آسیب‌شناسی چالش‌های توانمندسازی دانشی استادان علوم انسانی دانشگاه تبریز

نوع مقاله: مقاله علمی ـ پژوهشی

نویسندگان

1 استادیار علم اطلاعات و دانش‌شناسی، دانشکدة علوم تربیتی و روان‌شناسی، دانشگاه تبریز، استان آذربایجان شرقی

2 دانشیار علم اطلاعات و دانش‌شناسی، دانشکدة علوم تربیتی و روان‌شناسی، دانشگاه تبریز، استان آذربایجان شرقی

3 کارشناس ارشد علم اطلاعات و دانش‌شناسی، دانشکدة علوم تربیتی و روان‌شناسی، دانشگاه تبریز، استان آذربایجان شرقی

چکیده

هدف از مقالۀ حاضر شناسایی عوامل مؤثر در توانمندسازی دانشی اعضای هیئت علمی علوم ­انسانی دانشگاه تبریز در راستای ایجاد تحول در این مقوله با روش تحلیل عامل اکتشافی است. مقالۀ حاضر از نوع توصیفی‌ـ‌پیمایشی است و جامعۀ مورد مطالعه 204 تن از اعضای هیئت علمی بوده که از بین آن‌ها 78 تن به روش نمونه­ گیری تصادفی انتخاب و داده‌ها با استفاده از پرسشنامه گردآوری شده است. برای سنجش پایایی پرسشنامه، از آلفای کرونباخ و برای تعیین اعتبار سازه‌ای از فن تحلیل عاملی بر اساس تجزیه به مؤلفه‌های اصلی استفاده شد. نتایج تحلیل عوامل نشان داد که شش عامل اصلی (موانع روان‌شناختی، فردی، ارتباطی، فرایندی، سازمانی، نوآوری و فنّاوری) به‌ترتیب مهم‌ترین چالش‌های توانمندسازی دانشی از دیدگاه نمونۀ آماری‌اند. یافته‌ها نشان داد اعضای هیئت علمی چالش‌های سازمانی را «کمتر از حد متوسط»، چالش‌های ارتباطی و روان‌شناختی را در حد «متوسط» و چالش‌های فردی، فرایندی، نوآوری، و فنّاوری را «بیش از حد متوسط» درک کرده‌اند. نتیجۀ آزمون فریدمن هم نشان داد که میانگین شش عامل تفاوت معناداری با هم دارند. شناسایی و اولویت‌بندی چالش‌های توانمندسازی دانشی استادان حوزه‌های علوم ­انسانی می‌تواند به شناسایی ضعف‌های اساسی در این راستا و برنامه‌ریزی برای تقویت آن‌ها به‌منظور زمینه‌سازی برای ایجاد تحول در علوم انسانی منجر شود.

کلیدواژه‌ها


اخوان‌خرازیان، مریم؛ و مقدسی، فائزه (1396). بررسی تأثیر توانمندسازی بر تسهیم دانش و طراحی مدل چندسطحی برای تبیین تأثیر فرهنگ سازمانی مشارکتی بر تسهیم دانش. مدیریت فرهنگ سازمانی، 15(1)، 223-207. doi: 10.22059/jomc.2017.58902

آدینه‌قهرمانی، علی؛ هاشم‌پور، لیلا؛ و عطاپور، هاشم (1390). مطالعه وضعیت زیرساخت‌های مدیریت دانش در دانشگاه تبریز از دیدگاه اعضای هیئت علمی. نشریه تحقیقات کتابداری و اطلاع‌رسانی، 45(3)، 85-63.

آراسته، حمیدرضا؛ و معماری، سعیده (1390). بررسی عوامل بنیادی مدیریت دانش در محیط‌های دانشگاهی: مطالعه‌ای موردی. فصلنامه مطالعات میان‌رشته‌ای در علوم انسانی، 3(23)، 13-1. doi:10.7508/isih.2011.1011.001

بیک‌زاده‌مرزبانی، ناصر؛ و سوری، حسن (1385). رهبری سازمانی و توانمندسازی منابع انسانی در مدل راهبردی مدیریت دانش. چهارمین کنفرانس بین‌المللی مدیریت، تهران، ایران.

پورسراجیان، داریوش؛ اولیاء، محمد‌صالح؛ و سلطانی‌علی‌آبادی، مژگان (1392). تعیین و اولویت‌بندی موانع به اشتراک‌گذاری دانش در دانشگاه‌ها و مراکز آموزش عالی مطالعه موردی مؤسسه آموزش عالی امام جواد(ع). فصلنامه رشد و فناوری، 9(34)، 43-34.

تاجمیر‌ریاحی، حامد؛ و اسمعیلی‌اتوئی، سلمان (1391). شناسایی و رتبه‌بندی موانع و عوامل تسهیل‌کننده مدیریت دانش در دانشکده‌های حسابداری و مالی (رویکرد تحلیل سلسله‌مراتبی گروهی). دانش حسابداری و حسابرسی مدیریت، 1(3)، 141-129.

تقی‌پور، محمد؛ محبوبی، مریم؛ و قراگوزلو، حمید (1395). بررسی تأثیر فناوری اطلاعات و ارتباطات بر موانع به اشتراک‌گذاری دانش در فرآیند مدیریت دانش (به انضمام مطالعه موردی). پژوهشنامه پردازش و مدیریت اطلاعات، ۳۱(۴)، 1074-1049.

حسن‌زاده، محمد (1386). مدیریت دانش: مفاهیم و زیرساختها. تهران : نشر کتابدار.

حسین‌قلی‌زاده، رضوان؛ و ادهم‌هاشمی، سیده‌سوده (1392). شناسایی موانع پیاده‌سازی مدیریت دانش در دانشگاه: (مطالعه موردی دانشگاه فردوسی مشهد). نامه آموزش عالی، 6(21)، 59-41.

خدایی، فرید؛ و عباسیان، محمد (1389). شناسایی عوامل کلیدی موفقیت در پیاده‌سازی سیستم مدیریت دانش در دانشگاه‌ها. فصلنامه مدیریت نظامی، 10(40)، 220- 199.

دبیرخانه شورای عالی انقلاب فرهنگی (1390). نقشه جامع علمی کشور.

رکنی‌جو، سیدمحمد؛ جعفری، محمدباقر؛ یزدانی، حمیدرضا؛ و الوانی، سیدمهدی (1396). واکاوی موانع پیاده‌سازی موفق مدیریت دانش در دانشگاه‌ها. نشریه مدیریت فرهنگ سازمانی، 15(2)، 464-445. doi: 10.22059/jomc.2017.62527

رنجبرفرد، مینا؛ اقدسی، محمد؛ البدوی، امیر؛ و حسن‌زاده، محمد (1392). شناسایی موانع مدیریت دانش برای چهار نوع فرایند کسب و کار. مدیریت فناوری اطلاعات،5(1)، 88-61. doi: 10.22059/jitm.2013.30051

سلیمی، قاسم؛ صباغیان، زهرا؛ دانایی‌فرد، حسن؛ و ابوالقاسمی، محمود (1390). تسهیم دانش بین اعضای هیئت علمی در محیط‏های دانشگاهی؛ نگاهی میان‌رشته‌ای. مطالعات میان‌رشته‌ای در علوم انسانی، 3(23) 74-51. doi: 10.7508/isih.2011.1011.003  

سلیمی‌کوچی، ابراهیم (1392). تحول در علوم انسانی موجود و مزیتهای فرایندنگری. مهندسی فرهنگی، 8(76)، 145-134.

شیرین، علی؛ فروزنده، لطف‌اله؛ دانایی‌فرد، حسن؛ و خائف‌الهی، احمدعلی  (1396). واکاوی تطور سازه توانمندسازی در ایران با رویکرد میان‌رشته‌ای. مطالعات میان‌رشته‌ای در علوم انسانی، 10(1)، 56-27. doi: 10.22631/isih.2017.2365.2813

فدائی، غلامرضا (1395). مدیریت دانش و ارائۀ مدلی نو. تحقیقات اطلاع‌رسانی و کتابخانه‌های عمومی، 22(1)، 15-29.

کریمی، وجیهه؛ نوه‌ابراهیم، عبدالرحیم؛ آراسته، حمیدرضا؛ و بهرنگی، محمدرضا (1394). شناسایی ابعاد و مولفه‌های مدیریت توسعه علوم انسانی: ارائه یک مدل مفهومی. فصلنامه پژوهش و برنامه‌ریزی در آموزش عالی، 21(3)، 169-151.

کشاورزی، علی‌حسین؛ و آخوند‌زاده، الهام (1391). شناسایی موانع تسهیم دانش در دانشگاه شاهد با استفاده از تکنیک‌های آماری و تصمیم‌گیری. چشم‌انداز مدیریت دولتی، 3(2)، 57-35.

نوری، روح‌الله (1387). تبیین شاخص‌های شناسایی موانع ایجاد دانش در سازمان‌های پژوهشی. مدیریت فرهنگ سازمانی، 6(17)، 156-131.

هاشم‌پور، لیلا؛ غائبی، امیر؛ و رضایی‌شریف‌آبادی، سعید (1390). بررسی زیرساخت‌های مدیریت دانش در سازمان اسناد و کتابخانه ملی جمهوری اسلامی ایران.‎ فصلنامه مطالعات ملی کتابداری و سازماندهی اطلاعات،23(1)، 88-74.

هاشمی، صدیقه‌‌سادات (1389). ارزیابی سطح مدیریت دانش در دانشگاه علوم انتظامی. مطالعات مدیریت نظامی، 5(2)، 214-183.

 Abdullah, R., Selamat, M. H., Jaafar, A., Abdullah, S., & Sura, S. (2008). An empirical study of knowledge management system implementation in public higher learning institution. IJCSNS International Journal of Computer Science and Network Security, 8(1), 281-290.

Carnicky, S., & Mesaros, P. (2006). Necessity of implementation of knowledge management in Slovak enterprises. Ekonomický Časopis, 54(4), 386-402.

Feijoo, H. M. P., Ordaz, M. G., & López, F. J. M. (2015). Barriers for the implementation of knowledge management in employee portals. Procedia Computer Science, 64, 506-513. doi: 10.1016/j.procs.2015.08.551

Ghafourian, J. (2014). An exploration study to detect important barriers for knowledge management. Management Science Letters, 4(1), 25-30. doi: 10.5267/j.msl.2013.12.003

Lilleoere, A. M., & Holme Hansen, E. (2011). Knowledge-sharing enablers and barriers in pharmaceutical research and development. Journal of Knowledge Management, 15(1), 53-70. doi: 10.1108/13673271111108693

Pirkkalainen, H., & Pawlowski, J. M. (2014). Global social knowledge management – understanding barriers for global workers utilizing social software. Computers in Human Behavior, 30, 637-647. doi: 10.1016/j.chb.2013.07.041

Rego, A., Pinho, I., Pedrosa, J., Pina, E., & Cunha, M. (2009). Barriers and facilitators to knowledge management in university research centers: An exploratory study. Management Research: Journal of the Iberoamerican Academy of Management, 7(1), 33-47. doi: 10.2753/JMR1536-5433070103

Richter, A., & Derballa, V. (2009). Barriers to successful knowledge management. Encyclopedia of Information Science and Technology (pp 315-321), London: IGI Global,

 Vashishta R, Kumar R, Chandra A. (2010). Barriers and facilitators to knowledge management: Evidences from selected Indian universities. The IUP Journal of Knowledge Management. 2010; 8(4): 7-24.  

Zawawi, A. A., Zakaria, Z., Kamarunzaman, N. Z., Noordin, N., Sawal, M. Z. H. M., Junos, N. M., & Najid, N. S. A. (2011). The study of barrier factors in knowledge sharing: A case study in public university. Management Science and Engineering, 5(1), 59-70.