سازوکارها و قانونمندی‌های حاکم بر قفل‌شدگی توسعۀ منطقه‌ای در استان خوزستان

نوع مقاله: مقاله علمی ـ پژوهشی

نویسندگان

1 دانشیار دانشگاه

2 دانشجوی دکترای برنامه ریزی شهری و منطقه ای، دانشگاه تربیت مدرس

10.22035/isih.2020.2935.3270

چکیده

توسعه‌یافتگی و برنامه‌ریزی برای رسیدن به آن همواره از دغدغه‌های جدی کشور بوده است ولی علیرغم تلاش‌های صورت‌گرفته، توسعه منطقه‌ای با قفل‌شدگی همراه شده‌است. مساله مقاله این است که چرا منطقه خوزستان با معضلات دیرینی روبرو است در حالی که منابع و ظرفیت بسیار بالای توسعه را در خود دارا هست؟ برای پاسخ به این مساله، به برساختن مدلی از مکانیسم‌های مولد بر اساس یک ایده پرداخته شده‌است، به طوری که اگر آنها موجود باشند و به طریق مورد انتظار عمل کنند، آنگاه دلیل رخدادها و چرایی شرایط موجود منطقه را تبیین خواهند کرد. این مقاله در قالب پارادایم رئالیسم انتقادی از منطق پس‌کاوی استفاده کرده است و علاوه بر تبیین، نگاهی انتقادی به موضوع مورد بررسی دارد. مدل تبیینی حاصل این تحقیق دارای یک هسته (مفهوم استخراج) است که به دنبال خود پنج مفهوم دیگر را ایجاد کرده است: زهکشی از منظر محیطی؛ انحصارخواهی از منظر اقتصادی؛ تسلط مرکز در عین تفویض اختیار به پیرامون از منظر سیاسی؛ هم‌سرنوشتی با جمع جبری صفر از منظر اجتماعی و وابسته‌سازی از منظر فرهنگی؛ که در مجموع زیربنایی نافذ و سبب‌ساز در تحولات منطقه را شکل داده‌اند و غلبه این تفکر بر برنامه‌ریزی منطقه به مثابه یک گفتمان میان‌رشته‌ای طی چنددهه گذشته، سبب حاکم شدن برخی سازوکارها و قانونمندی‌های قفل‌کنندۀ توسعه در منطقه شده است. برای مواجهه با آن، لزوم توجه به برنامه‌ریزی یکپارچه و تغییر تفکر استخراجی در شیوه‌ی سیاست‌گذاری، برنامه‌ریزی و مدیریت منطقه‌ای و ملی ضروری است.

کلیدواژه‌ها

موضوعات