پیش‌نیازها و سازوکار برنامه درسی میان‌رشته‌ای دانشگاهی برای تقویت آینده‌پژوهی در راستای تحقق معرفت جامع

نوع مقاله: مقاله علمی ـ پژوهشی

نویسندگان

1 دانشیار علوم تربیتی، دانشکده علوم انسانی، دانشگاه شاهد، تهران، ایران

2 استادیار علوم تربیتی، دانشکده علوم انسانی، دانشگاه شاهد، تهران، ایران

چکیده

هدف پژوهش حاضر، تبیین پیش‌نیازها و سازوکار برنامه درسی میان‌رشته‌ای دانشگاهی به‌منظور تحقق معرفت جامع است. روش پژوهش این مقاله، توصیفی‌ـ‌تحلیلی و استنتاجی بوده و در پی پاسخ به دو پرسش است؛ 1. پیش‌نیازهای برنامه درسی میان‌رشته‌ای دانشگاهی چیست؟ 2. سازوکار تحقق معرفت‌ جامع حاصل از برنامه درسی میان‌رشته‌ای در آموزش عالی، چگونه است؟ یافته‌ها نشان داد که «عمده‌ترین پیش‌نیاز برنامه درسی میان‌‌رشته‌ای دانشگاهی، درک اهمیت میان‌رشته‌ای در راستای خودرهبرسازی یادگیرنده است». لازم است دست‌اندرکاران این حوزه دریابند که تقسیم موضوع‌ها به مواد درسی مجزا، برقراری ارتباط میان مفاهیم را دشوار می‌کند. رویکرد موضوع‌محور کنونی، سبب پرورش نیافتن مهارت‌های فکری سطح بالا و نیز بی‌توجهی به ابعاد بینشی و مهارتی یادگیری می‌شود. همچنین ازآنجاکه منظور از معرفت جامع، نوعی یادگیری است که دربردارندۀ هم‌زمان شناخت، بینش و مهارت باشد، بنابراین، برنامه درسی دانشگاهی باید به‌گونه‌ای باشد که فراگیران بتوانند به همۀ ابعاد معرفت جامع دست یابند. سازوکار میان‌رشته‌ای، درصدد فراهم کردن فرصت بحث و تفکر، آشنا کردن استادان با رویکرد‌های نوین تدریس، سنجش نیاز‌های محلی و ملی و مشاهده نتایج در محتوای برنامه درسی، و به‌کارگیری روش مناسب ارزشیابی از برنامه‌های درسی است. با بهره‌‌مندی از برنامه درسی میان‌رشته‌ای می‌توان به تحقق معرفت جامع که هدف والای دانشگاه است، کمک کرد.

کلیدواژه‌ها

موضوعات


احمدی، پروین؛ نورآبادی، سولماز (1388). رویکرد تلفیقی، شیوه‌ای اثربخش در آموزش علوم. در همایش رویکرد‌‌های نوین یاددهی و یادگیری در آموزش علوم. 2 دی‌. ماکو، ایران.

اعتمادی‌زاده، هدایت‌الله؛ لیاقتدار، محمدجواد؛ نصر، احمدرضا؛ و موسی‌پور، نعمت‌الله (1390). تأملی بر پژوهش میان‌رشته‌ای در آموزش عالی. فصلنامه مطالعات میانرشتهای در علوم انسانی، 3(2)، 50-15.  doi: 10.7508/isih.2011.1011.002

باقری، خسرو؛ سجادیه، نرگس؛ و توسلی، طیبه (1389). رویکردها و روشهای پژوهش در فلسفه تعلیم و تربیت. تهران: پژوهشکده مطالعات فرهنگی و اجتماعی.

پور‌موسی، مرتضی؛ و ابراهیمی‌قوام، صغری (1387). تحول رویکرد‌های نوین یادگیری؛ آموزش در فرایند تلفیقی جهانی‌نگری و محلی شدن، چالش‌ها و مسائل عمده نظام‌‌های آموزشی. در هشتمین همایش انجمن مطالعات برنامه درسی ایران (8 و 9 آبان، بابلسر)، تهران: پژوهشگاه مطالعات آموزش و پرورش.

پیغامی، عادل (1387). درآمدی بر طراحی برنامههای درسی با تأکید بر رویکردهای تلفیقی. دانشکده معارف و اقتصاد. دانشگاه امام صادق(ع).

پیغامی، عادل؛ تورانی، حیدر (1388). گونه‌شناسى رهیافت‌هاى تلفیقى در طراحى برنامه‌هاى درسى و دلالت‌هاى کاربردى آن براى رشتة اقتصاد. فصلنامه مطالعات میانرشتهای در علوم انسانی، 2(1)، 85-57. doi: 10.7508/isih.2010.05.003

حسین‏زاده، محمد (1390). درآمدی بر معرفتشناسی و مبانی معرفت دینی. تهران: انتشارات مؤسسة آموزشی و پژوهشی امام خمینی.

خنجرخانی، ذبیح‌الله؛ نصرآبادی، حسنعلی بختیار و ابراهیمی دینانی، آرزو (1388). درآمدى بر ضرورت، جایگاه و انواع مطالعات میان‌رشته‌ای در آموزش عالى. فصلنامه مطالعات میانرشتهای در علوم انسانی، 2 (1)، 186-167. doi: 10.7508/isih.2010.05.007

خورسندی طاسکوه، علی (1387). گفتمان میانرشتهای دانش (چاپ اول). تهران: پژوهشکده مطالعات فرهنگی و اجتماعی.

عارفی، محبوبه (1383). بررسی برنامههای درسی رشته علوم تربیتی در آموزش عالی ایران و راهکارهایی برای بهبود آن (رساله دکتری مدیریت آموزشی). دانشگاه تربیت مدرس، تهران، ایران.

علی‌‌عسگری، مجید؛ و صفایی موحد، سعید (1387). فرابرنامه درسی، الگویی نوین برای تلفیق برنامه درسی در دوره متوسطه. در همایش انجمن مطالعات برنامه درسی ایران (چاپ اول). تهران: گرافیک تردید.

قادری، حیدر؛ شکاری، عباس (1393). ارزیابی کیفیت برنامه درسی علوم تربیتی. فصلنامه پژوهش در برنامه‌‌ریزی درسی. 11(14)، 162-147.

مطهری، مرتضی (1390). مجموعه‌ آثار (جلد‌ 3). تهران: صدرا.

معروفی، یحیی؛ کیامنش، علیرضا؛ مهرمحمدی، محمود؛ و علی‌‌عسگری، مجید (1386). ارزشیابی کیفیت تدریس در آموزش عالی: بررسی برخی دیدگاه‌ها. فصلنامه مطالعات برنامه درسی، 5، 112-81.

شورت، ادموند‏ (1387). روش‌شناسی مطالعات برنامه درسی (مترجم: محمود مهرمحمدی و همکاران). تهران: سمت.

مهرمحمدی، محمود (1388). ملاحظات اساسی در باب سیاست‌گذاری توسعه علوم میان‌رشته‌ای در آموزش عالی از منظر فرایند تکوین. فصلنامه مطالعات میان‌رشته‌ای در علوم انسانی، 1(3)، 18-1. doi: 10.7508/isih.2009.03.001

مهرمحمدی، محمود؛ و احمدی، پروین (1380). برنامه‌های درسی تلفیقی؛ رویکردی متفاوت با برنامه‌های درسی موضوعی/ دیسیپلینی؛ شیوه سنتی. فصلنامه علوم انسانی دانشگاه الزهرا، 39، 217-200.

میلر، جی. پی. (1383). نظریههای برنامه درسی (مترجم: محمود مهرمحمدی؛ چاپ سوم). تهران : سمت. 

Arredondo, D. E., & Rucinski, T. T. (1998). Principal perceptions and beliefs about integrated curriculum use. Journal of Educational Administration, 36, 286-298. doi: 10.1108/09578239810214722

Bean, J.A (1997). Curriculum integration. New York and London: Teachers College.

Billett, S. (2009). Realising the educational worth of integrating work experiences in higher education. Studies in Higher Education, 34(7), 827–843. doi:10.1080/03075070802706561

Brewer, T. M. (2002). Integrated curriculum: what benefit?. Arts Education Policy Review, 103(4), 31–36.  doi:10.1080/10632910209600296

Duevel, L. M (1999). The international Baccalaureate experience: university perseverance, attainment and perspectives on the process (Unpublished doctoral dissertation). USA: Purdue University.

Evers, F., & Wolstenholme, J. (2007). Integrating knowledge, skills, and values into the curriculum development process at the University of Guelph-Humber. New Directions for Teaching and Learning, 2007(112), 83–91. doi:10.1002/tl.300

McCormack, R., Pancini, G., & Tout, D. (2010). Learningful work: Learning to work and learning to learn. International Journal of Training Research, 8(1), 40–52. doi:10.5172/ijtr.8.1.40

Weters, J. (2008). A pathway to achievement. T.H.E journal. 35 (9), 32-36.