میدان آموزش به‌مثابه وابسته کارکردی غیرقابل اعتنا: مورد مطالعه، تحلیل جایگاه میدان آموزش ایران در میدان قدرت

نوع مقاله: مقاله علمی ـ پژوهشی

نویسندگان

1 دانشجوی دکتری جامعه‌شناسی اقتصادی و توسعه، گروه جامعه‌شناسی، دانشکده ادبیات و علوم انسانی، دانشگاه فردوسی مشهد، مشهد، ایران

2 دانشیار جامعه‌شناسی، گروه جامعه‌شناسی، دانشکده ادبیات و علوم انسانی، دانشگاه فردوسی مشهد، مشهد، ایران

3 استادیار جامعه‌شناسی، گروه جامعه‌شناسی، دانشکده ادبیات و علوم انسانی، دانشگاه فردوسی مشهد، مشهد، ایران

4 استادیار جامعهشناسی، گروه جامعهشناسی، دانشکده علوم اجتماعی، دانشگاه کردستان، کردستان، ایران

چکیده

مقاله حاضر درصدد تبیین این مسئله است که میدان آموزش در میدان قدرت از چه جایگاهی برخوردار است؟ چارچوب مفهومی مقاله براساس نظریات بوردیو تدوین گردید. به‌منظور گردآوری و تحلیل داده‌ها از روش تحلیل اسنادی و تحلیل موضوعی استفاده شده است. جامعه مورد مطالعه در روش اسنادی عبارت بود از اسناد فرادستی که با استفاده از نمونه‌گیری هدفمند، اسناد توسعه و بودجه به‌عنوان نمونه انتخاب شدند. در روش تحلیل موضوعی، با استفاده از نمونه‌گیری هدفمند و معیار اشباع نظری با 31نفر از معلمان مصاحبه شد؛ سپس داده‌های گردآوری‌شده با استفاده از نرم‌افزاز Maxqda و تکنیک‌های‌ کدگذاری باز و محوری مورد‌تحلیل قرار گرفتند. نتایج نشان داد که به‌رغم وابستگی مالی میدان آموزش به میدان قدرت، به‌لحاظ اهداف میدانی تحت سیطره آن قرار دارد. البته به‌لحاظ مالی در سال‌های اخیر از سوی میدان قدرت تا حدی نیز مورد طرد و بی‌اعتنایی واقع شده است. این امر بدان‌معناست که میدان آموزش نزد میدان قدرت «وابسته کارکردی غیرقابل اعتنا» است. این امر موجب شده است که میدان آموزش از کارکرد تخصصی خود فاصله گرفته و با چالش‌های متعددی مواجه شود. به‌طورکلی، نتایج به‌دست آمده حاکی از آن است که میدان آموزش نزد این میدان قدرت از جایگاه والایی برخوردار نیست.

کلیدواژه‌ها

موضوعات


آقازاده، احمد (1382). تاریخ آموزش‌وپرورش ایران: (با تاکید بر تحلیل‌ سیر تحولات‌ و رویدادهای‌ تربیتی‌ و شناخت‌ اهم‌ مسایل‌ کنونی‌ آموزش‌وپرورش)‌. تهران: انتشارات ارسباران.

استراوس، انسلم؛ و کربین، جولیت (1391). مبانی پژوهش کیفی: فنون و مراحل تولید نظریة زمینهای (مترجم: ابراهیم افشار). تهران: نی.

اسدی، سعید (1389). تحلیل تکوین زیر میدان موج نو تئاتر ایران در دو دهه سی و چهل شمسی (با تکیه بر تشکیل «کارگاه نمایش» براساس نظری؟ میدان‌های پیر بوردیو). مجله جامعهشناسی هنر و ادبیات، 2(2)، 100-71.

انصاری، عبدالله (1393). آموزش‌وپرورش، بهره‌برداری از منابع نفتی و توسعه پایدار. تعلیم و تربیت، 30(3)، 45-9.

ایروانی، شهین (1393). مقدمه‌ای بر تبیین ماهیت نظام آموزش‌وپرورش ایران از آغاز دوره مدرن‌سازی تا امروز. پژوهشنامه مبانی تعلیم و تربیت. 4(1)، 110- 83. doi: 10.22067/fe.v4i1.23691

بوردیو، پیر (1375). جامعه‌شناسی و ادبیات؛ آموزش عاطفی فلوبر (مترجم: یوسف اباذری). فصلنامه ارغنون، 3(9و10)، 112-76.

بوردیو، پیر (1386). علم و تأملپذیری (مترجم: یحیی امامی). تهران: مرکز تحقیقات سیاست علمی کشور.

بوردیو، پیر (1381). کنش‌های ورزشی و کنش‌های اجتماعی (مترجم: محمدرضا فرزاد). فصلنامه ارغنون، 20، 10-1.

بوردیو، پیر (1388). درسی درباره درس (مترجم: ناصر فکوهی). تهران: نشر نی.

بوردیو، پیر (1390). نظریه کنش؛ دلایل عملی و انتخاب عقلانی (مترجم: مرتضی مردی‌ها). تهران: نقش و نگار.

پیربابایی، محمدتقی؛ و سلطان‌زاده، محمد (1394). مقدمه‌ای بر صورتبندی میدان معماری معاصر ایران بر اساس "نظریه میدان" بوردیو. نشریه هنرهای زیبا-‌معماری و شهرسازی، 20(2)، 84-73. doi: 10.22059/jfaup.2015.56719

جمشیدی‌ها، غلامرضا؛ کلانتری، عبدالحسین؛ و نصرتی، روح‌الله (1394). بازار به‌مثابه میدان: تحلیل بوردیویی بازار با تأکید بر بازار سنتی تهران. مطالعات جامعهشناختی، 22(1)، 34-9.

حاجی‌هاشمی، سعید (1387). توسعه و توسعهنیافتگی؛ روش تفکر و عقلانیت در توسعه (مطالعه موردی ایران). اصفهان: وسپان.

حبیب‌پور گتابی، کرم (1393). جامعه‌شناسی سیاست آموزشی در ایران با لنز حکومت‌مندی. فصلنامه برنامهریزی رفاه و توسعه اجتماعی، 6(21)، 284-223.

رضایی، محمد (1386). ناسازههای گفتمان مدرسه؛ تحلیلی از زندگی روزمره دانشآموزی. تهران: جامعه و فرهنگ.

ساعی، علی؛ قاراخانی، معصومه؛ و مؤمنی، فرشاد (1391). دولت و سیاست آموزش در ایران؛ از سال 1360 تا 1388. فصلنامه علوم اجتماعی، 19(56)، 169-117.

سرکار آرانی، محمدرضا (1382). اصلاحات آموزشی و مدرنسازی با تأکید بر مطالعه تطبیقی آموزش‌وپرورش ایران و ژاپن. تهران: روزنگار.

سریع‌القلم، محمود (1384). عقلانیت و آینده توسعهیافتگی ایران. تهران: مرکز پژوهش‌های علمی و مطالعات استراتژیک خاورمیانه.

 شورای عالی انقلاب فرهنگی (1390). سند تحول بنیادین آموزش‌وپرورش. تهران: دبیرخانه شورای عالی انقلاب فرهنگی.

صفوی، امان‌الله (1383). تاریخ آموزش‌وپرورش ایران از ایران باستان تا 1380 هجری شمسی با تاکید بر دوره معاصر همراه با معرفی کلیه وزرای علوم. معارف، فرهنگ و آموزش و پرورش. تهران: انتشارات رشد.

قادرزاده، امید؛ محمدی، فردین؛ و محمدی، حسین (1396). جوانان و روابط پیش از ازدواج؛ مطالعه کیفی زمینه‌ها، تعاملات و پیامد‌های آن. راهبرد فرهنگ، 10(38)، 40-7.

کمالی، افسانه؛ و خاوری، زهرا (1391). بررسی عوامل مؤثر بر تفکر انتقادی در بین دانش‌آموزان متوسطه شهر مشهد. مجله جامعهشناسی آموزش‌وپرورش، 1(1)، 189-159.

گرنفل، مایکل (1389). مفاهیم کلیدی پیر بوردیو (مترجم: محمدمهدی لبیبی). تهران: نشر افکار.

محمدی، محمود (1393). تبارشناسی تربیت جدید در ایران (رساله دکتری جامعه‌شناسی سیاسی). دانشگاه تربیت مدرس، تهران، ایران.

نظری، مرتضی (1391). هویت انسانی توسعه: نگرشی نو به آموزش‌وپرورش و توسعه انسانی در جامعه ایران. تهران: نگارش شرق.

وکیلیان، منوچهر (1384). تاریخ آموزش‌وپرورش در اسلام و ایران. تهران: دانشگاه پیام‌نور.

Ahmad, I., Rehman, K., Khan, I., & Akbar khan, F. (2014). Critical analysis of the problems of education in Pakistan: Possible solutions. International Journal of Evolution and Research, 3(2), 79-84. doi: 10.11591/ijere.v3i2.1805. 

Birks, M., & Mills, J. (2011). Grounded theory: A practical guide. Sage.

Evert, J., Neu, D., Rahman, A., & Maharaj, G. (2015). Praxis, Doxa and research methods: Reconsidering critical accounting. Critical Perspective and Accounting, 32, 37-44. doi: 10.1016/j.cpa.2015.04.004

Grenfell, M., & James, D. (1998). Bourdieu and education; Acts of practical theory. London: Falmer Press, Taylor & Francies.

Griller, R. (1996). The return of the subject? The methodology of Pierre Bourdieu. Critical Sociology, 22(1), 3-28. doi: 10.1177/089692059602200101

Heise, T., & Tudor, A. (2007). Constructing art: Bourdieu’s field model in a comparative context. Cultural Sociology, 1(2), 165-187. doi: 10.1177/1749975507078186

Herd, N. (2013). Bourdieu and the fields of art in Australia: On the functioning of the worlds. Journal of Sociology, 49(2-3), 373-384. doi: 10.1177/1440783313481553

Kendall, J. (1999). Axial coding and the grounded theory controversy. Western Journal of Nursing Research, 21(6), 743-757. doi: 10.1177/019394599902100603

Kloot, B. (2009). Explaining the value of Bourdieu’s framework in the context of institutional change. Studies in Higher Education, 34(4), 469-481. doi: 10.1080/03075070902772034

Kloot, B. (2015). A historical analysis of academic development using the theoretical lens of Pierre Bourdieu. British Journal of Sociology of Education, 36(6), 958-976. doi: 10.1080/01425692.2013.868785

Lessard, C., Contandriopoulos, A., & Beaulian, D. (2010). The role (or note) of economic evaluation at the micro level: Can Bourdieu’s theory provide away forward for clinical decision –making?. Social Science & Medicine, 70, 1984-1956. doi: 10.1186/1471-2296-10-15

Mitiku, W., Alemu, Y., & Mengsitu, S. (2014). Challenges and opportunities to implement inclusive education. Asian Journal of Humanity, Art and Literature, 1(2), 120-139. doi: 10.18034/ajhal.v1i2.360

Muricho, W., & Changach, J. (2013). Educational reforms in Kenya for innovation. International Journal of Humanities and Social Sciences, 3(9), 123-156.

Odio, L. O., & Omofonmwan, S. (2007). Educational system in Nigeria problems and prospective. Journal of Social Sciences, 14(1), 80-86.

Rashid, K., & Mukhtar, S. (2012). Education in Pakistan: Problems and their solutions. Business and Social Sciences, 2(11), 232- 244.

Salmon, U. (2016). Making the case for mixed design in Bourdieusian analysis of family firms. The Electronic Journal of Business Research Methods, 14(2), 135-146.

Walker, D., & Myrick, F. (2006). Grounded theory: An exploration of process and procedure. Qualitative Health Research, 16(4), 547-559. doi: 10.1177/1049732305285972