خدمات داوطلبانۀ دانشگاهی در محیط فرارشته‌ای؛ گزارش یک اقدام‌پژوهی در شهرسازی

نوع مقاله: مقاله علمی ـ پژوهشی

نویسندگان

1 دانشجوی دکتری شهرسازی، دانشکدۀ معماری و شهرسازی، دانشگاه هنر، تهران، ایران

2 استاد شهرسازی، دانشکدۀ معماری و شهرسازی، دانشگاه هنر، تهران، ایران

3 دانشیار انسان‌شناسی، دانشکدۀ علوم اجتماعی، دانشگاه تهران، تهران، ایران

چکیده

شهرسازی دربردارندۀ نظریه‌های مشارکتی و عمل‌باور است. یادگیری این نظریه‌ها مستلزم کنشگری مدنی و مردم سالار دانشگاه‌ها در محیطی فرارشته‌ای است، که در برخی کشورها از طریق خدمات مدنی انجام می‌شود. این خدمات در برنامۀ آموزشی شهرسازی ایران جایی ندارد و هدف مقاله بررسی امکان ارائۀ آن است. پس از مرور برخی از تجربیات جهانیِ خدمت‌رسانیِ دانشگاهی در شهرسازی، با توجه به تمرکز نظام آموزش عالی ایران، گونه‌ای خدمت‌رسانی موسوم به «خدمت‌آموزی»، که در سطح کارگاه‌های آموزشی ارائه می‌شود، در ساختار کنونی آموزش شهرسازی قابل انجام به نظر رسید. مرور تجربیات کشورهای دیگر نشان داد که خدمت‌آموزی در شهرسازی با موانعی در سطح فنی (به‌ویژه مشارکت مدنی) و ساختاری (آموزش عالی) روبه‌روست که به نظر می‌رسد ناشی از جدایی دانشگاه‌ها از جامعه است. در این تحقیق، با تمرکز بر سطح فنی، برای تبیین مشکلات مبانی نظری عمل‌باورِ (پراگماتیست) خدمات دانشگاهی بررسی و بر اساس آن روشی مبتنی بر تمثیل برای مشارکت مدنی ارائه شد که بتواند خدمت‌آموزی را در ساختار کنونی آموزش عالی ایران توجیه کند. در یک اقدام‌پژوهی، خدمت‌آموزی با کاربرد این روش در دو دانشکدۀ شهرسازی تهران برگزار شد. پس از سه چرخۀ کاربرد و تأمل طی سه نیمسال، نتایج با نگرش چندسویه بررسی شد، که نشان داد کاربرد روش یادشده می‌تواند مشکل مشارکت را تعدیل و خدمت‌آموزی را برای دانشجویان توجیه کند، ولی به‌تنهایی نمی‌تواند مدرسان را به پذیرش خدمت‌آموزی در ساختار کنونی آموزشی قانع نماید. در این مقاله، دلایل احتمالیِ مخالفت مدرسان و سرنخ‌هایی برای بررسی بیشتر و پیشبرد خدمت‌آموزی ارائه شده است.

کلیدواژه‌ها

موضوعات


پرداختچی، محمدحسن؛ بازرگان، عباس؛ آراسته، حمیدرضا؛ و مظفری، گشتاسب (1391). شکاف پاسخگویی بیرونی دانشگاه‌ها از دیدگاه جامعۀ علمی. فصلنامۀ پژوهش و برنامه‌ریزی در آموزش عالی. 63: 112- 91.

فراستخواه، مقصود (1396). گاه و بیگاهی دانشگاه در ایران. تهران: آگاه.

مظفری، گشتاسب (1390). طراحی و اعتباریابی الگوی پاسخگویی دانشگاه در مقابل ذینفعان (پایان‌نامه دکتری). دانشگاه شهید بهشتی، تهران.

مقصودی، منیژه (1392). ارزیابی مشارکتی روستایی، تهران: انتشارات علم.

Argyris, C., Putnam, R., & McLain, S. D. (1985). Action Science. San Francisco & Oxford: Jossey-Bass Publishers.

Bartha, P. (2010). By Parallel Reasoning: The Construction and Evaluation of Analogical Arguments. New York: Oxford University Press.

Baum, H. (2015). Planning with half a Mind: Why planners resist emotion. Planning Theory & Practice 16(4), 498–516. doi: 10.1080/14649357.2015.1071870

Davidoff, P. (1965). Advocacy and pluralism in planning Journal of the American Institute of Planners 31(4), 331-338.  doi: 10.1080/01944366508978187  

Dewey, J. (1916). Democracy and education: An introduction to the philosophy of education. New York: MacMillan.

Duvenage, P. (2003). Habermas and Aesthetics; the Limits of Communicative Reason. Cambridge: Polity Press.

Eriksen, E. O. (2003). Understanding Habermas: Communicative Action and Deliberative Democracy. Continuum: London & New York.

Fisher R., Fabricant, M., and Simons, L. (2004) Understanding contemporary university-community connections. Journal of Community Practice 12 (3-4), 13- 34.  doi: 10.1300/J125v12n03_02

Flyvbjerg, B. (2012). Why mass media matter to planning research. Planning Education and Research 32(2), 169-181. doi: 10.1177/0739456X12441950

Forester, J. (2013). On the theory and practice of critical pragmatism: deliberative practice and creative negotiations. Planning Theory, 12(1), 5-22. doi: 10.1177/1473095212448750

Frank, N. (2008). Measuring public service: assessment and accountability- To ourselves and others. Journal of Planning Education and Research, 27(4), 499-506. Doi: 10.1177/0739456X08315883

Friedmann, J. (1987). Planning in the public domain; from knowledge to action, Princeton: Princeton University Press.

Furco, A. (2010). The engaged campus: toward a comprehensive approach to public engagement. British Journal of Educational Studies 58(4), 375- 390. doi: 10.1080/00071005.2010.527656

Gilboa, I., & Schmeidler, D. (2001). A theory of case-based decisions. Cambridge: Cambridge University Press.

Habermas, J. (1984-1987). The theory of communicative action (T. McCarthy, Trans.). Boston: Beacon Press.

Habermas, J. (1981). Theorie des kommunikativen hendelns. band I-II, Frankfurt: Suhrkamp.

Healey, P. (2009). The pragmatic tradition in planning thought. Planning Education and Research 28(3), 277-292. doi: 10.1177/0739456X08325175

Healey, P. (2003). Collaborative planning in perspective. Planning Theory. 2(2), 101-123. doi: 10.1177/14730952030022002

Herr, K., & Anderson, G. L. (2005). The action research dissertation: A guide for students and faculty. Thousand Oaks: Sage.

Hoch, C.J. (2007). Pragmatic communicative action theory. Planning Education and Research 26(3), 272-283. doi: 10.1177/0739456X06295029

Innes, J. (1995). Planning theory’s emerging paradigm: communicative action and interactive practice. Journal of Planning Education and Research 14, 183–9. doi: 10.1177/0739456X9501400307

Kindon, S., & Elwood, S. (2009). Introduction: More than methods-reflections on participatory action research in geographic teaching, learning and research. Journal of Geography in Higher Education 33(1), 19-32. doi: 10.1080/03098260802276474

Levin, M., & Greenwood, D. J. (2008). The future of universities: action research and the transformation. in: Reason, P., & Bradbury, H. (eds.), The Sage Handbook of Action Research. London: Sage.

Marullo, S., & Edwards, B. (2000). Editors' introduction: service-learning pedagogy as universities' response to troubled times, American Behavioral Scientist, 43(5), 746-755. doi: 10.1177/00027640021955568

Marshall, J. (2008). Finding form in writing for action research. In: Reason, P. & Bradbury, H. (Eds.). The Sage Handbook of Action Research. London: Sage.

McLaren, P. (1996). Liberatory politics and higher education; A Freirean perspective. In: H. Giroux, C. Lankshear, P. McLaren, & M. Peters, (Eds.). Counternarratives: Cultural Studies and Critical Pedagogies in Postmodern Spaces. (pp. 117-148). New York & London: Routledge.

Mcniff, J., & Whitehead, J. (2002). Action Research; Principles and Practices. London & New York: Routledge.

Menand, L. (1997). Pragmatism; A Reader. New York: Vintage Books.

Pain, R. (2009). Commentary: working across distant spaces: connecting participatory action research and teaching. Journal of Geography in Higher Education. 33(1), 81- 87.  doi: 10.1080/03098260802276599

Quinn, N. (1991). The cultural basis of metaphor. In J. Fernandez (ed.). Beyond Metaphor; the Theory of Tropes in Anthropology. Stanford: Stanford University Press.

Reason, P., & Bradbury, H. (2008). The SAGE Handbook of Action Research. London: Sage. doi: 10.4135/9781848607934

Roaks, S. L., & Norris-Tirrell, D. (2000). Community service learning in planning education; A framework for course development. Journal of Planning Education and Research September, 20(1), 100-110. Doi: 10.1177/073945600128992636

Sandercock, L. (2003). Cosmopolis II: Mongrel cities in the 21st century. London & New York: Continuum.

Stein, S. M., & Harper, T. L. (2012). Creativity and innovation: Divergence and convergence in pragmatic dialogical planning. Journal of Planning Education and Research 32(1), 5-17. doi: 10.1177/0739456X11417829

‌Verma, N. (1991). Similarity and creativity in design (Unpublished doctoral dissertation). University of California. Berkeley. California. USA.

Watson, D., Hollister, R. M., Stroud, S. E., & Babcock, E. (2011). The engaged university. Oxon & New York: Routledge.

Watson, V. (2002). The usefulness of normative planning theories in the context of sub-saharan Africa. Planning Theory 1(1): 27-52. doi: 10.1177/147309520200100103

Winkler, T. (2013). At the coalface; community-university engagements and planning education. Journal of Planning Education and Research. 33(2), 215-227. doi: 10.1177/0739456X12474312