جستاری در پویایی میان‌رشتگی در روند تکاملی سیاست‌پژوهی علم، فناوری، و نوآوری

نوع مقاله: مقاله علمی ـ پژوهشی

نویسنده

دانشیار سیاست‌گذاری علم، فناوری و نوآوری، سازمان پژوهش‌های علمی و صنعتی ایران، تهران، ایران

چکیده

این مقاله به کنکاش در نظریه‌ها و چارچوب‌های مفهومی در حوزه بین‌رشته‌ای سیاست‌پژوهی علم، فناوری، و نوآوری می‌پردازد تا با بررسی میزان بین‌رشتگی، درجه توانمندی این نظریه‌ها را در رویارویی با چالش‌های اصلی سیاست‌گذاری بسنجد. پرسش این مقاله این است که چه تغییری در طبیعت میان‌رشتگی این قلمرو دانشی درنتیجۀ چرخش‌های نظری در انگاره‌های مفهومی آن پدیدار شده است. واحد تحلیل، برنامه‌های پژوهشی حاکم بر حوزه مطالعاتی است که حول محور «شکست»، تکوین یافته‌اند. ابزار سنجش میان‌رشتگی این قلمرو دانشی، بنیان‌های فلسفی این انگاره‌های نظری است. مقاله حاضر با استفاده از آموزه‌های کلاین و ولش در بعد هستی‌شناختی و معرفت‌شناختی درمی‌یابد که با توجه به چندرشته‌ای بودن جامعه علمی این حوزه، اولاً سطح تحلیل از خرد به سطح کلان سیستمی و اکنون به نگرش چندسطحی تحول یافته است؛ ثانیاً به‌تدریج سهم نگرش‌های کیفی‌گرا و تفسیری علوم اجتماعی و انسانی در توسعۀ نظریه و روش‌ها بیشتر شده و در پایان، صبغه انتقادی این نگرش‌ها نسبت به صبغۀ ابزاری آن‌ها پررنگ‌تر شده است. این سه ویژگی، نشان‌دهندۀ این است که انگاره‌های مفهومی نوین در این رشته، قابلیت این حوزه را در رویارویی با معضلات پیچیدۀ سیاست‌گذاری افزایش داده‌اند.

کلیدواژه‌ها

موضوعات


روشنی، سعید؛ طباطبائیان، سیدحبیب‌الله؛ و قاضی نوری، سیدسروش (1392الف). تحلیل شبکه هم‌نویسندگی پژوهشگران حوزه سیاست‌گذاری و مدیریت فناوری در ایران. فصلنامه سیاست علم و فنآوری، 6(2)، 16-1. doi: 10.22034/jstp.2013.6.2.537308

روشنی، سعید؛ قاضی نوری، سیدسروش؛ و رضائی نیک، نفیسه (1392ب). 5 سال با سیاست علم و فناوری: تکامل و توسعه نظری فصلنامه سیاست علم و فناوری. فصلنامه سیاست علم و فنآوری، 6(2)، 37-17. doi: 10.22034/jstp.2013.6.2.537309

سوزنچی کاشانی، ابراهیم؛ خالدی، آرمان؛ صابر، علی؛ و نصری، شهره (1395). بررسی برساخت اجتماعی تفکرات حوزه علمی مدیریت و سیاست‌گذاری فناوری و نوآوری ایران. فصلنامه سیاست علم و فنآوری، 8(4)، 62-49. doi: 10.22034/jstp.2017.8.4.537494

میرعمادی، طاهره (1388). ارزیابی ظرفیت نظریه‌پردازی‌های نگرش نظام ملی نوآوری در مورد وضعیت کشورهای رو به توسعه در پرتو نظریات ایمره لاکاتوش. فصلنامه سیاست علم و فنآوری، 2(1)، 80-65.

میرعمادی، طاهره (1391). مدارهای توسعه نیافتگی و تاثیر آن بر نظام ملی نوآوری در ایران. سیاست علم و فناوری، 5(1)، 30-17.

میرعمادی، طاهره (1394). مقدمه ده مقاله اساسی نگرش نظام ملی نوآوری. تهران، ایران: مؤسسه توسعه دانش و پژوهش.

میرعمادی، طاهره (1396). مقدمه‌ای بر دیپلماسی علم و فناوری. تهران: وزارت امور خارجه.

نریمانی، میثم؛ قاضی نوری، سیدسپهر؛ و میرعمادی، طاهره (1391). استخراج دلالتهای سیاستی رویکرد تطوری در حوزه علم و فنآوری: تحلیلی تماتیک. فصلنامه سیاست علم و فنآوری، 5(2)، 17-1.

Bijker, W. E., Hughes, T. P., Pinch, T., & Douglas, D. G. (2012). The social construction of technological systems: New directions in the sociology and history of technology. MIT Press.

Bush, V. (1945). Science; The endless frontier, a report to the president. Washington D.C.: US Government.

Dietrisch, R. (2014). Innovation, implementation scienec, and data-based decision making: Components of suceesful reform. In S. R. Marilyn Murphy, Handbook of Innovation in Learning (pp. 30-47), Charlotte (NC): IAP.

Fagerberg, J. (2006). Innovation: A guide to the literature. In J. Fagerberg, &  D. C. Mowery,  (ed.), (2006). Harvard Handbook of Innovation (pp. 1-10), Oxford, Oxford University Press. doi: 10.1093/oxfordhb/9780199286805.003.0001

Fagerberg, J. (2007). The competitiveness of nations: Why some countries prosper while others fall behind. World Development, 31(2), 497-512. doi: 10.1111/joes.12164

Fagerberg, J. B. M. (2013). Innovation studies, towards a new agenda. In B. M. J. Fagerberg, (ed.), Innovation Studies, Evolution and Future Challenges (pp. 1-17), Oxford: Oxford University Press. doi: 10.1016/j.worlddev.2007.01.004

Feeberg, A. (2000). From essentialism to constructivism: Philosophy of technology at the crossroads. Technology and The Good Life, 294-315.

Freeman, C. (1995). The ‘National System of Innovation’in historical perspective. Cambridge Journal of economics, 19(1), 5-24. doi: 10.1093/oxfordjournals.cje.a035309

Fritsch, S. (2011). Technology and global affairs. International Studies Prespecive, 12(1), 27-45.  doi: 10.1111/j.1528-3585.2010.00417.x

Geels, F. (2004 c). Understanding sysyem innovation: A critical literature review and a conceptual systhsis. In B. Elzen, F. Geels, & K. Green, System Innovation and The Transition to Sustainability, Theory, Evidence and Policy (pp. 19-49), Chelthenham: Edward Elgar Publishing.

Geels, F. (2004a). Ontologies, socio-technical transitions (to sustainability), and the multilevel persepective. Research Policy, 39, 495-510. doi: 10.1016/j.respol.2010.01.022

Geels, F. (2004b). From sectoral systems of innovation to socio-technical systems, insights about dynamics and change from sociologyand institutional theory. Research Policy, 33, 897-920. doi: 10.1016/j.respol.2004.01.015

Geels, F. (2005 ). The dynamics of transitions in socio-technical systems: A multi-level analysis of the transition pathway from horse-drawn carriages to automobiles (1860–1930). Technology Analysis & Strategic Management, 17(4), 445-476. doi: 10.1080/09537320500357319

Geels, F., & Verhees, B. (2011). Struggles for cultural legitimacy in technological transition, the Ups and downs of. Technological Forecasting and Socail Change, 910-930. doi: 10.1016/j.techfore.2010.12.004

Griliches, Z. (1979). Issues in assessing the contribution of research and development to productivity growth. Bell Journal of Economics, 10(1), 92-116. doi: 10.2307/3003321

Habermas, Y. (2015). Knowledge and human interests. Maiden: Polity Press.

Hård, J. A. (1998). The intellectual appropriation of technology: Discourses on modernity, 1900-1939. Cambridge: MIT Press.

Hietanen, P. T. (2002). Epistemology and public policy: Using a new typology to analyze the paradigm shift in finnish transport future studies. Futures, 34, 597-620. doi: 10.1016/S0016-3287(02)00003-4

Huutoniemi, K., Klein, J. T., Bruun, H., & Hukkinen, J. (2010). Analyzing interdisciplinarity: Typology and indicators. Research Policy39(1), 79-88. 10.1016/j.respol.2009.09.011

Inayatullah, S. (1990). Deconstructing and reconstructing the future, predictive, cultural and critical epistomologies. Futures, 115-140. doi: 10.1016/0016-3287(90)90077-U

Inayatullah, S. (1998). Causal layered analysis: Poststructuralism as method. Futures, 30(8), 815-830.

Klein, J. T. (1990). Interdisciplinarity: History, theory, and practice. Wayne State University Press.

Klein, Jolie. Thampson. (2010). The taxonomy of interdisciplinarity. In J.T. Klein and C. Mitcham,  Oxford Handbook of Interdisciplinarity (pp. 15-30), Cambridge: Oxford University Press.

Lakatos, I. (1980). The methodology of scientific research programmes: Volume 1: Philosophical papers. Cambridge: Cambridge University Press.

Lindner, R., Daimer, S., Beckert, B., Heyen, N., Koehler, J., Teufel, B., Warnke P.. & Wydra, S. (2016). Addressing directionality: Orientation failure and the systems of innovation heuristic. Towards reflexive governance (No. 52). Fraunhofer ISI Discussion Papers Innovation Systems and Policy Analysis.

Lundavll, B. A. (2005). National innovation systems-analytical concept and development tool. DRUID Tenth Anniversary Summer Conference,  25 June, 1-40. doi: 10.1080/13662710601130863

Lundvall, B. A. (2007). National innovation systems-analytical concept and development tool. DRUID Tenth Anniversary Summer Conference, Industry and Innovation, 14(1), 95-119. doi: 10.1080/13662710601130863

Lundvall, B. A. (2010). National systems of innovation: Toward a theory of innovation and interactive learning. London: Edward Edward Elgar Publishing.

Mansfield, E. (1961). TChnage and the rate of imitation. Econometrica, 29(4), 741-766. doi: 10.2307/1911817

Martin, B. (2012). The evolutaion of science policy and innovation studies. Research Policy, 41, 2019-2039. doi: 10.1016/j.respol.2012.03.012

McCarthy, D. (2013). Technology and ‘the International’ or: How I learned to stop worrying and love determinism. Millinium: Journal of International Studies, 41(3), 470-490. doi: 10.1177/0305829813484636

Metcalfe, J. (1995). Technology systms and technology policy in an evolutionary framework. Cambridge Journal of Economics, 19(1), 25-46. doi: 10.1093/oxfordjournals.cje.a035307

Nelson R. R., & Winter, S. G. (1982). An evolutionary theory of economic Change. Cambridge, Belknap Press, Harvard University.

Rogers, E. (1962). Diffusion of inovation. New York: Free Press.

Romer, P. (1994). The origins of endogenous growth. The Journal of Economic Perspectives, 8(1),3-22. doi: 10.1275/jep.8.1.3

Weber, K. M., & Rohracher, H. (2012). Legitimizing research, technology and innovation policies for transformative change. Research Policy, 41(6), 1037-1047. doi: 10.1016/j.respol.2011.10.015

Welch, J. (2011). The emergence of interdisciplinarity from epistemological thought. Issues in Integrative Studies, 29, 1-39.

Woolthuis Rosalinde, M. L. (2006). A system failure framework for innovation policy design. Technovation, 25(6), 609-619. doi: 10.1016/j.technovation.2003.11.002

Yusuf, S. (2001). The East Asian Miracle at the Millenium. In S. Y. Joseph, & E. Stiglitz, Rethinking the East Asian Miracle (pp. 1-54), Harvard: Harvard Publishing.