معنا و مبنای تبیین در علوم اجتماعی

نوع مقاله: مقاله علمی ـ پژوهشی

نویسنده

عضو هیئت علمی دانشگاه علامه طباطبایی، تهران، ایران.

چکیده

فلسفه علوم اجتماعی، همچون فلسفه علوم طبیعی، با پرسش از معنای علم و مفاد و معیار تبیین و توضیح علمی آغاز می‌شود. پرسش اصلی مقاله حاضر این است که «تولید علمی، در حوزه علوم اجتماعی، دقیقاً در پی چیست؟ به تعبیر دیگر، در یک توضیح و تبیین علمی در پی معلوم کردن چه مجهولی هستیم؟» به‌طور معمول، دست‌کم سه پاسخ به این پرسش داده می‌شود: علت، دلیل، و معنا. در این مقاله ضمن توصیف، تحلیل، و نقد هریک از این پاسخ‌ها، که مکتبی در فلسفه و روش‌شناسی علم محسوب می‌شوند، سعی می‌کنم نشان دهم که هیچ‌یک از این موارد، نمی‌تواند به داعیه غلبه مطلق در امر تبیین وفا کند، که البته این امر به‌معنای برابری ارزش آن‌ها نیست. فرضیهݘ مقاله حاضر این است که توضیح علّی، توضیح دلیلی، و توضیح معنایی، هم از منظر تحلیل نظری و هم در روال غالب عالمان علوم اجتماعی، به‌ترتیب، دارای بیشترین اهمیت و کارآمدی در امر تبیین علمی هستند.

کلیدواژه‌ها

موضوعات


احمدی، بابک (1318). ساختار و تاویل متن. تهران: نشر مرکز.

اسکینر، ب اف (1364). فراسوی آزادی و منزلت (مترجم: محمد علی حمید رفیعی). تهران: نشر تندیس ‌ـ‌ سکه.

بشیریه، حسین (1384). موانع توسعة سیاسی در ایران. تهران: نشر گام نو.

بودن، رمون (1383).  منطق کنش اجتماعی: روش تحلیل مسائل اجتماعی (مترجم: عبدالحسین نیک‌گهر). تهران: نشر توتیا.

پوپر، کارل ریموند (1377). جامعة باز و دشمنان آن (مترجم: عزت‌الله فولادوند). تهران: نشر خوارزمی.

پینکر، استیون (1393). لوح سفید (مترجم: بهزاد سروری، و دانیال قارونی). تهران: نشر نگاه معاصر.

دریفوس، رابینو (1379). میشل فوکو، فراسوی ساختارگرایی و هرمنیوتیک (مترجم: حسین بشیریه). تهران: نشر نی.

دورکیم، امیل (1373). قواعد روش جامعه‌شناسی (مترجم: علی محمد کاردان). تهران: انتشارات دانشگاه تهران.

دورکیم، امیل (1377). خودکشی (مترجم: نادر سالارزادة امیری). تهران: انتشارات دانشگاه علامه طباطبائی.

فروید، زیگموند (1389). تمدن و ملالت‌های آن (مترجم: محمد مبشری). تهران: نشر ماهی.

فی، برایان (1383). پارادایم‌شناسی علوم انسانی (مترجم: مرتضی مردیها). تهران: نشر پژوهشکدة مطالعات راهبردی.

لیتل، دانیل (1373). تبیین در علوم اجتماعی (مترجم: عبدالکریم سروش). تهران: نشر صراط.

میلانی، عباس (1380). معمای هویدا. تهران: نشر اختران.

وبر، ماکس (1373). اخلاق پروتستانی و روح سرمایه‌داری (مترجم: عبدالکریم رشیدیان، و پریسا منوچهری). تهران: نشر علمی و فرهنگی.

 

Althusser, L. (1966). Lire le capital. Paris: Maspero.

Boudon, R. (1967). L, analyse mathematique des faits sociaux. Paris: Polon.

Boudon,R. (1992). L, ideologie, ou, l'origine des idees recues. Paris: Seuil.

Bourdieu, P. (1980). Le sens commun. Paris: Minuit.

Dahl, R. (1971). Poliarchy. Yale University, Newhaven.

Dray, W. H. (1957). Laws and explanation in history. Oxford: Oxford University Press.

Duhem, P. (1989). La theorie physique, son objet, sa structure. Paris: J. Vrin.

Foucault, M. (1966). les mots et les choses. Paris: Galimard.

Geertz, C. (1973). On the interpretation of culture. New York: Basic Books.

Geertz, C. (1983). Local knowledge. New York: Basic Books.

Goldmann, L. (1964). Pour une sociologie de roman. Paris: Galimard.

Goodman, N. (1995). Fact, fiction, and forecast. Cambridge, Masachsets: Harvard University press.

Hayek, F. (1949). Individualism and economic order. London: Routledge & Kegan Paul.

Hempel, C. G. (1965). Aspects of scientific explanation. New York: Free Press.

Huserl, E. (1969). Recherches logiques. Paris: PUF.

Kitcher, P. (1989). Explanatory unification and the causal structure of the world. In: Y. Balashov, & A. Rosenberg, (Eds.), Philosophy of Science (pp. 71- 91), London & New York: Routledge.

Koyre, A. (1940). Etud galileennes. Paris: Hermann.

Levi-Strauss, C. (1958). Anthropologie Structural. Paris: Polon.

Lipset, S. M. (1959). Some social requisites of democracy: Economic development and political legitimacy. American political Review, 53(1), 69-105.

Lyotard, J. F. (1977). Instruction paiennes. Paris: Galilee.

Macintyre, A. (1991). Is a science of comparative politics possible? in Against the self-images of the age: Essays on ideology and philosophy (pp. 260-279), London, Duckworth.

Malherb, M. (1988). Qu’est-ce que la causalité?. Paris: Armend Coulan.

Nozick, R. (1981). Knowledge, philosophical explanations. Cambridge: Cambridge University Press.

Nozick, R. (2001). Invariances: The structure of the objective world. Cambridge & Massachusette: Harvard University Press.

Pinker, S. (2002). The blank slate: The modern denial of human nature. New York: Penguin Book.

Posner, R. A. (1997). Rational choice, behavioral economics, and the low. Oxford University Press.

Posner, R. A. (1998). Rational choice, behavioral economics, and the law. Stanford Law Review, 50(5), 1551.

Ricoear,P. (1976). Interpretation theory, discourse and surplus of meaning. Texas: Cristion University Press.

Taylor, Ch. (1985). Philosophy and the human sciences. Philosophical Papers 2, Cambridge: Cambridge University Press.