانی. برگرفته شده در تاریخ 01/19/2009 ازhttp://nasour.net/1387.02.12/166.html

پیران، پرویز (1387ب). مفهوم پیچیده‌ طبقه‌ اجتماعی در جامعه‌ پیچیده‌ ایران. برگرفته شده در تاریخ 08/04/2010 از:  www.nasour.net

پیران، پرویز (1387ج). نظریه‌ راهبرد و سیاست سرزمینی جامعه‌ ایران. برگرفته شده در تاریخ 08/04/2010، از: www.matalebe.ir

جلائی‌پور، حمیدرضا (1392). جامعه‌شناسی ایران: جامعه‌ کژمدرن (چاپ اول). تهران: نشر علم.

خاکسار، سیامک (1389). اصول طراحی فضای همگانی مبتنی بر زندگی روزانه‌ مردم (پایان‌نامه‌ دوره‌ کارشناسی ارشد). رشته‌ طراحی شهری، دانشکده‌ معماری و شهرسازی، دانشگاه شهید بهشتی.

خدائی، زهرا؛ پورخیری، علی (1390). مسائل اجتماعی شهرسازی در ایران (چاپ اول). تهران: گروه پژوهش‌های فرهنگی و اجتماعی پژوهشکده‌ تحقیقات راهبردی مجمع تشخیص مصلحت نظام.

سوندرز، پیتر (1391). نظریه‌ اجتماعی و مسئله‌ شهری (چاپ اول؛ مترجم: محمود شارع‌پور). تهران: تیسا.

شایگان، داریوش (1392). در جستجوی فضاهای گمشده (چاپ اول). تهران: فرزان.

شهابی، محمود (1391). سبک‌های زندگی جهان‌وطنانه در میان جوانان ایرانی و دلالت‌های سیاسی آن‌ها. در الگوهای سبک زندگی ایرانیان (چاپ دوم؛ صص 72-35)، گروه پژوهش‌های فرهنگی و اجتماعی، پژوهشکده‌ تحقیقات راهبردی مجمع تشخیص مصلحت نظام.

صمیم، رضا (1393). نگاهی انتقادی به پیشینه داخلی مطالعات جامعه‌شناختی بر روی سبک زندگی. فصلنامه‌ تحقیقات فرهنگی ایران، 7(1)، 166-145. doi: 10.7508/ijcr.2014.25.007

فاضلی، محمد (1384). جامعه‌شناسی مصرف موسیقی. فصلنامه علمی پژوهشی مطالعات فرهنگی و ارتباطات، 1(4)، 54-27.  

فاضلی، نعمت‌الله (1387). مدرنیته و مسکن (رویکردی مردم‌‎نگارانه به مفهوم خانه، سبک زندگی روستایی و تحولات امروزین آن). تحقیقات فرهنگی ایران، 1(1)، 63-25. doi: 10.7508/ijcr.2008.01.002

فاضلی، نعمت‌الله (1392). فرهنگ و شهر، چرخش فرهنگی در گفتمان‌های شهری (چاپ دوم). تهران: تیسا.

کاظمی، عباس (1386). تأملات ایرانی: جامعه‌ جنبشی. فصلنامه علوم اجتماعی آیین، 11 و 12، 9-6.

کاظمی، عباس (1388). پرسه‌زنی و زندگی روزمره‌ ایرانی: تأملی بر مصرف مراکز خرید (چاپ اول). تهران: آشتیان.

کاظمی، عباس؛ رضائی، محمد (1387). دیالکتیک تمایز و تمایززدایی پرسه‌زنی و زندگی گروه‌های فرودست شهری در مراکز خرید تهران. فصلنامه‌ تحقیقات فرهنگی ایران، (1)1، 24-1.  doi: 10.7508/ijcr.2008.01.001

گرونو، یوکا (1392). جامعه‌شناسی سلیقه (چاپ اول؛ مترجم: مسعود کیانپور). تهران: مرکز.

لوفور، هانری (1379). سطوح واقعیت و تحلیل پدیده‌های شهری (مترجم: زهرا تشکر). فصلنامه مدیریت شهری، 1(2)، 45-40.

وبلن، تورستین (1392). نظریه‌ طبقه‌ تن‌آسا (چاپ سوم؛ مترجم: فرهنگ ارشاد). تهران: نی.

همایون کاتوزیان، محمدعلی (1380). تضاد دولت و ملت: نظریه‌ تاریخ و سیاست در ایران (چاپ پنجم؛ مترجم: علیرضا طیب). تهران: نی.

همایون کاتوزیان، محمدعلی (1387الف). اقتصاد سیاسی ایران: از مشروطیت تا پایان سلسله‌ پهلوی (چاپ چهاردهم؛ مترجم: محمدرضا نفیسی، و کامبیز عزیزی). تهران: مرکز.

همایون کاتوزیان، محمدعلی (1387ب). جامعه‌کوتاه مدت (مترجم: عبدالله کوثری). مجله بخارا، 69-68، 293-270.

همایون کاتوزیان، محمدعلی (1388الف). استبداد، دموکراسی و نهضت ملی (چاپ چهارم). تهران: مرکز.

همایون کاتوزیان، محمدعلی (1388ب). نه مقاله در جامعه‌شناسی تاریخی ایران، نفت و توسعه‌ اقتصادی (چاپ سوم؛ مترجم: علیرضا طیب). تهران: مرکز.

 

Altman, I. (1984). Culture and environment. London: Cambridge University Press.

Baudrillard, J. (1970). La sosiété de consommation: Ses mythes et ses structures. Paris: Denoël.

Bourdieu, P. (1984). Distinction: A social critique of social judgment of taste (R. Nice, Trans.). Cambridge, MA: Harvard University Press.

Chapin, S. (1935). Contemporary American institutions. New York: Harper and Bros.

Chapman, D. (1955). Home and social status. London: R. K. P.

DiMaggio, P., & Mohr, J. (1985). Cultural capital, educational attainment and marital selection. American Journal of Sociology, 90(6), 1231-1261. doi: 10.1086/228209

DiMaggio, P., & Useem, M. (1978). Social class and arts consumption: The origins and consequences of class difference in exposure to the arts in America. Theory and Society, 5(2), 141-161.  doi: 10.1007/BF01702159

Featherstone, M. (1987). Lifestyles and consumer culture. Theory, Culture and Society,  4, 55-70.   doi: 10.1177/026327687004001003

Featherstone, M. (1994). Consumer culture and postmodernism. UK: Sage.

Giddens, A. (1991). Modernity and self-identity: Self and society in a late modern age. Oxford: Polity Press.

Giddens, A. (1994). Beyond left and right: The future of radical politics. Cambridge: Polity Press.

Lash, S., & Urry, J. (1987). The end of organized capitalism. Cambridge: Polity Press.

Miller, D. (1987). Material culture and mass consumption. Oxford: Blackwell.

Peterson, R. (1997). The rise and fall of highbrow snobbery as a status maker. Poetics, 25, 75-92.  doi: 10.1016/S0304-422X(97)00013-2

Peterson, R. A. (1983). Patterns of cultural choice. American Behavioral Scientist, 26(4), 422-438.  doi: 10.1177/000276483026004002

Storey, J. (1999). Cultural consumption and everyday life. New York: Arnold.

Trasler, G. (1982). The psychology of ownership and possessiveness. In P. Hollowell, (ed.). Property and social relations, Heinemann.

Van Eijck, K. (1997). The impact of family background and educational attainment on cultural consumption: A sibling analysis. Poetics, 25, 195-224. doi: 10.1016/S0304-422X(97)00017-X

Van Eijck, K. (1999). Socialization, education, and lifestyle: How social mobility increase the cultural heterogeneity of status groups. Poetics, 26, 309-328.  Doi: 10.1016/S0304-422X(99)00008-X

Veblen, T. (1961). The theory of the leisure class: An economic study of institutions. New York: Random House.

Warde, A. (1991). Notes on the relationship between production and consumption. In R. Burrows, & C. Marsh (Eds.), Consumption and class: Divisions and change, London: Macmillan.

 

 

چگونه به این مقاله استناد کنیم:

نساج، حمید؛ و سلطانی، محبوبه (1396). خوانش معماری از دیدگاه اندیشه‌های سیاسی، فصلنامه مطالعات میان‌رشته‌ای در علوم انسانی، 9(2)، 106-85.  doi: 10.22035/isih.2017.251

 HOW TO CITE THIS ARTICLE

Nassaj, H., & Soltani, M. (2017). Architecture reading from the political thoughts’ perspective. Journal of Interdisciplinary Studies in the Humanities, 9(2), 85-106. doi: 10.22035/isih.2017.251