نوع مقاله: مقاله علمی ـ پژوهشی

نویسندگان

1 استاد، علوم ارتباطات، دانشکدۀ علوم ارتباطات، دانشگاه علامه‎طباطبائی، تهران، ایران

2 دانشجوی دکتری، علوم ارتباطات، دانشکدۀ علوم ارتباطات، دانشگاه علامه‎طباطبائی، تهران، ایران

10.22035/isih.2020.3654.3835

چکیده

در حال حاضر، برداشت آب در ایران بیش از ظرفیت منابع تجدید‎پذیر است. افزون‌بر‌این، شاهد کاهش آب‎های سطحی و زیرزمینی هستیم، اما به‌نظر می‌رسد مسئلۀ آب، چنان‌که باید، در جامعه درک نشده است و فهم مشترکی از آن وجود ندارد. رسانه، نهادی است که می‎تواند در این زمینه نقش مهمی ایفا کند. در چند سال گذشته، با جدی‎تر شدن مسئلۀ آب و آشکارتر شدن پیامدهای آن، توجه رسانه‎ها به این موضوع افزایش یافته است، اما چگونگی تصویری که رسانه‎ها از مسئلۀ آب برساخته‎اند، نامشخص است. هدف این پژوهش، شناخت بازنمایی مسئلۀ آب ایران در روزنامه‎های سراسری است. برای دستیابی به این اهداف، با به‌کارگیری روش تحلیل ‎محتوای کمی و کیفی، مطالب چهار روزنامۀ سراسری را طی هفت سال (از 1/1/1391 تا 29/12/1397) بررسی کرده‌ایم. براساس نتایج به‌دست‌آمده، عوامل طبیعی، برجسته‎ترین علت مسئلۀ آب قلمداد شده‎اند و دیدگاه مسئولان، بیشتر از دیدگاه مردم برجسته شده است. به‌عبارت روشن‌تر، مطالب منتشرشده با دیدگاه‎های دولتی هماهنگ است. «بحران»، «کم‎آبی»، و «خشکسالی» برجسته‎ترین واژگان عنوان‌های روزنامه‎های موردبررسی بوده‌اند. این واژه‎ها، مسئولیت را از دوش مردم و مسئولانی که خواه‌ناخواه، وضع فعلی را ایجاد کرده‎اند، برمی‎دارد و آن را به طبیعت ارجاع می‎دهد. در مطالب این روزنامه‎ها، آب، به‌عنوان مسئله‎ای برجسته شده است که در درجۀ نخست، دولت باید آن را حل کند و نقش مردم به صرفه‎جویی محدود شده است؛ درحالی‌که حکمرانی خوب، نیازمند مشارکت بیشتر جامعۀ مدنی در تصمیم‎گیری‎ها است. افزون‌براین، روزنامه‎های موردبررسی، آینده‎نگر نیستند و تا حد زیادی از بررسی پیامدهای مسئله چشم پوشیده‎اند.

کلیدواژه‌ها

موضوعات

آذرخشی، مریم؛ فرزادمهر، جلیل؛ اصلاح، مهدی؛ و صحابی، حسین (1392). بررسی روند تغییرات سالانه و فصلی بارش و پارامترهای دما در مناطق مختلف آب و هوایی ایران. مرتع و آبخیزداری، مجله منابع طبیعی ایران، 1، 16-1.  doi: 10.22059/jrwm.2013.35324

آل‌یاسین، احمد (1384). بحران آب. تهران: جامعه مهندسان مشاور ایران.

بابائی فینی، ام‎السمله؛ و فرج‎زاده، منوچهر(1381). الگوی تغییرات مکانی و زمانی بارش در ایران. فصلنامه مدرس علوم انسانی،4(27)، 70-51.

سازمان برنامه و بودجه کشور (1396). تحلیل نتایج سرشماری عمومی نفوس و مسکن سال 1395. تهران: سازمان برنامه‌و‌بودجه کشور.

سلامت‌نیوز (1397). وضعیت ایران در بارندگی چگونه است؟ سلامت نیوز. برگرفته از http://www.salamatnews.com/news/259544

سورین، ورنر؛ و جیمز دبلیو تانکارد (1386). نظریههای ارتباطات (مترجم: علیرضا دهقان). تهران: دانشگاه تهران. (تاریخ اصل اثر 1992)

شرکت مهندسی آب و فاضلاب (1393). صنعت آب و فاضلاب کشور-آگاهی، برنامهها و اقدامها برای مواجه با شرایط پیش‌روی. تهران: روابط‎عمومی و امور بین‎الملل.

صاحب، طاهره (1381). نقش مطبوعات در آگاهی­بخشی به افکارعمومی در ارتباط با بحران آب سال 1381 (پایان‎نامۀ کارشناسی ارشد علوم ارتباطات اجتماعی). دانشگاه علامه طباطبایی، تهران، ایران.

عابدی کوپایی، جهانگیر (1393). ایران وارد دورۀ تنش آبی شده است. هفته‎نامه تجارت فردا. برگرفته از http://www.tejaratefarda.com

عمید، حسن (1389). فرهنگ عمید. تهران: انتشارات امیرکبیر.

مک‎کارتی، شاون (1381). نقش اطلاعات در مدیریت بحران (مترجم: محمدرضا تاجیک). تهران: انتشارات فرهنگ گفتمان.  (تاریخ اصل اثر 1998)

مهدی‌زاده، سیدمحمد (1387). رسانهها و بازنمایی. تهران: دفتر مطالعات و برنامه‎ریزی رسانه‎ها.

مهدی‎زاده، سیدمحمد (1391). نظریههای رسانه- اندیشه‌های رایج و دیدگاههای انتقادی (چاپ سوم). تهران: همشهری.

نوروزی، لیلا (1396) پوشش آب در برنامه‌های تلویزیون: تحلیل محتوای کیفی برنامههای مربوط به آب در شبکه دو سیما جمهوری اسلامی ایران در سه ماهه تابستان 1396 (پایان‎نامۀ کارشناسی ارشد ارتباطات اجتماعی). دانشگاه علامه طباطبائی، تهران، ایران.

ولایتی، سعداله (1397). منابع و مسائل آب در ایران با تأکید بر بحران آب(چاپ چهارم). مشهد: انتشارات خراسان.

Altaweel, M., & Bone, C. (2012). Applying content analysis for investigating the reporting of water issues. Computers, Environment and Urban Systems, 36(6), 599–613. doi: 10.1016/j.compenvurbsys.2012.03.004

Althaus, S. L. (2003). When news norms collide, follow the lead: new evidence for press independence. Political Communication, 20, 381-414.  doi: 10.1080/10584600390244158

Amiraslani, F. & Dragovich, D. (2011). Combating desertification in Iran over the last years an overview of changing approaches. Journal of Environmental Management, 92(1), 1-13.  doi: 10.1016/j.jenvman.2010.08.012

Arntzen, J. (2003). Incorporation of water demand management in national and region water policies and strategies. Gaborone: IUCN South African Country Office.  doi: 10.1.1.467.8527&rep=rep1&type=pdf

Bennett, W. L. (1990). Toward a theory of press-state relations in the United States. Journal of Communication British Columbia Press. 40(2), 103-127. doi: 10.1111/j.1460-2466.1990.tb02265.x

Branston, G., & Stafford, R. (2010). The media student's book (5th ed.). New York: Routledge.

Entman, R. (1993). Framing: toward clarification of a fractured paradigm. Journal of Communication, 43(4), 51-58.   doi: 10.1111/j.1460-2466.1993.tb01304.x

Goffman, E. (1974). Frame analysis: an essay on the organization of experience. New York: Harper & Row.

Golian, S., Mazdiyasni, O., & AghaKouchak, A. (2015). Trends in meteorological and agricultural droughts in Iran. Theoretical and Applied Climatology, 119, 679–688. doi: 10.1007/s00704-014-1139-6

James, J. (2005). Media and good governance. Paris: UNESCO.

Kampragou, E., Lekkas, D. F., & Assimacopoulos, D. (2011). Water demand management: implementation principles and indicative case studies, Water and Environment Journal, 25(4), 466-476.   doi: 10.1111/j.1747-6593.2010.00240.x

Madani, K., Agha Kouchak, A., & Mirchi, A. (2016). Iran’s socio-economic drought: challenges of a water-bankrupt nation. Iranian Studies, 49)6(, 997-1016. doi: 10.1080/00210862.2016.1259286

McCombs, M. E., & Mauro, J. B. (1977). Predicting newspaper readership from content characteristics. Journalism Quarterly, 54, 3-49.    doi:  10.1177/107769907705400101

McCombs, M. E., & Shaw, D. L. (1972). The agenda-setting function of mass media. Public Opinion Quarterly, 36, 176–187.    doi: 10.1086/267990

Mesgaran, M., B. & Azadi, P. (2018). A National Adaptation Plan for Water Scarcity in Iran, Working Paper 6, Stanford Iran 2040 Project, Stanford University.

Peterson, T. R., & Thompson, J. L. (2009). Environmental risk communication: responding to challenges of complexity and uncertainty. In Handbook of risk and crisis communication. New York: Routledge.

Semsar Yazdi, A.A., & Labbaf Khaneiki, M., (2007). The drought of 2001 and the measures taken by Yazd regional water authority. In Groundwater for Emergency Situations. J. Verba & A. R. Salamat (Eds). Paris: UNESCO. Retrived from https://unesdoc.unesco.org/ark:/48223/pf0000155960

Soroka, S., Lawlor, A., Farnsworth, S., & Young, L. (2012). Mass media and policymaking in the Routledge handbook of public policy. New York: Routledge.  doi: 10.4324/9780203097571.ch16

Turnbull, Joanna. (2011). Oxford advanced learner’s dictionary. New York: Oxford University Press.

Vitkovic, A.S. & Soleimani, D. (2019). The economic and social impacts of water scarcity in the Islamic Republic of Iran. International Journal Social Sciences and Education, 4(13), 342-359.   doi: 10.18769/ijasos.531330

Wei, J., Wei, Y., & Western, A. (2017). Evolution of the societal value of water resources for economic development versus environmental sustainability in Australia from 1843 to 2011. Global Environmental Change, 42, 82-92.  doi: 10.1016/j.gloenvcha.2016.12.005

Xiong, Y., Wei, Y., Zhang, Z., & Wei, J. (2016). Evolution of China’s water issues as framed in Chinese mainstream newspaper. Ambio, 45(2),  241-253.   doi: 10.1007/s13280-015-0716-y