ضرورت توجه به «بین رشته‌ای‌‌ها» در نظام‌های رده‌بندی علم و منابع کتابخانه‌ای: گذر از منطق کلاسیک به سوی منطق فازی

نوع مقاله: مقاله علمی ـ پژوهشی

نویسندگان

1 دانشیار علم اطلاعات و دانش‌شناسی، دانشکده علوم تربیتی و روان‌شناسی، دانشگاه اصفهان، اصفهان، ایران

2 دانشجوی دکتری علم اطلاعات و دانش‌شناسی، دانشکده علوم تربیتی و روان‌شناسی، دانشگاه اصفهان، اصفهان، ایران

چکیده

طبقه‌بندی کلاسیک با منطق دو ارزشی بنیان غالب طرح‌های طبقه‌بندی موجود است، اما با تحولات اخیر و ظهور علوم میان‌رشته‌ای، تعیین درست جایگاه آن‌ها در طبقه‌بندی علم با چالش مواجه شده است. در این مقاله از روش‌‌‌های تحلیل اسنادی و تحلیل محتوا استفاده شد. در بخش تحلیل اسنادی، با استفاده از روش نمونه‌‌‌گیری هدفمند و با کمک فیش‌‌‌برگه، اسناد مربوط به موضوع بررسی شد. در بخش تحلیل محتوا، 125 طرح (شامل 75طرح طبقه‌‌‌بندی علم و 50 طرح رده‌‌‌بندی کتابخانه‌‌‌ای‌ـ‌کتاب‌شناختی) شناسایی و اطلاعات مربوط به شاخه‌‌‌ها، زیرشاخه‌‌‌ها، واضعان و غیره این طرح‌‌‌ها در چک لیست‌‌‌های تهیه‌شده، ثبت شد. بنابراین، از روش سرشماری استفاده شد. نتایج به­دست آمده حاکی از شناسایی 75 نظام طبقه‌‌‌بندی علم است که قدیمی‌‌‌ترین آن رده‌بندی ودایی (حدود 600 ق.م) است. در رابطه با نظام‌‌‌های رده‌‌‌بندی کتابخانه‌‌‌ای­ـ­کتاب‌شناختی، 50 نظام رده‌بندی در چهار دسته‌‌‌بندی نظام‌های رده‌بندی عهد باستان، قرون وسطی، قرون جدید و قرون معاصر شناسایی شدند. بررسی شاخه‌‌‌های اصلی و زیرشاخه‌‌‌های نظام‌‌‌های «طبقه‌‌‌بندی علم» و همین‌طور «نظام‌‌‌های رده‌‌‌بندی کتابخانه‌‌‌ای­ـ­کتابشناسی» نشان داد که مبنای «تقسیم‌‌‌بندی علوم» یا «تقسیم‌‌‌بندی منابع مکتوب» در این نظام‌‌‌ها، موضوع یا رشته بوده است و به‌طور مستقل به میان‌‌‌رشته‌‌‌ها توجه نشده است. بنابراین، ما با سرشاخه‌‌‌های موضوعی دوتایی، سه‌تایی، چهارتایی، پنج‌تایی و غیره هم در اکثر نظام‌‌‌های رده‌بندی کتابخانه‌ای­ـ­کتاب‌شناختی و هم در نظام‌‌‌های طبقه‌‌‌بندی علوم مواجه هستیم که درواقع برگرفته از منطق کلاسیک است. همچنین، نتایج نشان داد که میان رشته‌ها فاقد جایگاه به‌طور مستقل در 125 نظام رده‌بندی هستند. درمجموع، منطق فازی به‌عنوان روش و منطق جایگزین در طبقه‌بندی‌های علوم و رده‌‌‌بندی‌‌‌های منابع کتابخانه‌ای پیشنهاد می‌شود.

کلیدواژه‌ها

موضوعات


الهی، شعبان؛ و آذر، عادل (1377). منطق فازی، رویکردی نوین به سیستم‌های مدیریت. مدرس، 6، 160-141.

بحرانی، مرتضی (1392). رشته، میان‌رشته و تقسیم‌بندی علوم. فصلنامه مطالعات میانرشتهای در علوم انسانی، 5(2)، 59-37.  doi: 10.7508/isih.2014.18.003

بیاتی، ابوالحسن؛ و خندق‌‌‌آبادی، مجتبی (1390). گزارشی از مدل‌های طبقه‌بندی علوم. فصلنامۀ مطالعات راهبردی علوم و معارف اسلام، 4(11)، 34-21.

پزشکی، ویدا؛ و زرافشانی، کیومرث (1387). کاربرد منطق فازی در ارائه مدل ارزیابی سطوح توسعه کشاورزی. فصلنامه روستا و توسعه، 11(4)، 70-53.

پورعزت، علی‌اصغر؛ و قلی‌پور، آرین (1388). توسعه رویکرد مسئله‌محوری در مطالعات میان‌رشته‌ای. فصلنامه مطالعات میانرشتهای در علوم انسانی، 1(3)، 140-127. doi: 10.7508/isih.2009.03.006

چشمه سهرابی، مظفر؛ و سعادت، رسول (1397). جایگاه میان‌رشته در نظام‌های طبقه‌بندی علم. مطالعات ملی کتابداری و سازماندهی اطلاعات. 29 (2)، 27-50.

حقیقی، محمود (1366). مروری بر رده‌بندی نظری و رده‌بندی عملی. روانشناسی و علوم تربیتی، 39 ،58 -45.

خادمی زارع، حسن؛ و فخرزاد، محمدباقر (1391). شناسایی و تحلیل کاربرد منطق و سیستم‌‌‌های فازی در قرآن کریم. اندیشه نوین دینی، 8(31)، 92-79.

خورسندی طاسکوه، علی (1388). میان‌رشتگی و مسائل آن در آموزش عالی. فصلنامه مطالعات میانرشتهای در علوم انسانی، 1(2)، 101-85. doi: 10.7508/isih.2009.02.005

داودی، مهدی (1370). مقدمه‌ای بر جنبه‌های نظری رده‌بندی. مطالعات ملی کتابداری و سازماندهی اطلاعات، 2(1-4)، 302-271.

داورپناه، محمدرضا (1384). ضرورت‌های نوین بازنـگری در ذخیره و بازیابی اطلاعات. فصلنامه کتابداری و اطلاعرسانی، 8(3)، 88-67.

ساروخانی، باقر؛ و صادقی‌‌‌پور، شیوا (1393). منطق فازی ابزاری جهت ساخت و سنجش مفاهیم در علوم اجتماعی. مجله مطالعات اجتماعی ایران، 8(3)، 64-47.

سلطانی، پوری؛ و راستین، فروردین (1372). اصطلاحنامه کتابداری. تهران: کتابخانه ملی جمهوری اسلامی.

شیری، سعید (بی‌تا). خوشهبندی فازی چیست؟. دانشگاه صنعتی امیرکبیر. برگرفته از : http://ce.aut.ac.ir

ضیایی، محمود؛ و عباس‌‌‌پور، نیلوفر (1394). جایگاه نظام علمی گردشگری: از رویکرد رشته‌ای تا میان‌رشته‌ای. مجله برنامهریزی و توسعه گردشگری، 4(13)، 28-8.

طاهری، محمود (1387). آشنایی با نظریه مجموعههای فازی. مشهد: انتشارات جهاد دانشگاهی.

طائب، زهرا (1386). کاربرد دستهبندی فازی در سیستم آموزشی هوشمند تحت وب. برگرفته ازhttps://www.civilica.com/Paper-

فدایی عراقی، غلامرضا (1380). طرحی نو در طبقه‌بندی علوم. مجله دانشکده ادبیات و علوم انسانی دانشگاه تهران، 994، 308-287.

گل‌‌‌مرادی، مسعود (۱۳۹۴). منطق فازی و کاربردهای آن در زندگی روزمره. دومین همایش ملی ریاضیات و کاربردهای آن در علوم مهندسی، دانشگاه آزاد اسلامی واحد جویبار، ساری، ایران. 

موسوی، قائم؛ و صادقیان، رضا (1395). بررسی منطق فازی و کاربرد آن در مسائل پیچیده. ماهنامه پژوهش ملل، 2(15)، 89-77.

کدروف، ب. م. (1360). طبقه‌بندی دانش‌ها: مفهوم تکامل در تاریخ دانش (مترجم: پرویز شهریاری). هدهد، 3(3و4)، 368-362.

مستقیمی، مهدیه‌السادات (1387). بررسی تطبیقی نظریه ابن‌سینا در باب طبقه‌بندی علوم. پژوهشهای فلسفی کلامی، 10(1)، 198-175.

مهرمحمدی، محمود (1388). ملاحظات اساسی در باب سیاست‌گذاری توسعه علوم میان‌رشته‌ای در آموزش عالی از منظر فرایند تکوین. فصلنامه مطالعات میانرشته ای در علوم انسانی، 1(3)، 18-1. doi: 10.7508/isih.2009.03.001

Du, W.,  Xu, W., Jiang, H., & Ma, J. (2014). Fuzzy classification scheme mapping for decision making. Thirty Fifth International Conference on Information Systems, Auckland.