نوع مقاله: مقاله علمی ـ پژوهشی

نویسندگان

1 دانشجوی دکتری علوم اجتماعی، دانشکده علوم انسانی، دانشگاه کاشان، کاشان، ایران

2 دانشیار جامعه‌شناسی، گروه علوم اجتماعی، دانشکده علوم انسانی، دانشگاه کاشان، کاشان، ایران

3 استادیار جامعه‌شناسی، گروه علوم اجتماعی، دانشکده علوم انسانی، دانشگاه کاشان، کاشان، ایران

چکیده

در سال‌های اخیر، به‌رغم انجام پژوهش‌های فراوان در مورد اشتغال دانش‌آموختگان در کشور، همچنان ابعادی از این موضوع ناشناخته مانده و براین‌اساس، انجام فراتحلیل کیفی در این زمینه می‌تواند ضمن مشخص کردن ویژگی‌های روش‌شناختی و محتوایی این پژوهش‌ها، خلأهای پژوهشی موجود در این حوزه را شناسایی کند؛ بنابراین، در این مقاله با استفاده از روش فراتحلیل کیفی، 92 پژوهش انجام‌شده در این حوزه در بازۀ زمانی (1397-1357)، در قالب پایان‌نامه و مقاله‌های پژوهشی، با جست‌وجوی دو کلیدواژۀ «اشتغال و دانش‌آموختگان» در دو منبع علمی «پژوهشگاه علوم و فناوری اطلاعات علمی ایران (ایران‌داک)» و «پایگاه مرکز اطلاعات علمی جهاد دانشگاهی» واکاوی شده‌اند. در بررسی پژوهش‌های موجود طی چند دهۀ اخیر، پرداختن به مسئله اشتغال دانش‌آموختگان با تأکید بر چند موضوع مشخص، مانند وضعیت اشتغال و بیکاری دانش‌آموختگان، ضرورت توجه به کیفیت آموزش عالی و برنامه درسی موجود در دانشگاه و توجه به موضوع کارآفرینی دانش‌آموختگان بوده است. با توجه به نتایج پژوهش‌های انجام‌شده در این حوزه، تکرار پژوهش در این موضوعات و فقدان یک مطالعۀ جامع در حوزه اشتغال دانش‌آموختگان را می‌توان به عواملی مانند سهم نامتناسب رشته‌های تحصیلی، عدم تعادل در استفاده از رویکردهای روشی، خلأ تحلیل‌های نظری هماهنگ با شرایط جامعۀ ایران، کم‌رنگ بودن موضوع جنسیت، عدم تمرکز بر مسائل و چالش‌های درون‌سازمانی دانش‌آموختگان شاغل، توجه ناکافی به موضوعاتی مانند مهارت‌افزایی و فعالیت در بخش تعاون، و فقدان پژوهش‌های مبتنی‌بر آینده‌پژوهی نسبت داد.

کلیدواژه‌ها

موضوعات

احمدی جویبای،مریم (1396). ارزشیابی کیفیت درونی و بیرونی دوره آموزشی هتلداری بر اساس عناصر نه‌گانه فرانسیس کلاین (پایان نامه کارشناسی ارشد)، دانشگاه مازندران، ایران.

امینی،علیرضا (1396). تحلیل اجمالی وضعیت بازارکار فارغ‌التحصیلان دانشگاه و ارائه اقدامات و راهکارهای لازم برای افزایش اشتغال آن‌ها. امور اقتصاد کلان، 121-8.

انتظاری،یعقوب(1387). کارآفرینی مبتنی بر علم؛ شرایط لازم برای اشتغال اثربخش دانش آموختگان آموزش عالی. مجلس و راهبرد، 59، 56-35.

 انتظاری،یعقوب (1393). تحلیلی بر چالش‌های اشتغال دانش‌آموختگان دانشگاهی. گزارش دفتر مطالعات اجتماعی معاونت پژوهش‌های اجتماعی‌ـ‌فرهنگی کد موضوعی: 210، شماره مسلسل: 14168.

انتظاریان،‌ناهید، و طهماسبی،‌طاهره (1390). بررسی میزان هماهنگی و انطباق نظام آموزش عالی و آموزش‌های فنی‌و‌حرفه‌ای با نیازهای بازارکار.‌ ماهنامه کار و جامعه، 140، 71-59.

آقامیری،فاطمه­السادات (1391). بررسی رابطه وضعیت تحصیلی دانش‌آموختگان ورودی سال (1383) دانشگاه مازندران با وضعیت اشتغال آنان (پایان نامه کارشناسی ارشد). دانشگاه مازندران، ایران.

بخشی،آزاده (1390). تأثیر مرکز آموزش جهاد کشاورزی محمدیه استان خراسان جنوبی در ارتقاء فرهنگ کارآفرینی از دیدگاه دانش آموختگان (پایان‌نامه کارشناسی ارشد). دانشگاه تربیت مدرس، تهران، ایران.

بهادری،حجت‌الله (1396). اثربخشی آموزشی رشته مکانیک خودرو در هنرستان‌های فنی‌حرفه‌ای و کار و دانش (پایان‌نامه کارشناسی ارشد). دانشگاه شهید چمران اهواز، ایران.

ترکمان،فرح؛ و افزار، ستار (1391). وضعیت اشتغال و رضایت شغلی دانش‌آموختگان نابینای شاغل در شهر تهران. مجله مطالعات جامعه‌شناسی ایران، 4، 23-42.

جدی تازه کند، لیلا (1390). بررسی شاخص‌های کارآفرینی و رابطه آن با وضعیت اشتغال دانشجویان رشته تربیت‌بدنی شهر تهران (پایان‌نامه کارشناسی ارشد). دانشگاه تربیت مدرس، تهران، ایران.

جهانبانی وشاره، فریبا (1394). بررسی جایگاه عناصر برنامه درسی کارآفرینانه در آموزش عالی از دیدگاه دانشجویان دانشگاه کاشان (پایان‌نامه کارشناسی ارشد). دانشگاه کاشان، ایران.

چاوشی، زهرا (1388). نقش سرفصل کارشناسی ارشد تربیت بدنی و علوم ورزشی در تأمین مهارت‌های کارآفرینی دانش‌آموختگان از نظر کارفرمایان (پایان‌نامه کارشناسی ارشد). دانشگاه پیام‌نور مرکز تهران، ایران.

حسین‌نژاد، قدم (1394). بررسی وضعیت اشتغال فارغ‌التحصیلان علوم انسانی دانشگاه یاسوج و ارتباط آن با برخی متغیرهای اجتماعی و جمعیتی (پایان‌نامه کارشناسی ارشد). دانشگاه یاسوج، ایران.

حسینی،پروانه(1396). بررسی عوامل مؤثر بر اشتغال دانش‌آموختگان زن کارشناسی ارشد دانشکده علوم انسانی دانشگاه علم و فرهنگ، (پایان نامه کارشناسی ارشد)، دانشگاه علم و فرهنگ، تهران، ایران.

خادمی حبیب آبادی (1362). ارائه یک الگوی سیستمی برای مطالعه اثرات اشتغال دانش آموختگان دانشگاهها بر توسعه (پایان‌نامه کارشناسی ارشد). دانشگاه اصفهان،ایران.

خسروی‌پور، بهمن؛ و سلیمان‌پور،محمدرضا (1389). تبیین نقش ویژگی‌های فردی موثر بر اشتغال دانش‌آموختگان دختر آموزش عالی (مطالعه موردی: دانشگاه کشاورزی و منابع طبیعی رامین – اهواز). زن در توسعه و سیاست (پژوهش زنان)، 8(4)، 220-203.

ذاکر صالحی، غلامرضا (1386). فراتحلیل مطالعات انجام شده در زمینۀ جذب نخبگان و پیشگیری از مهاجرت آنها. مجلۀ جامعه شناسی ایران، 8(1)، 113-135.

رحمانی، فرشته (1391). بررسی صلاحیت‌های حرفه‌ای موردنیاز دانش‌آموختگان کشاورزی برای اشتغال در بخش تعاون در استان ایلام (پایان‌نامه کارشناسی ارشد). دانشگاه بوعلی سینا، همدان، ایران.

سلگی،معصومه (1391). موانع جذب دانش‌آموختگان رشته مدیریت جهانگردی در صنعت گردشگری، مطالعه موردی: دانش‌آموختگان کارشناسی ارشد رشته مدیریت جهانگردی دانشگاه علامه طباطبایی (پایان‌نامه کارشناسی ارشد). دانشگاه علامه طباطبایی، تهران، ایران.

سلیمی، قاسم، و راثیان، زهرا (1390). ارائه چارچوب مفهومی ارزیابی سرمایه فکری در آموزش عالی: رهیافتی برای مراکز آموزش عالی فنی و مهندسی. فصلنامه آموزش مهندسی ایران، 13(49)، 19-14.

سنایی‌نسب، هرمز؛ دلاوری، عبدالرضا؛ غنجال، علی؛ تیمورزاده، احسان؛ صداقت، علی؛ میرهاشمی، صدیقه؛ و صمدی‌نیا،حسین (1388). وضعیت اشتغال دانش‌آموختگان رشته مدیریت خدمات بهداشتی‌ـ‌درمانی، مجله طب نظامی، 11(3)، 280-203.

شرفی،محمد، و عباس‌پور،عباس (1394). شناسایی قابلیت‌های اشتغال‌پذیری دانش‌آموختگان بر اساس نظریۀ داده‌بنیاد. دوفصلنامۀ نوآوری و ارزش آفرینی، 3(7)، 33-48.

شریف زاده،مریم (1382). بررسی نیازهای آموزشی دانشجویان کشاورزی در راستای تقویت روحیه کارآفرینی (پایان نامه کارشناسی ارشد). دانشگاه شیراز،ایران.  

صالحی‌عمران، ابراهیم؛ و رحمانی قهدریجانی، الهه (1392). مسأله اشتغال دانش‌آموختگان آموزش عالی و ضرورت توجه به مهارت‌های اشتغال زای بازارکار در طرح آمایش آموزش عالی. فصلنامه انجمن آموزش عالی ایران، 5 (3)، 57-27.

صالحی عمران،ابراهیم (1385). وضعیت اشتغال دانش‌‎آموختگان زن: مطالعه‌‎ای موردی. پژوهش و برنامه‌ریزی در آموزش عالی، 12 (39)، 60-41.

صالحی‌عمران،ابراهیم (1386). جامعه، کار و مشاغل: مروری بر نقش مهارت‌های اشتغال‌زا در بازار کار. تهران: انتشارات سمت.

صدیقی خویدک، فاطمه (1388). بررسی میزان کارایی برنامه درسی رشته کارشناسی مترجمی زبان انگلیسی در رفع نیازهای جامعه (پایان کارشناسی ارشد)، دانشگاه پیام نور تهران، ایران.

عباس زاده،یاشار(1394). بررسی اثر آموزش کارآفرینی بر شکل‌گیری سرمایه انسانی و عملکردهای کارآفرینانه (پایان‌نامه کارشناسی ارشد). دانشگاه آزاد اسلامی واحد تهران مرکزی، ایران.

عباسی، محمد، و قورچیان، نادرقلی (1388). شناسایی عوامل موثر بر توسعه تعاونی‌های دانش‌آموختگان. فصلنامه رهبری  و مدیریت آموزشی دانشگاه آزاد اسلامی واحد گرمسار، 3(2)، 170-143.

عزیزی،نعمت‌الله (1382). آموزش و پرورش و بازار کار: آماده‌سازی جوانان با صلاحیت‌ها و مهارت‌های اساسی. مجله علوم اجتماعی و انسانی دانشگاه شیراز، 1، 70-58.

علم بیگی،امیر(1393). بررسی نقش ابعاد کارآفرینی دانش‌بنیان در عملکرد تحقیق و توسعه کارآفرینانه نظام تحقیقات کشاورزی ایران. فصلنامه توسعه کارآفرینی، 26، 754-733.

علی‌آبادی، وحید (1389). تعیین الزامات شکل‌گیری تعاونی دانش‌آموختگان کشاورزی (پایان‌نامه کارشناسی ارشد). دانشگاه رازی، کرمانشاه، ایران.

عیدی،زینب (1390). بررسی امکان و زمینه‌یابی تشکیل تعاونی‌های دانش آموختگان جنگلداری (پایان‌نامه کارشناسی ارشد). دانشگاه لرستان.

غلامرضایی، شیرین؛ بهادری، مهشید؛ و غلامرضایی، سعید (1392). چالش‌ها و سازوکارهای اشتغال دانش‌آموختگان رشته جنگلداری از طریق سازمان نظام مهندسی کشاورزی و منابع طبیعی. تحقیقات اقتصاد و توسعه کشاورزی ایران (علوم کشاورزی ایران)، 151-143.

فانی خیاوی، رسول؛ و معلمی‌خیاوی، عبدالرحمن (1391). خلاقیت و توانمندی دانش‌آموختگان آزاد اسلامی در بحث اشتغال. فصلنامه ابتکار و خلاقیت در علوم انسانی، 1(4)، 169-149.

فرخ‌زاده، محمدحسن؛ عطایی، حسین؛ روحانی، حسین؛ و فاضلی کاخکی، سیدفاضل (1389). بررسی وضعیت اشتغال دانش‌آموختگان دوره‌های علمی‌–‌کاربردی مرکز آموزش عالی جهاد کشاورزی خراسان رضوی. پژوهش مدیریت آموزش کشاورزی، 12،  21-12.

قائدرحمت، الهه (1396). بررسی عوامل مرتبط با وضعیت اشتغال فارغ التحصیلان دانشگاهی در شهر یزد (پایان‌نامه کارشناسی ارشد). دانشگاه یزد، ایران.

قربانی، عادل (1387). ارزیابی کارایی بیرونی آموزشهای علمی‌ـ‌کاربردی از دیدگاه کارفرمایان و دانش‌آموختگان؛ مطالعه موردی:بررسی وضعیت اشتغال دانش‌آموختگان دانشگاه جامع علمی‌ـ‌کاربردی مازندران طی سالهای 1377 تا 1384 کاردانی ترمی (پایان‌نامه کارشناسی ارشد). دانشگاه مازندران، ایران.

کاوسی،طهماسب (1380). بررسی ارتباط و تناسب آموزش‌های مهارتی شاخه متوسطه کاردانش با نیازهای بازارکار از نظر کارفرمایان و کارآموزان شهرستان میانه در سال تحصیلی 80-1379 (پایان‌نامه کارشناسی ارشد). دانشگاه تربیت معلم تهران، ایران.

کریمی، سپیده (1396). بررسی وضعیت اشتغال دانش‌آموختگان دوره‌های علمی‌ـ‌کاربردی جهاد کشاورزی و عوامل موثر بر آن (مورد مطالعه: مراکز تحقیقات و آموزش کشاورزی زنجان و قزوین) (پایان‌نامه کارشناسی ارشد). پایان‌نامه کارشناسی ارشد، دانشگاه زنجان، ایران.

گرزین، حسن (1395). بررسی ارتباط کسب مهارت دانش‌آموختگان فنی‌وحرفه‌ای با ایجاد اشتغال آنها در بازار کار (پایان‌نامه کارشناسی ارشد). دانشگاه آزاد اسلامی واحد شاهرود، سمنان، ایران.

مجیدی مجیدلو، مریم (1395). شناسایی و ارزیابی مهارت‌های اشتغال‌زای زنان در صنعت صنایع دستی استان مازندران (پایان‌نامه کارشناسی ارشد). مؤسسه آموزش عالی آمل، مازندران، ایران.

محمدی، شیرکوه؛ کمال‌خرازی، سیدعلی‌نقی؛ کاظمی‌فرد، محمد؛ و پورکریمی، جواد (1395). مدیریت آموزش چندفرهنگی در مدارس ایران: فراتحلیلی کیفی. فصلنامه مدیریت مدرسه، 4(2)، 107-87 .

مرادی،رقیه (1394). بررسی نقش شایستگی‌های اساسی دانش‌آموختگان دانشگاهی در حضور مؤثر آن در بازار کار (پایان‌نامه کارشناسی ارشد). دانشگاه کردستان، ایران.

ملکوتیان، محمد؛ پرورش، عبدالرحیم (1382). وضعیت اشتغال دانش‌آموختگان رشته بهداشت محیط سراسر کشور طی سال های 81-1375. مجله ایرانی آموزش در علوم پزشکی، 3(2)، 63-57.

موحدی،رضا (1396). بازدارنده‌های اشتغال دانش‌آموختگان کشاورزی. فصلنامه پژوهش مدیریت آموزش کشاورزی، 41، 95-79.

مهرعلی‌زاده،یداله؛ و آرمن، سیدعزیز (1386). بررسی بازارکار دانش‌آموختگان مقطع کارشناسی در دانشگاه‌های دولتی ایران. دوماهنامه دانشور رفتار،  14(26)، 86-73.

میرزایی ملااحمد، رحیم؛ شامخی، تقی؛ نائلی پیشین، محمدعلی؛ زاهدی امیری، قوام‌الدین؛جزیره‌ای محمدحسین (1385). رابطه آموزش عالی و کارآیی و اشتغال دانش‌آموختگان: دیدگاه استادان، مدیران و دانش‌آموختگان بررسی موردی آموزش جنگل. مجله پژوهش و سازندگی، 19(3) ، 26-11.

نادری،ابوالقاسم (1383). نقد مبانی روش‌شناسی مطالعات تجربی نظریه سرمایه انسانی و ارائه راه‌حل‌های مناسب. مجله برنامه و بودجه، (60 و61)، 84-81.

نادری، ندا (1388). نقش آموزش رسمی و برنامه‌های کمک درسی رشته تربیت‌بدنی در مقطع کارشناسی ارشد در تأمین مهارت کارآفرینی دانشجویان از نظر دانش‌آموختگان (پایان‌نامه کارشناسی ارشد). دانشگاه پیام‌نور مرکز تهران، ایران.

نصیرزاده، عبدالمهدی (1392). طراحی و تبیین الگوی فرایندی پیش‌بینی کارآفرینی دانش‌آموختگان دانشکده‌های تربیت‌بدنی کشور (رساله منتشرنشده دکتری). دانشگاه پیام‌نور، مرکز تحصیلات تکمیلی، تهران، ایران.

نیک‌فرجام،حسین (1397). ارایه الگوی برنامه درسی برای مؤسسه آموزش عالی علمی‌ـ‌کاربردی جهاد کشاورزی با رویکرد کارآفرینی (رساله منتشرنشده دکتری). دانشگاه خوارزمی، تهران، ایران.

Andreassen, S., Randers, I., & Ternulf, K. (2007).  A meta-analysis of qualitative studies on living with oesophageal and clinically similar forms of cancer, seen from the perspective of patients and family members, International Journal of Qualitative Studies on Health and Well-Being, 2(2), 114-127. 

Harbison, F. H. (1973). Human, culture, economy, society. Oxford, London: Oxford University Press.

Hirsch, F. (1977). Social limits to growth. London: Routledge and Kegan Paul London.

Paterson, B. L., Thorne, S. E., Canam, C., & Jillings, C. (2001). Meta-study of qualitative health research: a practical guide to meta-analysis and meta-synthesis. Thousand Oaks, Calif:Sage.

Timulak, L. (2009). Meta-analysis of qualitative studies: A tool for reviewing qualitative research findings in psychotherapy. Psychotherapy Research, 19(4/5), 591-600.