جامعه‌شناسی بدن و دلالت‌های آن در حقوق بشر

نوع مقاله: مقاله علمی ـ پژوهشی

نویسندگان

1 دانش‌آموخته دکترای جامعه‌شناسی، رئیس مرکز تحقیقات و تعلیمات حفاظت فنی و بهداشت کار، وزارت تعاون، کار و رفاه اجتماعی، تهران، ایران

2 دانشیار، رشته جامعه‌شناسی، دانشکده علوم اجتماعی، دانشگاه شیراز، شیراز، ایران

3 کارشناس مطالعات حقوقی، دانشکده حقوق،‌ دانشگاه کنگاور، تهران، ایران

چکیده

هدف این مقاله مطالعۀ آثار ترنر دربارۀ جامعه‌شناسی بدن و نسبت آن با حقوق بشر است. اگرچه مطالعه شهروندی در جامعه‌شناسی معاصر رشد قابل‌توجهی داشته است، اما از ماهیت حقوق در این رشته به‌طور گسترده غفلت شده است. تنها در دهه 1990 آثار برایان ترنر، سبب توسعه جامعه‌شناسی نوین حقوق بشر شد. این مقاله از این مدعا که حقوق بشر موضوعی مشروع و قابل‌قبول برای پژوهش جامعه‌شناسان است، دفاع می‌کند. روش گردآوری داده‌ها در این مقاله، اسنادی است. مطالعات جامعه‌شناختی ترنر در حوزه‌های پزشکی، بدن، حقوق بشر و دین را می‌توان نمونه‌ای از مطالعات چندرشته‌ای و میان‌رشته‌ای در قلمرو علوم انسانی دانست. ترنر، در آثار خود تلاش کرده است با بهره‌گیری از مفاهیم و یافته‌های جامعه‌شناسی بدن، سیاست، و انسان‌شناسی فلسفی، مانند جسمانیت و آسیب‌پذیری، مبنایی ماتریالیستی برای دفاع از دعاوی عام حقوق بشر بیابد. او جامعه‌شناسی بدن را پایه‌ای برای دفاع از مفاهیم جهان‌شمول حقوق بشر، و گفتمانی جایگزین برای سنت حقوق طبیعی می‌داند. به‌زعم وی، حقوق بشر به‌عنوان نهادی فراتر از شهروندی، جایگزین مناسبی برای شهروندی و چالش‌های مرتبط با آن است. روی‌هم‌رفته، براساس استدلال این مقاله، جامعه‌شناسی حقوق بشر، اهمیت فراوانی دارد، زیرا مفهوم شهروندی که خود بر عضویت در یک دولت‌ـ‌ملت مبتنی است، دارای محدودیت‌های آشکاری است؛ بنابراین،حقوق بشر به‌عنوان یک مفهوم جامعه‌شناختی، مکمل مهمی برای اندیشه موجود شهروندی است.

کلیدواژه‌ها

موضوعات


اوانز، پیتر (1380). توسعه یا چپاول: نقش دولت در تحول صنعتی (مترجم: عباس مخبر). تهران: انتشارات طرح نو. (تاریخ اصل اثر 1995)

آگامبن، جورجو (1386). وسایل بی‌هدف: یادداشت‌هایی درباره سیاست (مترجم: امید مهرگان، و صالح نجفی). تهران:  انتشارات چشمه. (تاریخ اصل اثر 2000)

آگامبن، جورجو (1395). وضعیت استثنایی (مترجم: پویا ایمانی). تهران: نشر نی. (تاریخ اصل اثر 2005)

بحرانی، مرتضی (1389). میان‌رشته‌ای به ‌مثابه مسئولیت: نگاهی هنجاری. فصلنامه مطالعات میان‌رشته‌ای در علوم انسانی،3(1)، 20-1. doi: 10.7508/isih.2011.09.001

نبوی، سیدعبدالامیر (1395). مطالعات میان‌رشته‌ای و تکثر روش‌شناختی: برخی ملاحظات و پیشنهادها. فصلنامه مطالعات میان‌رشته‌ای در علوم انسانی، 8(2)، 74-57. doi: 10.22035/isih.2016.216

Cockerham, W. (2005). The Blackwell Company on to medical sociology. Oxford: Blackwell Publishing Ltd.

De Feyter, K., & Pavlakos, G. (2008). The tention between group rights and human rights: A multidisciplinary approach. Oxford and Portland, Oregon. Hart Publishing.

Elliott, A., & Turner, B. S. (2003). Introduction: Toward the ontology of frailty and rights. Journal of Human Rights, 2(2), 129-136. Htpps://doi.org/ 10.1080/14754830322000078134.

Elliott, A., & Turner, B. S. (2001). Profiles in contemporary social theory. London. Sage Publication.

Elliott, A. (2010). The Routledge Companion to social theory. London and NewYork: Routledge.

Howson, A., & Inglis, D. (2001). The body in sociology: Tensions inside and outside sociological thought. Sociological Review, 49(3), 297-317. doi: 10.1111/1467-954X.00333

Horowitz, L. (2007). Product review: Integrating human rights and human nature. Contemporary Sociology, 36(5), 420-422.doi: 10.1111/1467-954X.00333

Hynes, P., & Lamb, M., Short, D., Waites, L. (2010). Introductoin sociology and human rights: Confrontaions, evasions and new engagements. The Internatoinal Journal of Human Right, 14(6), 811-832. doi: 10.1080/13642987.2010.512125

Mauss, M. (1970). Techniques of  the body. Economy and Society, 2(1), 70-88. Doi: 10.1080/03085147300000003

Nettleton, S., & Watson, J. (1998). The body in every day life. London: Routledge.

Nash, K. (2015). The political sociology of human rights. London: Cambridge University Press.

Grear, A. (2010). Redirecting human rights: Facing the challenge of corporate legal humanity. Great Britain: Palgrave Macmillan.

Frezzo, M. (2011). Sociology of human rights in the post-development era. Sociology Compass, l5(3), 203-214.doi: 10.1111/j.1751-9020.2011.00361 

Turner, B. S. (2006). Vulnerability and human rights (Essays on human rights). University Park: University of Penssylvania Press.

Turner, B. S. (1995). Medical power and social knowledge. London: Sage.

Turner, B. S. (1992). Regulating bodies: Essays in medical sociology. London and NewYork: Routledge.

Turner, B. S. (2009). T. H. Marshal, Social rights and english national identity. Citizenhip Studies, 13(1), 65-73. doi: 10.1080/13621020802586750

Turner, B. S. (2006). Body. Theory, Culture, Society, 23(2), 223-236.

Turner, B. S. (2008). The body and society. Explorations in Social Theory. Oxford: Blackwell.

Turner, B. S. (1992). Max Weber: From history to modernity. London, NewYork: Routledge.

Turner, B. S. (1999). Classical sociology. London: Sage Publication.

Turner, B. S., & Rojek, C. (2001). Society and culture: Principles of scarcity and solidarity. London. Sage Publication.

Turner, B. S. (2004). The new medical sociology: Social forms of health and illness. New York: London. Norton and Company.

Turner, B. S. (2001). Cosmopolitan virtue: On religion in a global age. European Journal of Social Theory, 4(2), 132-152. 

Turner, B. S. (2009). The new Blackwell Compansion to social theory. Blackwell Publishing. Ltd.Turner, B. S. (1999) .Reassessing the body: A review essay. A Review Essay, Health, Risk, Society, 1(2), 231-232. doi: 10.1080/13698579908407021

Turner, B. S. (2007). The enclave society: Towards a sociology of immobility. European Journal if Social Theory, 10(2), 287-303.

Turner, B. S. (1990). The interdisiplinary curriculum from social medicine to postmodernism. Sociology of Health and Illness, 12(1), 1-23. doi: 10.1111/j.1467-9566.1990.tb00063

Turner, B. S. (1993). Outline of a theory of human rights. Sociology, 27(3), 489-512.doi: 10.1177/0038038593027003009

Turner, B. S. (1997). A Neo-Habbesian theory of human rights: A reply to Malcolm Waters. Sociology, 31(3), 565-571.

Waters, M. (1996). Human rights and the universalisation of interests: Towards a social constructionist approach. Sociology, 30(3), 593-600. doi: 10.1177/0038038596030003011

Wiliams, S., Birke, L., & Bendelow, G. (2003). Debating biology: Sociological reflections on health, medicine and society. London and NewYork: Routledge.

Wiliams, S., & Bendelow, G. (1998). The lived body: Sociological themes, embodied issues. London, New York: Routledge.