بررسی و تحلیل انگیزه‌ها، میزان، و عوامل تأثیرگذار بر استفادۀ دانشجویان تحصیلات تکمیلی از شبکه‌های اجتماعی علمی در دانشگاه تبریز

نوع مقاله: مقاله علمی ـ پژوهشی

نویسندگان

1 دانشیار علم اطلاعات و دانش‌شناسی، دانشکده علوم تربیتی و روان‌شناسی، دانشگاه تبریز، آذربایجان شرقی، ایران.

2 استادیار علم اطلاعات و دانش‌شناسی، دانشکده علوم تربیتی و روان‌شناسی، دانشگاه تبریز، آذربایجان شرقی، ایران.

3 کارشناس ارشد علم اطلاعات و دانش‌شناسی، دانشکده علوم تربیتی و روان‌شناسی، دانشگاه تبریز، آذربایجان شرقی، ایران

چکیده

هدف از این مقاله، بررسی انگیزه‌‌ها، میزان، و عوامل تأثیرگذار بر استفادۀ دانشجویان تحصیلات تکمیلی دانشگاه تبریز از شبکه‌‌های اجتماعی علمی است. این مطالعه به روش توصیفی پیمایشی انجام شده است. ابزار گردآوری اطلاعات، پرسش‌نامه محقق‌‌ساخته بوده و داده‌‌ها با استفاده از آزمون‌‌های آماری توصیفی و استنباطی و آزمون خی2 مورد تجزیه‌وتحلیل قرارگرفته‌اند.یافته‌ها نشان داد که 67 درصد از دانشجویان با شبکه‌های اجتماعی علمی آشنایی داشته و از آن استفاده می‌کنند. اصلی‌ترین انگیزه‌های دانشجویان برای استفاده از این شبکه‌ها به‌ترتیب عبارت است از: اطلاع یافتن از تازه‌های علم و دانش، در تماس بودن با دیگر محققان و نیز دنبال کردن فعالیت دیگر پژوهشگران. همچنین نتایج نشان داد میان مقطع تحصیلی و سن دانشجویان با میزان استفاده از شبکه‌‌های اجتماعی علمی و انگیزه‌‌های استفاده از این شبکه‌‌ها ارتباط مستقیم و معنی‌‌داری وجود دارد. میان جنسیت و گروه‌‌های عمده آموزشی دانشجویان، و میزان استفاده از شبکه‌‌های اجتماعی علمی ارتباط مستقیم و معنی‌‌داری وجود دارد. طبق نتایج مقاله حاضر، وضعیت آشنایی دانشجویان با این شبکه‌‌ها مطلوب نیست و دانشجویان یا به‌طور کل از این شبکه‌ها استفاده نمی‌کنند و یا استفاده بسیار کمی از این ظرفیت‌های نوین علمی دارند.

کلیدواژه‌ها

موضوعات


ابراهیمی، قربانعلی (1372). اجتماع علمی، ساختار و هنجارهای آن. فصلنامه رهیافت، 3(5)، 40-30.

اصنافی، امیررضا؛ سلامی، مریم؛ سیاح‌برگرد، مهدی؛ و حسینی‌آهنگری، سیدعابدین (1394). حضور پژوهشگران دانشگاه‌های علوم پزشکی، آزاد و دولتی شهر اهواز در شبکه اجتماعی علمی ریسرچ‌گیت. توسعه آموزش جندی‌‌شاپور. 6(1)، 73-67.

انبارکی، سحر؛ جوکار، عبدالرسول؛ و ابراهیمی، سعیده (1395). اعتماد بین‌فردی در شبکه‌های اجتماعی علمی پیوسته: بعد عوامل و بعد نتایج. تعامل انسان و اطلاعات، 3(4)، 36-26.

بتولی، زهرا (1392). قابلیت‌های شبکه اجتماعی ریسرچ گیت برای پژوهشگران. گفتمان علم و فناوری، 1(2)، 68-59.

بخشی، بهاره؛ نصیری، بهاره؛ بختیاری، آمنه؛ و طاهریان، مریم (1392). نقش و کارکرد شبکه‌های اجتماعی (مطالعه موردی شبکه اجتماعی کفه‌مام، شبکه‌ای برای مادران و کودکان). پژوهش نامه زنان، 4(8)، 59-37.

بهرامسری، شیما؛ احمدی‌زاده، سارا؛ و نیازمند، محمدرضا (1394). آلودگی اطلاعات در شبکه‌های اجتماعی‌ـ‌علمی و ارائه راهکارهای مناسب خودآرشیوی. کتاب مهر، 17-18، 141-122.

پاول، رونالد. آر. (1385). روش‌های اساسی پژوهش برای کتابداران (مترجم: نجلا حریری). قم: آثار نفیس.

خانیکی، هادی؛ و بابایی، محمود (1390). فضای سایبر و شبکه‌های اجتماعی. فصلنامه انجمن ایرانی مطالعات جامعه اطلاعاتی، 1(1)، 96-71.

خلقتی، مرضیه (1389). شبکه‌های اجتماعی: پیدایش و تحولات. فصلنامه کتاب مهر، 1(1).

رحیمی النگی، راضیه (1394). مطالعه‌ امکان سنجی جهت ایجاد یک شبکه اجتماعی علمی: مطالعه موردی دانشگاه پیام نور (پایان‌نامه کارشناسی ارشد مهندسی کامپیوتر). دانشگاه پیام نور استان تهران.

رسول‌زاده اقدم، صمد؛ عدلی‌پور، صمد؛ و زینی‌وند، یوسف (1391). نگرش کاربران جوان ایرانی به شبکه‌های اجتماعی مجازی. مطالعات‌جامعه شناسی، 16، 64-49.

رسولی، محمدرضا؛ و مرادی، مریم (1391). عوامل مؤثر بر تولید محتوا در شبکه‌های اجتماعی. کتاب ماه علوم اجتماعی، 56، 66-57.

رودباری، نرگس (1395). میزان استفاده اعضای هیئت علمی دانشگاه ارومیه از شبکه‌های اجتماعی علمی و نقش آنها در تأمین نیازهای اطلاعاتی (پایان‌نامه کارشناسی ارشد). دانشکده علوم‌تربیتی و روان‌شناسی، دانشگاه الزهرا، ارومیه، ایران.

ستوده، هاجر؛ و سعادت، یاسمین (1394). بررسی گرایش به عضویت در شبکه‌های اجتماعی علمی در میان شیمیدان‌های ایران. تعامل انسان و اطلاعات، ۲(۳)، 12-1.

عظیمی‌‌فر، زهره (1391). ارائه مدلی جامع جهت طراحی شبکه‌های اجتماعی علمی (پایان‌نامه کارشناسی‌ارشد). دانشکده آموز‌‌ش‌‌های مجازی، شیراز، دانشگاه شیراز.

علیدوستی، سیروس؛ خسروجردی، محمود و دوران، بهزاد (1388). مدیریت ارتباطات علمی، تهران: چاپار.

عنبری، امیرمهدی؛ و حریری، نجلا (1394). نقش شبکه‌های اجتماعی تخصصی وبی فارسی در اشتراک دانش. مطالعات ملی کتابداری و سازماندهی اطلاعات، 26(3)، 132-115.

فتاحی، سیدرحمت‌الله (1389). خرد جمعی و همکاری علمی در تولید علم: چرا، چگونه؟. پژوهشنامه پردازش و مدیریت اطلاعات، 26(1)، 3-1.‎

قانع، محمدرضا (1388). ارتباط علمی از مجله چاپی تا مجله دسترسی آزاد. کتاب ماه کلیات، 144، 79-70.

کیا، علی‌‌اصغر: و نوری‌مرادآبادی، یونس (1391). عوامل مرتبط با گرایش دانشجویان به شبکه اجتماعی فیس بوک. مطالعات فرهنگ ارتباطات، 49، 212-181.

کیان، مرجان؛ یعقوبی‌ملال، نیما؛ و ریاحی‌نیا، نصرت (1394). واکاوی نقش و کاربرد شبکه‌های اجتماعی مجازی برای دانشجویان. فناوری آموزش و یادگیری، 1(3)، 88-69. doi: 10.22054/JTI.2015.1817

نیازمند، محمدرضا (1392). بررسی تطبیقی میزان استفاده پژوهشگران کشورهای خاورمیانه از شبکه‌های اجتماعی علمی پیشرفته (پایان‌‌نامه کارشناسی ارشد). دانشکده علوم تربیتی و روان‌شناسی، شیراز،  دانشگاه شیراز.

نیازمند، محمدرضا؛ ابراهیمی، سعیده؛ و جوکار، عبدالرسول (1395). بررسی تطبیقی میزان استفاده پژوهشگران کشورهای خاورمیانه از شبکه‌های اجتماعی علمی. دانش‌شناسی(علوم کتابداری و اطلاع‌رسانی و فناوری اطلاعات). 34، 111-101.

Bicen, H. (2015). Determination of University Students’ Reasons Ofusing Social Networking Sites in their Daily Life. Procedia-Social and Behavioral Sciences190, 519-522. doi: 10.1016/j.sbspro.2015.05.036

Boyd, D. M., & Ellison, N. B. (2007). Social network sites: Definition, history, and scholarship. Journal of Computer‐mediated Communication, 13(1), 210-230.  doi: 10.1111/j.1083-6101.2007.00393.x

Nández, G., & Borrego, Á. (2013). Use of social networks for academic purposes: a case study. The electronic library31(6), 781-791.  doi: 10.1108/EL-03-2012-0031

Wang, J. L., Jackson, L. A., Wang, H. Z., & Gaskin, J. (2015). Predicting social networking site (SNS) use: Personality, attitudes, motivation and internet self-efficacy. Personality and Individual Differences, 80, 119-124.  doi: 10.1016/j.paid.2015.02.016