بررسی نقش مصرف مدبّرانه بر فقرزدایی از خانواده در پرتو مطالعات میان‌رشته‌ای

نوع مقاله: مقاله علمی ـ پژوهشی

نویسندگان

1 دانشجوی دکترای علوم قرآن و حدیث، دانشکدۀ اصول‌الدین، تهران، ایران

2 استادیار علوم قرآن و حدیث، دانشکدۀ الهیات، دانشگاه آزاد اسلامی واحد کرج، البرز، ایران

چکیده

قرآن کریم به‌عنوان معجزه جاوید پیامبر اسلام(ص) نیازمند درک عمیق و فهم دقیق برای دریافت رهیافت­های کاربردی در زندگی بشری است که این فهم جز با رویکرد و گرایش به مطالعات میان­رشته­ای میسّر نیست. از طرفی علوم انسانی بشری نظیر اقتصاد، در حل مشکلات بشر امروزی و پاسخ‌گویی به سؤالات مطرح‌شده موفقیت کامل را به‌دست نیاورده است. سیاست­های پیشنهادی اقتصاد متعارف در کاهش فقر به اصلاح نهادهای اجتماعی توصیه کرده و به نهاد خانواده توجه چندانی ندارد. این درحالی است که اسلام، به خانواده به‌عنوان پایه­ای­ترین نهاد تشکیل‌دهندهٔ جامعه به‌لحاظ اجتماعی، فرهنگی و اقتصادی نگریسته و دستورالعمل­ها و سیاست­های مشخصی را پیشنهاد می­دهد. در همین راستا، مطالعات میان­رشته­ای برای پاسخ‌گویی به این دسته از سؤالات راه‌گشاست. اقتصاد اسلامی در سال­های اخیر بر اساس روش­های مدوّن جهت ترکیب دو رشتۀ علوم اسلامی و اقتصاد مورد توجه قرار گرفته است. مقاله پیش‌رو، به بررسی نقش مصرف مدبّرانه بر فقرزدایی از خانواده با نگاه به تعالیم اسلامی پرداخته است. اگر الگوی اقتصادی خانواده بر اساس آموزه­های اسلامی شکل بگیرد، این اعتقادات و باورها بر اعتدال در میزان مصرف و برطرف کردن معضل فقر اثرگذار خواهد بود. میزان درآمد، اعتدال و میانه­روی، قناعت و شأن افراد از محورهایی هستند که برای ترسیم سبک زندگی اسلامی مبتنی بر عدالت و فقرزدایی از جامعه لازم و ضروری است. از رهیافت های کاربردی این پژوهش می­توان به رابطۀ ازدواج و فقرزدایی، تأثیر اولویت در مصرف زوجین و همچنین آموزش­های اقتصادی والدین به فرزندان در شکل­گیری الگوی مصرف مدبّرانه در خانوادۀ اسلامی اشاره کرد.

کلیدواژه‌ها

موضوعات


ابن‌بابویه، محمدبن­علی (1413). من لایحضره‌الفقیه (تحقیق: علی‌اکبر غفاری؛ چاپ دوم). قم: انتشارات اسلامی وابسته به جامعه مدرسین حوزه علمیۀ قم.

ابن‌منظور، محمدبن‌مکرم (1414). لسان‌العرب (تحقیق: جمال­الدین میردامادی؛ چاپ سوم). بیروت: دارالفکر.

اخوی، احمد (1380). اقتصاد کلان (چاپ پنجم). تهران: شرکت چاپ و نشر بازرگانی.

ارشدی، وحید؛ سلیمی­فر، مصطفی؛ ناجی میدانی، علی‌اکبر؛ و مهرام، بهروز (1394). نظم‌پذیری جمعی درون‌خانواده: پدیدهٔ محوری در تأثیرپذیری عملکرد اقتصادی از آموزه­های اسلامی: مطالعه­ای بر اساس نظریه­ زمینه­ای. فصلنامه مطالعات میان‌رشته­ای در علوم انسانی، 8(1)، 70-45.doi: 10.7508/isih.2016.29.003

بحرانی، یوسف (1409). الحدائق الناضره فی‌احکام العتره الطاهره. قم: مؤسسة النشر الاسلامیة.

بروجردی طباطبایی، حسین (1380). زبدة‌المقال فی‌خُمس آل‌الرسول و الآل. قم: المطبعة العلمیة.

تبریزی سبحانی، جعفر (1420). الخُمس فی‌الشریعة‌الاسلامیة الغّراء. قم: مؤسسهٔ امام صادق(ع).

تمیمی آمدی، عبدالواحد بن محمد (1410). غررالحکم و دررالکلم (تحقیق: سیدمهدی رجایی؛ چاپ دوم). قم: دارالکتب الاسلامیة.

حرّ عاملی، محمدبن‌حسن (1409). تفصیل وسایل‌الشیعه الی تحصیل مسائل الشریعه (چاپ اول). قم: مؤسسه آل‌‌البیت. 

حسن­زاده، علی؛ ازوجی، علاءالدین؛ و قویدل، صالح (1385). بررسی آثار اعتبارات خرد در کاهش فقر و نابرابری­های درآمدی. فصلنامه علمی‌ـ‌پژوهشی اقتصاد اسلامی، 21، 68-45.

حسینی شیرازی، سیدمحمد (بی‌تا). مناسک‌الحج (بی‌جا).

خویی، سیدابوالقاسم (1416). صراط‌النجاة المحشی للخوئی (چاپ اول). قم: مکتب النشر المنتخب.

دفتر همکاری حوزه و دانشگاه (1371). مبانی اقتصاد اسلامی. تهران: سازمان سمت.

راغب اصفهانی، ابوالقاسم حسین‌بن‌محمد (1412). مفردات الفاظ القرآن (تحقیق: صفوان عدنان داودی؛ چاپ اول). دمشق: دارالقلم‌ دارالشامیة.

رزاقی، ابراهیم (1392). مدیریت خانواده و هزینه­ها (چاپ سیزدهم). تهران: شرکت چاپ و نشر کتاب‌های درسی ایران.

 ژانه، پیر (بی‌تا). اخلاق (مترجم: بدرالدین کتابی). اصفهان: انتشارات وزارت آموزش و پرورش.

سبحانی­نژاد، مهدی؛ و افشار، عبداله (1389). اصلاح الگوی مصرف با تأکید بر نقش آموزش در مدیریت مصرف انرژی. معرفت فرهنگی اجتماعی، 1(2)،170ـ 155.

سیوطی، جلال­الدین (1401). الجامع­الصغیر(چاپ اول). بیروت: دارالفکر.

سیوطی، جلال‌الدین (1404). الدرالمنثور فی‌التفسیر بالمأثور. قم: مکتب آیت‌الله المرعشی نجفی.

شریف‌رضی، محمدبن‌حسین (1414). نهج‌البلاغه (تحقیق: صبحی صالح). قم: دارال‍ه‍ج‍ره‌.

شصتی، شیما؛ و فلامکی، محمد منصور (1393). رابطه­ی میان سبک زندگی و مسکن ایرانی (با تکیه بر نظریه «جامعه کوتاه­مدت» و نظریه راهبرد و سیاست سرزمینی جامعه ایران). فصلنامه علمی‌ـ‌پژوهشی مطالعات میان‌رشته­ای در علوم انسانی، 6(3)، 137-117. doi: 10.7508/ISIH.2014.23.005

شعبانی، احمد؛ و کریمی، علی‌اکبر (1394). بررسی مقایسه­ای مفهوم شأن در الگوی مصرف فرد مسلمان و نظریه متظاهرانه. دو فصلنامه علمی پژوهشی مطالعات اقتصاد اسلامی، 7(14)، 155-107.

شهید ثانی عاملی، زین‌الدین بن علی (1417). الروضة البهیة فی شرح‌اللمعة الدمشقیة. قم: انتشارات داوری.

شهید ثانی عاملی، زین‌الدین‌بن‌علی (1416). مسالک‌الأفهام (چاپ اول). قم: تحقیق و نشر مؤسسهٔ معارف اسلامی.

صدر، سیدمحمدباقر (1359). طرح گسترده اقتصاد اسلامی. تهران: انتشارات بدر.

طریحی، فخرالدین محمد (1375). مجمع البحرین (تصحیح: احمد حسینی اشکوری؛ چاپ سوم). تهران: مرتضوی.

طوسی، محمدبن حسن (1407). تهذیب الاحکام (تحقیق: حسن الموسوی الخرسان؛ چاپ چهارم). تهران: دارالکتب الاسلامیه.

طوسی، محمدبن‌حسن (1387). المبسوط فی‌الفقه‌الامامیة(چاپ چهارم). تهران: المکتبة‌المرتضویه لاحیاء الآثارالجعفریه.

طوسی، محمدبن‌حسن (1414) الامالی (تحقیق: مؤسسه البعثه؛ چاپ اول). قم: دارالثقاقه.

عابدینی، احمد (1378). امام‌خمینی، ساده‌زیستی و مسئله شأن. مجله کاوشی نو در فقه اسلامی،6(22-21)، 265ـ254.

غفاری، مجتبی (1393). راهکارهای کاهش فقر: رهیافتی در اقتصاد نهادگرایی. فصلنامه علمی‌ـ‌پژوهشی برنامه­ریزی و بودجه، 19(4)، 242-215.

فراهیدی، خلیل‌بن‌احمد (1409). کتاب‌العین (چاپ دوم). قم: دار‌ال‍ه‍ج‍ره.

قدیری‌اصلی، باقر (1379). کلیات علم اقتصاد (چاپ هشتم). تهران: مرکز نشر سپهر.

کاشف‌الغطاء، جعفر (بی‌تا). کشف‌الغطاء. اصفهان: نشر مهدوی.

کلینی، محمدبن‌یعقوب (1407). الکافی(چاپ چهارم). تهران: دارالکتب الاسلامیة.

گروهی از اساتید (1370). مقاله­هایی درباره مبانی رفتار سازمانی و انگیزش. تهران: م‍رک‍ز آم‍وزش‌ م‍دی‍ری‍ت‌ دول‍ت‍ی‌.

مجلسی، محمدباقر‌بن‌محمدتقی (1403). بحارالانوار (چاپ دوم). بیروت: داراحیاء التراث العربی.

محمدی، علی (1387). بررسی مسئله ازدواج(چاپ اول). اصفهان: انتشارات نقش نگین.

مصطفوی، حسن (1368). التحقیق فی‌کلمات‌القرآن الکریم (چاپ اول). تهران: نشر وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی.

مطهری، مرتضی (1380). سیری در سیرۀ نبوی(چاپ چهارم). قم: انتشارات صدرا.

مکارم شیرازی، ناصر (1374). تفسیر نمونه (چاپ اول). تهران: دارالکتب الاسلامیه.

نجفی، محمدحسن (1374). جواهرالکلام فی شرح شرایع‌الاسلام (تحقیق: عباس قوچانی). تهران: دارالکتب الاسلامیة.

نراقی، محمدمهدی (1386). جامع‌السعادات (تصحیح: سید محمدکلانتر). قم: آسیانا.

نسائی، احمد‌بن‌شعیب (1411). السنن‌الکبری (تحقیق: عبدالغفار سلیمان البُنداری؛ چاپ اول). بیروت: دارالکتب العلمیة.

نوروزی، علیرضا؛ و مریدی، سیاوش (1373). فرهنگ اقتصادی. تهران: انتشارات نگاه.

نوری، حسین‌بن‌محمدتقی (1408). مستدرک الوسائل و مستنبط المسائل (تحقیق: مؤسسهٔ آل‌البیت(ع)؛ چاپ اول). قم: چاپ مؤسسه آل‌البیت­(ع).

Haughton, J., & Khandker, S. (2009). Handbook on Poverty and Inequality. Washington: The World Bank.

Sen, A. K. (1999). Commodities and Capabilities. New Delhi: Oxford University Press.

Sen, A. K. (2001). Beyond the crisis: development strategies in Asia. In Chowdhury, A. & Islam, I. (Ed.), Beyond the Asian Crisis: Pathways to Sustainable Growth (pp. 15-37). Cheltenham: Edward Elgar publishing. doi:10.4337/9781781009901.00009.

Zhuang, J., Dios, E., & Lagman-Martin, A. (2010). Governance and Institutional Quality and the Links with Economic Growth and Income Inequality: With Special Reference to Developing Asia. Mandaluyong: Asian Development Bank.