اهداف دانش‌پژوهی در علوم‌ اجتماعی با نظر به دیدگاه رئالیسم انتقادی؛ نگاهی میان‌رشته‌ای

نوع مقاله: مقاله علمی ـ پژوهشی

نویسندگان

1 دکترای فلسفه تعلیم‌و‌تربیت، دانشکده علوم تربیتی و روان‌شناسی، دانشگاه خوارزمی، تهران، ایران

2 دانشیار فلسفه تعلیم و تربیت، گروه فلسفه تعلیم‌و‌تربیت، دانشکده علوم تربیتی و روان‌شناسی، دانشگاه خوارزمی، تهران، ایران

3 دانشیار فلسفه تعلیم و تربیت، گروه فلسفه تعلیم‌و‌تربیت. دانشکده علوم تربیتی و روان‌شناسی، دانشگاه خوارزمی، تهران، ایران

4 استاد مبانی فلسفی اجتماعی، گروه مبانی فلسفی اجتماعی، دانشکده روان‌شناسی و علوم تربیتی، دانشگاه تهران، تهران، ایران

چکیده

هدف پژوهش حاضر، ترسیم پیشنهادهایی برای اهداف دانش‌پژوهی در علوم اجتماعی بر مبنای رئالیسم انتقادی و با نگاهی میان‌رشته‌ای است که با روش توصیفی‌ـ‌استنتاجی انجام شده است. رئالیسم انتقادی با بینشی شناخت‌شناسانه به‌عنوان مبنایی درنظر گرفته می‌شود که پیشنهادهایی برای دانش‌پژوهی (آموزش، پژوهش، تلفیق و کاربرد) در علوم اجتماعی خواهد داشت. نتایج پژوهش نشان می‌دهد که رئالیسم انتقادی با تأکیدی که بر واقعیت‌های مستقل از ذهن و خاصیت انتقادپذیری دانش دارد، بر آموزشی رهاساز در علوم اجتماعی تأکید می‌کند. در حوزه پژوهش، رئالیسم انتقادی بر فلسفه و خودآگاهی فلسفی تأکید می‌کند و درنتیجه پژوهشگر علوم اجتماعی مفروضات پنهان و آشکار در پژوهش خود را بهتر فهم می‌کند. در عرصه تلفیق نیز تأکید بر فهم واقعیت در ابعاد گسترده است. این عرصه، عامل پیشرفت علوم را به‌اشتراک‌گذاری دانش در قلمروی وسیع می‌داند؛ ازاین‌رو علوم میان‌رشته‌ای را به‌رسمیت شناخته و از هر دانشی که قادر به تبیین بهتر لایه‌های پیچیده واقعیت باشد، استقبال می‌کند و سرانجام، در عرصه کاربرد، رئالیسم انتقادی توان بالقوه‌ای در کاربرد دانش با توجه به تلفیق علوم در حل مسائل اجتماعی دارد. دلیل این امر، نظریه‌پردازی به‌دور از تنگ‌نظری و درعین‌حال منطبق با واقعیت رئالیسم انتقادی است که با مؤلفه انتقادی بودن، دانش را به عرصه عمل نزدیک‌تر کرده است.

کلیدواژه‌ها

موضوعات


اسدپور، فروغ (1390). رئالیسم انتقادی.نشر الترناتیو.

ایمان، محمدتقی (1388). مبانیپارادایمیروش‌هایکیفیوکمی. قم: انتشارات حوزه و دانشگاه.

بلیکی، نورمن (1389). استراتژی‌های پژوهش اجتماعی (چاپ اول؛ مترجم: هاشم آقابیگ‌پوری). تهران: انتشارات جامعه‌شناسان.

توانا، محمدعلی (1393). پارادایم واقع‌گرایی انتقادی در فراسوی اثبات‌گرایی و هرمنوتیک: به سوی روش‌شناسی میان‌رشته‌ای. فصلنامهمطالعاتمیان‌رشته‌ایدرعلوم انسانی، 7(1)، 56-27. doi: 10.7508/isih.2015.25.002

حسنی، محمد‌حسین (1389). درآمدی به روش‌شناسی تلفیقی در پژوهش‌های میان‌رشته‌ای علوم اجتماعی. فصلنامهمطالعاتمیانرشتهایدرعلومانسانی، 2(4)، 153-137. doi: 10.7508/isih.2010.08.007

خادمی، عزت (1385). تحولات روش‌شناسی پژوهش در علوم انسانی. نشریهی حوزه و دانشگاه، 12(49)، 44-25.

فروند، ژولین (1388). آراء و نظریه‌ها در علوم انسانی (مترجم: علی‌محمد کاردان). تهران: نشر دانشگاهی.

قاسمی، علی اصغر؛ و امامی میبدی، راضیه (1394). نقش و جایگاه مطالعات میان‌‌رشته‌ای در رشد و توسعه علوم انسانی در کشور. فصلنامهمطالعاتمیانرشتهایدرعلومانسانی، 7(4)، 19-1. doi: 10.7508/isih.2015.28.001

لیتل، دانیل (1385). تبیین در علوم اجتماعی؛ درآمدی به فلسفه علم‌الاجتماع (مترجم: عبدالکریم سروش). تهران: موسسه فرهنگی صراط.

محمد پور، احمد (1389). روش در روش؛ درباره ساخت معرفت در علوم اجتماعی (چاپ سوم). تهران: انتشارات جامعه‌شناسان.

نلر، جی اف (1388). آشنایی با فلسفه آموزش ‌و پرورش (چاپ ششم؛ مترجم: فریدون بازرگان). تهران: سمت.

نوریس، کریستوفر (1389). شناختشناسی، مفاهیم کلیدی در فلسفه (مترجم: ناصرالدین‌علی تقویان). تهران: انتشارات پژوهشکده مطالعات فرهنگی و اجتماعی‏.

Audi, R. (1999). The Cambridge dictionary of philosophy (2nd ed.). ‌ New York‌: Cambridge University Press.  doi: 10.1017/CBO9781139057509

Benton, T., & Craib, I. (2001). Philosophy of social science: The philosophical foundations of social thought. Basingstoke: Palgrave.

Bhaskar, R. (1978). A realist theory of science (2nd ed.). London: Verso. doi: 10.2307/2184170

Bhaskar, R. (1989). Reclaiming reality: A critical introduction to contemporary philosophy. London: Verso.

Bhaskar, R. (1991). Philosophy and the idea of freedom. Oxford: Blackwell.

Bhaskar, R. (1998). The possibility of naturalism: A philosophical critique of the contemporary human sciences (3rd ed.). New York and London: Rutledge.

Boyer, E. L. (1990). Scholarship reconsidered: Priorities of the professoriate. Princeton, NJ: The Carnegie Foundation for the Advancement of Teaching.

Churton, M., & Brown, A. (2009). Theory and method (2nd ed.). London: Palgrave Macmillan.

Corson, D. (1991). Educational research and Bhaskar’s conception of discovery. Educational Theory, 41(2), 189-198. doi: 10.1111/j.1741-5446.1991.00189.x

Corson, D. (2006). Bhaskar’s critical realism and educational knowledge. British Journal of Sociology of Education, 12(2), 223–241.doi: 10.1080/0142569910120206

Danermark, B., Ekstrom, M., Jakobsen, L., & Karlsson, J. Ch. (2002). Explaining society: Critical realism in the social science. London: Routledge Publishing.

Egbo, B. (2005). Emergent paradigm: Critical realism and transformative research in educational administration. Journal of Education, 40(2), 267-284.

Geertz, C. (1988). Works and lives: The anthropologist as author. Stanford: Stanford University Press.‌

Given, L. M. (2008). The sage encyclopedia of qualitative research methods (Vol. 1). University of Alberta‌, Sage Publications.

Gregersen, N. H., & Van Huyssteen, J. W. (1998). Rethinking theology and science: Six models for the current dialogue. William B. Eerdmans Publishing Company.

Guba, E. G., & Lincoln, Y. S. (1994). Competing paradigms in qualitative research. In N. K. Denzin & Y. S. Lincoln (Eds.), Handbook of Qualitative Research (Pp. 163-194). London: Sage.

Hartwig, M. (2007). Dictionary of critical realism (1st ed.). London: Rutledge.

Jacobsen, D., & Jacobsen, R. (2004). Scholarship and Christian faith: Enlarging the conversation. Oxford: Oxford University Press. doi: 10.1080/15363750590960029

Kuper, A., Kuper, J. (1999). The social science encyclopedia. London and New York: Rutledge.

Leedy, P. D., Ormrod, J. E. (2010). Practical research: Planning and design (9th ed.). Boston: Pearson.

Olsen, W. K. (2010). Editor’s introduction: Realist methodology: A review. In: Realist Methodology: Benchmarks in Social Research Methods Series (Vol. 1), London: Sage.

Peters, M., Lankshear, C., & Olssen, M. (2003). Introduction: Critical theory and the humancondition. In: Peters, M.A., Lankshear, C. and Olssen, M. (eds.) Critical theory and the human condition: founders and praxis. New York: Peter Lang.

Popper, K. R. (1957). The poverty of historicism. Boston: The Beacon Press.

Razik, T. A., & Swanson, A. D. (2001). Fundamental concepts of educational leadership (2nd ed.). Upper Saddle River, NJ: Prentice-Hall.

Sarantakos, S. (1993). Social research. MacMillan Education Australia, Brisbane.

Shipway, B. (2004). The educational limits of critical realism? Emancipation and rational agency in the compulsory years of schooling (Presentation). International Association of Critical Realism Conference, Cambridge, UK, 17-19 August, University of Cambridge, Cambridge, UK.

Simpson, D., Fincher, R. M., Hafler, J. P., & Irby, D. M., Richards, B. F., Rosenfeld, G. C., & Viggiano, T. R. (2007). Advancing educators and education by defining the components and evidence associated with educational scholarship. Medical Education, 41(10), 1002–1009.  doi: 10.1111/j.1365-2923.2007.02844.x

Wikgren, M. (2004). Critical realism as a philosophy and social theory in information science?. Journal of Documentation, 61(1), 11-22.  doi: 10.1108/00220410510577989

Winch, P. (1990). The idea of a social science and its relation to philosophy (2nd ed.). London & New York: Routledge.

Worrall, J., & Currie, G. (1978). Imre Lakatos: The methodology of scientific research programmes. Philosophical papers (Vol. 1). ‎ London‎: Cambridge University Press.

Yuan, T. (2008). A critical realism approach: Seeking mechanisms of the global world and the educational aid. Journal of Cambridge Studies, 3(2), 1-8. doi: 10.17863/CAM.1561