نقش سرمایه فرهنگی در تحقق شهروندی بوم شناختی

نوع مقاله: مقاله علمی ـ پژوهشی

نویسندگان

دانشگاه تبریز

چکیده

توسعه صنعتی و فناورانه جوامع، تغییر الگوی مصرف زمین، و مدیریت نادرست در بهره‌برداری از طبیعت، موجب آسیب‌پذیری چرخه حیات، ارگانیسم‌های گیاهی و جانوری و چشم‌اندازهای طبیعی شده است. در این راستا، جامعه‌شناسی محیط زیست با تکیه بر تفسیر بوم‌شناختی، در پی بررسی مشکلات زیست‌محیطی با بهره‌گیری از دانش جامعه‌شناسی است؛ بنابراین، گونه جدیدی از شهروندی با عنوان «شهروندی بوم‌شناختی» شکل گرفته است که بر وظیفه‌مندی و مسئولیت‌پذیری متعهدانه شهروندان مبتنی است و نشان می‌دهد که سرمایه فرهنگی می‌‌تواند در افزایش مسئولیت‌پذیری شهروندان نقش مهمی ایفا کند. در این مقاله ارتباط شهروندی بوم‌شناختی و سرمایه فرهنگی با استفاده از روش پیمایشی بررسی شده است. ابزار پژوهش، پرسش‌نامه بوده که با بهره‌گیری از پژوهش‌های خارجی، طراحی و با استفاده از تحلیل عاملی اکتشافی مؤلفه‌های آن، مشخص و بومی‌سازی شده است. جامعه آماری پژوهش، شهروندان بالای 15 سال شهر تبریز در سال 1394 هستند که 670 نفر از آنان با استفاده از فرمول کوکران و به شیوه نمونه‌گیری خوشه‌ای چندمرحله‌ای انتخاب شده‌اند. یافته‌های تحقیق نشان می‌‌دهد که شهروندی بوم‌شناختی با میزان 57/78 درصد، از وضعیت نسبتاً خوبی در بین شهروندان تبریزی برخوردار است، لیکن، میزان برخورداری شهروندان از سرمایه فرهنگی (97/52 درصد) تا حدی کم بوده است. نتایج آزمون همبستگی پیرسون نشان می‌دهد که بین سرمایه فرهنگی و ابعاد آن (غیر از بعد نهادی) با شهروندی بوم‌شناختی، ارتباط مثبت و معنی‌داری وجود دارد. نتایج آزمون رگرسیون نیز حاکی از این است که ابعاد سه‌گانه سرمایه فرهنگی توانسته‌اند 4/7 درصد واریانس مربوط به شهروندی بوم‌شناختی را تبیین کنند.

کلیدواژه‌ها

موضوعات


The industrial and technological development of societies, a change in land use patterns and mismanagement in harnessing natural resources have resulted in vulnerability of lifecycle, plant and animal organisms, and natural landscapes. In this regard, environmental sociology, relying on an ecological interpretation, sets out to investigate environmental issues through the use of sociological knowledge. Therefore, a new concept of ecological citizenship has taken shape, focusing on the functionality, responsibility and cultural capital as important factors in promoting citizen responsibility. This survey investigates the relationship between ecological citizenship and cultural capital. The data collection instrument was a questionnaire developed on the basis of foreign studies, with its components identified and localized through exploratory factor analysis. The study population consisted of citizens of Tabriz over the age of 15, out of which 670 were selected using multi-stage cluster sample. The findings reveal that ecological citizenship 78.57% was relatively good. However, cultural capital at 52.97% was relatively low. The results of Pearson correlation proved a significant and positive correlation between cultural capital and its dimensions (except for the institution dimension) with ecological citizenship. Regression test results show that the three dimensions of cultural capital can account for the 7.4% in the variance of ecological citizenship.

اروین، آلن (1393). جامعه‌شناسی و محیط زیست: درآمدی انتقادی بر جامعه، طبیعت و دانش (مترجم: صادق صالحی). بابلسر: دانشگاه مازندران.

بابایی اقدم، فریدون؛ حسین‌زاده دلیر، کریم؛ و صدر موسوی، میرستار (1386). اکولوژی ازدحام شهری در حواشی شهر تبریز. جغرافیا و توسعه، 9، 180-161.

حسین‌نژاد، فهیمه (1392). بررسی عوامل اجتماعی مرتبط با سبک زندگی زیست‌محیطی شهروندان شهر تبریز (پایان‌نامه دکتری). دانشکده حقوق و علوم اجتماعی، دانشگاه تبریز، تبریز، ایران.

ریاضی، سید ابوالحسن (1392). شهر؛ پدیده‌ای میان‌رشته‌ای. مطالعات میان‌رشته‌ای در علوم انسانی، 6(1)، 115-101doi: 10.7508/isih.2014.21.005

ساتن، فیلیپ دبلیو (1392).درآمدی بر جامعه‌شناسی محیط زیست (چاپ اول؛ ترجمه: صادق صالحی). تهران: سمت.

سوندرز، پیتر (1391). نظریه اجتماعی و مسئله شهری (مترجم: محمود شارع پور). تهران: تیسا.

شارع‌پور، محمود (1387). جامعه‌شناسی شهری (چاپ ششم). تهران: سمت.

شبیری، سیدمحمد؛ و شمسی، سیده زهرا (1394). تحلیلی بر برنامه درسی میان‌رشته‌ای آموزش محیط زیست در آموزش عالی. مطالعات میان‌رشته‌ای در علوم انسانی، 7(3)، 145-127. doi: 10.7508/isih.2015.27.005

صالحی، صادق؛ و امام قلی، لقمان (1391).سرمایه فرهنگی و رفتارهای زیست محیطی؛ مطالعه موردی استان کردستان. فصلنامه انجمن ایرانی مطالعات فرهنگی و ارتباطات، 28، 120-91.

صالحی، صادق؛ و پازوکی‌نژاد، زهرا (1393). تحلیل اجتماعی نقش شهروندی محیط زیستی در مقابله با پیامدهای تغییر آب و هوا. فصلنامه مطالعات جامعه‌شناختی شهری، 4(11)، 148-127.

صالحی، صادق؛ و کریم‌زاده، سارا (1393). بررسی تاثیر ارزش‌های زیست محیطی بر رفتار زیست محیطی؛ مطالعه مناطق شهری ارومیه. مسائل اجتماعی ایران، 5(2)، 76-61.

فاضلی، محمد (1382). مصرف و سبک زندگی. قم: صبح صادق.

فالکس، کیت (1390). شهروندی (مترجم: محمد تقی دلفروز). تهران: کویر.

فولتز، ریچارد؛ دنی، فردریک؛ و بهارالدین، عزیزان (1393). اسلام و محیط زیست (مترجم: محمد خواجه‌حسینی، و سیدشهاب‌الدین معین‌الدینی). مشهد: جهاد دانشگاهی.

قاسمی، محمدعلی (1388). جامعه ریسک و اهمیت آن برای مطالعات استراتژیک. مطالعات راهبردی، 12(45)، 47-27.

کهیل، مایکل (1387). محیط زیست و سیاست اجتماعی (مترجم: حسین حاتمی‌نژاد، و سهراب امیریان). تهران: دانشگاه تهران.

گیدنز، آنتونی (1389). جامعه‌شناسی (مترجم: حسن چاوشیان). تهران: نشر نی.

متفکر آزاد، محمدعلی؛ و خورشید دوست، علی‌محمد (1391). محیط زیست و نگرش اسلامی. تبریز: دانشگاه تبریز.

منتی‌زاده، میثم؛ زمانی، غلامحسین؛ و کرمی، عزت‌الله (1393). مدل‌یابی رفتار زیست محیطی زارعات شهرستان شیراز با استفاده از تئوری ارزش –عقیده-هنجار استرن. تحقیقات اقتصاد و توسعه کشاورزی ایران، 45(4)،624-613.

نرگسیان، عباس (1393). مطالعات شهروندی؛ رویکرد شهروند مدار به مدیریت دولتی. تهران: انتشارات دانشگاه تهران.

هاشمی بناب، صدیقه؛ و رفیعی، حامد (1391). ارزش کاهش آلودگی زیست محیطی رودخانه آجی چای از دید شهروندان تبریزی. اقتصاد کشاورزی، 6(4)، 90-75.

هانیگان، جان (1392). جامعه‌شناسی محیط زیست (مترجم: موسی عنبری، انور محمدی، و میلاد  رستمی). تهران: دانشگاه تهران.

یزدخواستی، بهجت؛ حاجیلو، فتانه؛ و علیزاده اقدم، محمدباقر (1392). بررسی رابطه سرمایه فرهنگی بوم‌شناختی با ردپای بوم‌شناختی؛ مورد مطالعه: شهروندان تبریز. اخلاق زیستی، 3(8)، 132-101.

Anantharaman, M. (2014).Networked ecological citizenship, the new middle classes and the provisioning of sustainable waste management in Bangalore, India.Journal of Cleaner Production, 63, 173-183.  doi: 10.1016/j.jclepro.2013.08.041

Berkowitz, A., Ford, M., & Brewer, C. (2004). A framework for integrating ecological literacy, civics literacy and environmental citizenship in environmental education. Retervied From http://www.bioed.org/pubs/EE_chapter_berkowitz_et_al.pdf

Cahill, M. (2002).The environment and social policy. London and New York: Routledge.

Chen, X., Peterson, M. N., Vanessa, H., Chuntian, L., Graise D., Hong, D., & Liu, J. (2011).Effects of attitudinal and socio-demographic factors on pro-environmental behavior in urban China.Environmental Conservation, 38(1), 45-52. doi: 10.1017/S037689291000086X

Dagger, R. (1981).Metropolis, memory and citizenship.American Journal of Political Science, 25(4), 715-737.

Delanty, G. (2007). Theorizing citizenship in global age. In: W. Hudson, & S. Slaughter, Globalization and Citizenship: The Transnational Challenge, London: Taylor and Francis.

Dobson, A. (2003). Citizenship & the environment. Oxford: Oxford University Press.

Dobson, A. (2007). Environmental citizenship: Towards sustainable development. Sustainable Development, 15(5), 276-285.  doi: 10.1002/sd.344

Dunlap, R. E., & Jones, R. E. (2002). Environmental concern: Conceptual and measurement issues. In R. E. Dunlap, & W. Michelson, (Eds.), Handbook of Environmental Sociology (pp. 482-524). Westport, London: Greenwood Press.

Erlhoff, M., & Marshall, T. (Eds.). (2008). Design dictionary: Perspectives on design terminology [Electronic source]. Basel Birkh; User Verlag.

Kelly, J. R., & Abel, T. D. (2012).Fostering ecological citizenship: The case of environmental service-learning in Costa Rica.International Journal for the Scholarship of Teaching and Learning, 6(2), Article 16.  doi: 10.20429/ijsotl.2012.060216

Mead, M. E. (2013). Promoting lasting ecological citizenship among college students (M. A. Thesis in Environmental Policy Design). Lehigh University.

Nally, M. J. V. (2010). Citizen sprouts: Exploring the relationship between participation in community gardens and ecological citizenship (M. Sc. Thesis). College of Arts and Sciences, Ohio University.

Petrović, M. (2012).Developing responsible citizens in Serbia: The case of ecological citizenship.European Quarterly of Political Attitudes and Mentalities, 1(1), 48-61.

Rothenberg, D. (2012). Deep ecology. In Encyclopedia of Applied Ethics (2nd ed.; pp. 738-744), 744–738.

Smith, M. J. (1998). Ecologism: Towards ecological citizenship. Minneapolis: University of Minnesota Press.

Stern, P. C. (2000). Toward a coherent theory of environmentally significant behavior. Journal of Social Issues, 56(3), 407–424. doi: 10.1111/0022-4537.00175

Stern, P. C., Dietz, T., Abel, T., Guagnano, G. A., &Kalof, L. (1999). A value-belief-norm theory of support for social movements: The case of environmentalism. Human Ecology Review, 6(2), 81-97.

Ukaga, O., Maser, C., & Reichenbach, M., (2010). Sustainable development: Principle, frameworks and case Studies. London: Taylor and Frances.

 

چگونه به این مقاله استناد کنیم:

علیزاده اقدم، محمدباقر؛ بنی‌فاطمه، حسین؛ عباس‌زاده، محمد؛ و سلطانی بهرام، سعید (1396). نقش سرمایه فرهنگی در تحقق شهروندی بوم‌شناختی، فصلنامه مطالعات میان‌رشته‌ای در علوم انسانی، 9(2)، 133-107.     doi: 10.22035/isih.2017.1754.2342

 

HOW TO CITE THIS ARTICLE

Pegah Izadi, P., Hadiyani, Z., Hajinejad, A., & Qaderi, J. (2017). Alizadeh Aghdam, M.B., Banifatemeh, H., Abbaszadeh, M., & Soltani Bahram, S. (2017). The role of cultural capital in the Developing of Ecological Citizenship. Journal of Interdisciplinary Studies in the Humanities, 9(2), 107-133.  doi: 10.22035/isih.2017.1754.2342