نوع مقاله : مقاله علمی ـ پژوهشی

نویسنده

استادیار حقوق جزا و جرم‌شناسی، دانشکده حقوق و علوم سیاسی، دانشگاه تهران، تهران، ایران

10.22035/isih.2020.3943.4052

چکیده

شیوع ویروس کرونا در سال‌های 2020-2019 میلادی جنبه‌های مختلف زندگی انسانی را اعم‌از آموزش و تجارت و اقتصاد و فرهنگ و پزشکی و به تبع آن، اندیشه‌های زیربنایی را در منصهٔ تحلیل دوباره قرار داد. فلسفهٔ عدالت کیفری نیز از این امر مستثنی نیست. با فرار زندانیان در اوایل سال جاری از زندان‌های کشور به‌دلیل پاندمی کرونا، بحث جدیدی درخصوص تحلیل مبنای حق بر فرار محکوم از کیفر و به تبع آن حق دولت بر مقابله با مجرم فراری از زندان به‌مثابهٔ شهروند و یا دشمن ایجاد شد. این پرسش که آیا محکومی که بیم خطر جانی خود را در زندان می‌دهد، از نظر فلسفی، حق دارد از زندان فرار نماید و آیا باید این حق برای وی به رسمیت شناخته شود؟ آیا دولت حق دارد در شرایط پاندمی و در صورت فرار با او چون یک دشمن برخورد نماید؟ مسئلهٔ این مقاله موضوعی بین‌رشته‌ای حقوق کیفری و فلسفه می‌باشد. مقاله به تحلیل این موضوع با محوریت فلسفهٔ سیاسی هابز به‌عنوان فیلسوفی می‌پردازد که اگرچه به حق دولت بر کیفر تأکید کرده اما بر حق مجرم بر مقاومت در برابر کیفر نیز اصرار ورزیده و در ظاهر نوعی تعارض درونی در اندیشهٔ وی در این زمینه وجود دارد. براساس یافته‌های این مقاله، محبوسین حق فرار از زندان را در شرایط پاندمی کرونا نه در معنای «حق/ادعا» بلکه در معنای «حق/امتیاز» داشته و دولت حق مقابله با آنان را به‌مثابهٔ «شهروند» در مفهوم «حق/قدرت» دارد.

کلیدواژه‌ها

موضوعات

آقاحسینی، علیرضا (1391). ژاک دریدا و سیر نزولی فلسفه سیاسی غرب. فصلنامه مطالعات میان رشته ای در علوم انسانی، 4(2)، 137-111. doi: 10.7508/ISIH.2012.14.006

آیراکسینن، تیمو؛ و سطیتنن، آرتو (1385). نظر کانت در باب هابز، صلح و فرمانبرداری (مترجم: عبدالرسول حسنی). فصلنامه علامه، 12، 152-129.

بحرانی، مرتضی؛ و علوی‌پور، سیدمحسن (1391).پارادایم‌شناسی اندیشه سیاسی و فرهنگ. فصلنامه تحقیقات فرهنگی ایران، 3، 151-127. doi: 10.7508/IJCR.2012.19.006

توانا، محمدعلی؛ و آذرکمند، فرزاد (1394). مقایسه حکومت اقتدارگرا و جایگاه مردم در اندیشه‌های امام محمدغزالی و توماس هابز. پژوهش سیاست نظری، 17، 76-49.

جونز، تامس ویلیام (1383). خداوندان اندیشه سیاسی(جلد دوم؛ مترجم: علی رامین). تهران: شرکت انتشارات علمی فرهنگی. (تاریخ اصل اثر 1959)

حسن‌زاده، صالح (1385). سیر و تطور مفهوم خدا در فلسفه غرب از هابز تا نیوتن. مجله آیینه معرفت، 9، 62-37.

دانشور، فائزه (1395). بازخوانی رابطه ایدئولوژی و حقوق در پرتو مطالعات میان‌رشته‌ای.  فـصلنامه مطــالعات میان‌رشته‌ای در علوم انسانی، 8(4)، 26-1. doi: 10.22035/ISIH.2016.241

سبزه‌ای، محمدتقی (1386). جامعه مدنی به مثابه قرارداد اجتماعی تحلیل مقایسه‌ای اندیشه‌های هابز لاک و روسو. پژوهش حقوق عمومی، 22، 98-67.

کدیور، محمدعلی (1384). زمینه‌های لیبرالیسم و محافظه کاری در اندیشه توماس هابز. اطلاعات سیاسی و اقتصادی، 222 و 221، 97-88.

محمدیاری، معصومه (1391). مقایسه مفهوم قدرت در آراء هابز و فوکو. اطلاعات حکمت و معرفت، 11، 63-58.

هابز، توماس (1378). لویاتان (مترجم: حسین بشیریه). تهران: نشر نی. (تاریخ اصل اثر 1651)

یکرنگی، محمد(1396). مشروعیت سیاسی کیفر. تهران: انتشارات پژوهشگاه فرهنگ و اندیشه اسلامی.

Brettschneider, C. (2007). The Rights of the Guilty. Political Theory, 35(2), 175–199. doi:10.1177/0090591706297714

Cattaneo, M. A. (1965). Hobbes’s Theory of Punishment. In Hobbes Studies(275-297), K. C. Brown (Ed.), Oxford: Blackwell.

Christman, J. (2002). Social and political philosophy: A contemporary introduction. London and NewYork: Routledge.

Curran, E. (2002). Hobbes's theory of rights–a modern interest theory. The Journal of Ethics, 6(1), 63-86.

Gauthier, D. P. (1969). The logic of Leviathan: the moral and political theory of Thomas Hobbes. Oxford: Oxford University Press.

Green, M. J. (2015). Authorization and the Right to Punish in Hobbes. Pacific Philosophical Quarterly, 97(1), 113–139. doi:10.1111/papq.12097

Hohfeld, W. N. (1913). Some fundamental legal conceptions as applied in judicial reasoning. The Yale Law Journal, 23(1), 16-59. doi:10.2307/785533

Mara, G. M. (1988). Hobbes's counsel to sovereigns. The journal of Politics, 50(2), 390-411.

Martin, R. (1980). Hobbes and the Doctrine of Natural Rights: The Place of Consent in His Political Philosophy. The Western Political Quarterly, 33(3), 380-392. doi:10.2307/447263

Norrie, A. (1984). Thomas Hobbes and the Philosophy of Punishment. Law and Philosophy, 3(2), 299-320. doi:10.2307/3504789

Ristroph, A. (2009). Respect and resistance in punishment theory, California Law Review, 97(2), 601-632.

Ryan, A.(1988). "Hobbes and Individualism”, in: Perspectives on Thomas Hobbes, eds. G.A.J, Rogers and Alan Ryan, Oxford: Clarendon Press, 81-105.

Schrock, T. S. (1991). The Rights to Punish and Resist Punishment in Hobbes's Leviathan. Western Political Quarterly, 44(4), 853-890.

Sheridan, P. (2011). Resisting the Scaffold: Self-Preservation and Limits of Obligation in Hobbes's Leviathan, Hobbes Studies, 24(2), 137-157.

Sreedhar, S. (2010). Hobbes on resistance: defying the Leviathan. New York: Cambridge University Press.