نوع مقاله : مقاله علمی ـ پژوهشی

نویسندگان

1 استادیار مدیریت بازرگانی، گروه مدیریت و کارآفرینی، دانشگاه رازی، کرمانشاه، ایران

2 دانش‌آموختهٔ دکتری کارآفرینی، دانشگاه رازی، کرمانشاه، ایران

10.22035/isih.2020.4000.4091

چکیده

ظهور برخی بحران‌های مهم سیاسی، اقتصادی، اجتماعی و بیولوژیکی نقش مهمی در تغییر رفتار جامعهٔ انسانی دارد. اقدامات پیشگیرانه و کنترل‌کننده بحران ویروس کرونا، که نیاز به رویکردی جامع، نظام‌مند و چندبُعدی دارند، منجر به بروز تغییراتی در رفتار خرید مصرف‌کنندگان شد‌ه‌اند. آنچه اهمیت دارد، لزوم بهره‌گیری از نگاهی میان‌رشته‌ای (اقتصاد، مدیریت، بازاریابی، روان‌شناسی و جامعه‌شناسی) برای درک این پدیده پیچیده است. به‌همین‌منظور، این مقاله با رویکرد کیفی و با هدف مدل‌سازی رفتار خرید مصرف‌کنندگان در شرایط بحران کرونا (کووید-‌19) با نگاهی چندبُعدی انجام شده است. جهت گردآوری داده‌ها از روش‌های بررسی پایگاه‌های اطلاعات تخصصی، مشاهده و انجام مصاحبه‌های عمیق با 28 نفر از افراد کلیدی مطلع که روایی و پایایی آنها مورد تأیید قرار گرفته بود، استفاده گردید. به اختصار نتایج نشان داد، مدل پیش‌بینی وضعیت تقاضا برای کالاها یا خدمات پس از بحران کرونا به دو شاخص «ماهیت کالا یا خدمت» و «میزان تعامل انسانی در مبادله» و همچنین «سطح درآمد» مصرف‌کنندگان بستگی دارد. همچنین حذف‌کامل، به تأخیر انداختن خرید، جانشین‌سازی خرید و کاهش نسبی خرید، چهار دسته رفتاری است که مصرف‌کنندگان در زمان بحران کرونا اتخاذ می‌کنند و این مدل به متغیرهای مختلفی بستگی دارد. درنهایت، پیشنهادات لازم جهت مدیریت بحران کرونا با رویکردی متأثر از حوزه‌های مختلف دانشی، در راستای تغییرات آمیخته بازاریابی (محصول، قیمت‌گذاری، توزیع و ترویج) در قالب یک مدل ارائه گردید.

کلیدواژه‌ها

موضوعات

اباذری، یوسف؛ و  کاظمی، عباس (1384). رویکردهای نظری خرید: از جامعه‌شناسی تا مطالعات فرهنگی. نامه علوم اجتماعی، 25(1)، 195-167.

خورسندی طاسکوه، علی (1388). تنوع گونه‌شناختی در آموزش و پژوهش میان‌رشته‌ای. فصلنامه مطالعات میان‌رشته‌ای در علوم انسانی، 1(4)، 83-57. doi: 10.7508/isih.2009.04.003

رحمان‌نسب امیری، نسیم؛ و پورعزت، علی‌اصغر (1396). ضرورت خط‌مشی گذاری برای مشارکت بخش خصوصی در حل بحران آب: نقش شرکت‌های فراملی در تحقق حق بر آب به منزله یکی از حقوق اقتصادی و اجتماعی بشر. فصلنامه مطالعات میان‌رشته‌ای در علوم انسانی، 9(4)، 112-91.  doi: 10.22631/isih.2017.1677.2289

سیدین، سیدحسام (27 فروردین 1399). مردم با کرونا چگونه رفتار می‌کنند؟ بررسی ابعاد بحران کرونا در گفتگو با اصحاب علوم اجتماعی. خبرگزاری جمهوری اسلامی ایران. برگرفته از https://www.irna.ir/news/83751333

مرکز آمار ایران (1397). گزارش مابه‌التفاوت درآمد و هزینه خانوارهای شهری و روستایی کشور در سال 1397 به تفکیک دهک‌های درآمدی. برگرفته از  http://amar.org.ir/Portals/0/News/1398/h&d%20.pdf

مؤسسهٔ مطالعات فرهنگی و اجتماعی (1399). جستارهایی در ابعاد فرهنگی و اجتماعی بحران ویروس کرونا در ایران. تهران: نویسنده.

نبوی، سیدعبدالامیر (1395). مطالعات میان‌رشته‌ای و تکثر روش‌شناختی برخی ملاحظات و پیشنهادها. فصلنامه مطالعات میان‌رشته‌ای در علوم انسانی، 8(2)، 74-57. doi: 10.22035/isih.2016.216 

Asioli, D., Varela, P., Hersleth, M., Almli, V. L., Olsen, N. V., & Naes, T. (2017). A discussion of recent methodologies for combining sensory and extrinsic product properties in consumer studies. Food Quality and Preference; 56(2), 266–273. doi: 10.1016/j.foodqual.2016.03.015

Bailey, A., Auinger, G., Qian, J., Mao, M., Lin, W., Sun, W., Yip, A., & Ge, B. (2020). Responding to crises and changing consumer behavior. How the retail sector can overcome challenges and capitalize new opportunities. (Online), Available at: https://baijiahao.baidu.com/s?id=1657883555581666077&wfr=spider&for=pc

Chong, Y. P., Song, J. Y., Seo, Y. B., Choi, J. P., Shin, H. S., & Team, R. R. (2015). Antiviral treatment guidelines for Middle East respiratory syndrome. Infection & chemotherapy; 47(3), 212-222. doi: 10.3947/ic.2015.47.3.212

Chu, C.M., Cheng, V.C., Hung, I.F., Wong, M.M., Chan, K.H., & Chan, K.S. (2004). Role of lopinavir/ritonavir in the treatment of SARS: initial virological and clinical findings. Thorax, 59(3), 252-256. doi: 10.1136/ thorax.2003.012658

Gopinath, G. (2020). Limiting the economic fallout of the coronavirus with large targeted policies. In: Mitigating the COVID Economic Crisis: Act Fast and Do Whatever It Takes CEPR Press. (Online), Available at: https://blogs.imf.org/2020/03/09/limiting-the-economic-fallout-of-the-coronavirus-with-large-targeted-policies

Gralinski, L. E., & Menachery, V. D. (2020). Return of the Coronavirus: 2019-Ncov.    Viruses 2020, 12(2), 135. doi: 10.3390/v12020135

Hasanat, M. W., Hoque, A., Shikha, F. A., Anwar, M. Abdul Hamid, A. B., & Hon Tat, H. (2020). The Impact of Coronavirus (Covid-19) on E-Business in Malaysia. Asian Journal of Multidisciplinary Studies, 3(1), 1-7. Available at: https://asianjournal.org/online/index.php/ajms/article/view/219/100

 Hui, D.S., Azhar, E, Madani, T.A., Ntoumi, F., Kock, R., Dar, O, & et al. (2020). The continuing 2019-nCoV epidemic threat of novel coronaviruses to global health—the latest 2019 novel coronavirus outbreak in Wuhan, China. International Journal Infect Dis; 91(2), 264–66.  doi:10.1016/j.ijid.2020.01.009

Jarus, O. (Mar 20, 2020). 20 of the worst epidemics and pandemics in history, Live Science, (online), Available at: https://www.livescience.com/worst-epidemics-and-pandemics-in-history.html

Liang, F., & Litscher, G. (2020). COVID-19 (Coronavirus Disease-19): Traditional Chinese Medicine including Acupuncture for Alleviation – A Report from Wuhan, Hubei Province in China. OBM Integrative and Complementary Medicine, 5(1), 4-1. doi: 10.21926/obm.icm.2001009

Mayo Clinic. (2020). Coronavirus disease 2019 (COVID-19). Symptoms and causes. Overview. (Online), Available at: https://www.mayoclinic.org/diseases-conditions/coronavirus/symptoms-causes/syc-20479963

Organization for Economic Co-operation and Development (OECD). (2020). COVID-19 and the Food and Agriculture Sector: Issues and Policy Responses. (Online), Available at: http://www.oecd.org/coronavirus/en

Patel, V., Chisholm, D., Dua, T., Laxminarayan, R., & Medina-Mora, M. E. (2016). Disease Control Priorities, Third Edition (Volume 4): Mental, Neurological, and Substance Use Disorders. doi:10.1596/978-1-4648-0426-7

Rajagopal, D. (2020). Development of Consumer Behavior. In Trans generational Marketing, Springer International Publishing, 194–163. doi: 10.1007/978-3-030-33926-5_6.

Short, J. C., Broberg, J. C., Cogliser, C. C. & Brigham, K. H. (2009). Construct Validation using Computer-Aided Text Analysis (CATA) An Illustration Using Entrepreneurial Orientation, Organizational Research Methods, 13(2), 347-320. doi: 10.1177/1094428109335949

Stanciu, S., Radu, R. I., Sapira, V., Bratoveanu, B. D. & FLOREA, A. M. (2020).  Consumer Behavior in Crisis Situations. Research on the Effects of COVID-19 in Romania. Annals of “Dunarea de Jos” University of Galati Fascicle I. Economics and Applied Informatics. 26(1), 13-4. doi: 10.35219/eai1584040975

Stephany, F., Stoehr, N., Darius, P., Neuhäuser, L., Teutloff, O., & Braesemann, F. (2020). The CoRisk-Index: A data-mining approach to identify industry-specific risk assessments related to COVID-19 in real-time. (Online), Available at: https://arxiv.org/abs/2003.12432

World Health Organization or WHO. (2020A). Coronavirus disease (COVID-19) Pandemic, Public Advice. (Online), Available at: https://www.who.int/emergencies/diseases/novel-coronavirus-2019

World Health Organization or WHO. (2020B). Coronavirus disease (COVID-19) Pandemic. Available at: https://covid19.who.int

World Health Organization or WHO. (2020C). Coronavirus disease (COVID-19) Pandemic. Available at: https://covid19.who.int/region/emro/country/ir

Wright, O., & Blackburn, E. (2020). How COVID-19 will permanently change consumer behavior. Fast-changing consumer behaviors influence the future of the CPG industry. Accenture Covid-19 Consumer Research. Available at: https://www.accenture.com/_acnmedia/PDF-123/Accenture-COVID19-Pulse-Survey-Research-PoV.pdf