نوع مقاله : مقاله علمی ـ پژوهشی

نویسندگان

1 گروه مدیریت صنعتی، دانشکده مدیریت، دانشگاه تهران، تهران، ایران

2 گروه مطالعات سیاست‌گذاری علم و فناوری، پژوهشکده مطالعات بنیادین علم و فناوری، دانشگاه شهید بهشتی، تهران، ایران

چکیده

هدف این مقاله، شناسایی عوامل مؤثر بر ظرفیت نوآوری بنگاه‌های دانش‌بنیان حوزۀ فناوری اطلاعات و ارتباطات در ایران است. در این مقاله که از نوع توصیفی‌ـ‌تحلیلی است، از روش پژوهش کمی‌ـ‌کیفی استفاده شده و پژوهش در دو بخش انجام شده است. بخش نخست، به‌صورت کیفی و با استفاده از روش تحلیل پیشینۀ موضوع و مصاحبه با 9 نفر از سیاست‌گذاران، خبرگان، و مدیران بنگاه‌های حوزۀ فناوری اطلاعات و ارتباطات انجام شده است. در بخش دوم، الگوی به‌دست‌آمده در مرحله نخست از طریق توزیع پرسش‌نامه در میان 275 بنگاه فعال در این حوزه، پیمایش شد تا اعتبار الگوی پیشنهادی سنجیده شود. بنا بر نتایج به‌دست‌آمده، عوامل محیطی، نسبت به عوامل سازمانی، در ارتقای ظرفیت نوآوری بنگاه‌های حوزۀ فناوری اطلاعات و ارتباطات اهمیت بیشتری دارند. به‌نظر می‌رسد، دلیل این اهمیت، تأثیرپذیری بالای کسب‌وکارهای دانش‌بنیان این حوزه از عواملی همچون رشد و ثبات اقتصادی، رقابت‌پذیری، و حمایت دولت از نوآوری باشد. همچنین، نتایج به‌دست‌آمده در این مقاله نشان می‌دهد، مهم‌ترین عوامل سازمانی مؤثر بر ظرفیت نوآوری عبارت‌اند از: همکاری و ارتباطات، منابع ایده‌یابی، عوامل فردی، فرهنگ ‌سازمانی، راهبردها و مدیریت فناوری، مدیریت دانش و یادگیری سازمانی، و تخصیص منابع به نوآوری. در میان عوامل محیطی مؤثر بر نوآوری، حمایت نهادی، عوامل کلان اقتصادی، و موقعیت بنگاه، به‌ترتیب دارای بیشترین اهمیت بوده‌اند. افزون‌براین، نتایج نوآوری، نتایج بازار، نتایج مالی، و نتایج انسانی، مهم‌ترین شاخص‌های اندازه‌گیری ظرفیت نوآوری به‌شمار می‌آیند.

کلیدواژه‌ها

موضوعات

آراستی، محمدرضا؛ کرمی‌پور، آزیتا؛ و قریشی، بابک (1388). شناسایی عوامل مؤثر بر ظرفیت نوآوری بنگاه‌های اقتصادی: مطالعه موردی شرکت‌های اتوماسیون صنعتی ایران. فصلنامه علوم مدیریت ایران، 15(4)، 32-1.

خیاطیان یزدی، محمدصادق، الیاسی, مهدی؛ و طباطباییان، سیدحبیب‌اله (1395). الگوی پایداری شرکت‌های دانش بنیان در ایران. سیاست علم و فناوری، 8(2)، 62-49.

صنوبر، ناصر؛ سلمانی، بهزاد؛ تجویدی، مینا (1390). تأثیر محرک‌های نوآوری بر ظرفیت نوآوری شرکت‌های دانش‌بنیان. سیاست علم و فناوری، 4(2)، 103-91.

سیدحبیب‌اله طباطباییان، مهدی پاکزاد بناب (۱۳۸۵). بررسی سیستم‌های سنجش نوآوری و ارائه چارچوبی برای سنجش نوآوری در ایران. فصلنامه مدرس علوم انسانی، 10(1)، 161-190.

کرباسی، علیرضا (1386). تحلیل عوامل مؤثر بر ایجاد نوآوری در ایران. تهران: کنفرانس ملی کارآفرینی، خلاقیت و سازمان‌های آینده.

مهربان، فاطمه؛ آراستی، محمدرضا؛ پورکرمی، آزیتا؛ و معطر حسینی، سیدمحمد (1394). ارائهٔ مدلی برای سنجش توانمندی نوآوری فناورانه و تأثیر آن بر عملکرد نوآوری بنگاه. کنفرانس بین‌المللی مدیریت، اقتصاد و مهندسی صنایع، تهران، ایران.

Amit, R., & Schoemaker, P. J. H. (1993). Strategic assets and organizational rent. Strategic Management Journal, 14(1), 33–46. doi: 10.1002/smj.4250140105

Bello, D. C., Radulovich, L. P., Javalgi, R. (Raj) G., Scherer, R. F., & Taylor, J. (2016). Performance of professional service firms from emerging markets: Role of innovative services and firm capabilities. Journal of World Business, 51(3), 413–424. doi: 10.1016/j.jwb.2015.11.004

Boly, V., Morel, L., Assielou, N. G., & Camargo, M. (2014). Evaluating innovative processes in french firms: Methodological proposition for firm innovation capacity evaluation. Research Policy, 43(3), 608–622. doi: 10.1016/j.respol.2013.09.005

Cirera, X., & Maloney, W. F. (2017). The Innovation Paradox. The Innovation Paradox: Developing-Country Capabilities and the Unrealized Promise of Technological Catch-Up, 1–12. doi: 10.1596/978-1-4648-1160-9_ch1

Cropley, D., & Cropley, A. (2017). Innovation capacity, organisational culture and gender. European Journal of Innovation Management, 20(3), 493–510. doi: 10.1108/ejim-12-2016-0120

Dai, M., & Chen, Y. (2016). R & D, Technology Imports and Innovation Capacity—Evidence from High-Tech Industry of China. American Journal of Industrial and Business Management, 06(01), 24–32. doi: 10.4236/ajibm.2016.61002

Fagerberg, J., Mowery, D. C., & Nelson, R. R. (Eds.). (2006). The Oxford Handbook of Innovation. doi: 10.1093/oxfordhb/9780199286805.001.0001

Ferreira, J. J. M., Fernandes, C. I., & Raposo, M. L. (2015). The Effects of Location on Firm Innovation Capacity. Journal of the Knowledge Economy, 8(1), 77–96. doi: 10.1007/s13132-015-0281-4

Fidel, P., Cervera, A., & Schlesinger, W. (2016). Customer’s role in knowledge management and in the innovation process: effects on innovation capacity and marketing results. Knowledge Management Research & Practice, 14(2), 195–203. doi: 10.1057/kmrp.2015.19

Flor, M. L., Cooper, S. Y., & Oltra, M. J. (2018). External knowledge search, absorptive capacity and radical innovation in high-technology firms. European Management Journal, 36(2), 183–194. doi: 10.1016/j.emj.2017.08.003

Forsman, H. (2011). Innovation capacity and innovation development in small enterprises. A comparison between the manufacturing and service sectors. Research Policy, 40(5), 739–750. doi: 10.1016/j.respol.2011.02.003

Furman, J. L., Porter, M. E., & Stern, S. (2002). The determinants of national innovative capacity. Research Policy, 31(6), 899–933. doi: 10.1016/s0048-7333(01)00152-4

Gil, A. J., Rodrigo-Moya, B., & Morcillo-Bellido, J. (2018). The effect of leadership in the development of innovation capacity. Leadership & Organization Development Journal, 39(6), 694–711.  doi: 10.1108/lodj-12-2017-0399

Guan, J., & Ma, N. (2003). Innovative capability and export performance of Chinese firms. Technovation, 23(9), 737–747. doi: 10.1016/s0166-4972(02)00013-5

Koc, T. (2007). Organizational determinants of innovation capacity in software companies. Computers & Industrial Engineering, 53(3), 373–385. doi: 10.1016/j.cie.2007.05.003

Lai, H.-C., & Shyu, J. Z. (2005). A comparison of innovation capacity at science parks across the Taiwan Strait: the case of Zhangjiang High-Tech Park and Hsinchu Science-based Industrial Park. Technovation, 25(7), 805–813. doi: 10.1016/j.technovation.2003.11.004

Liebowitz, J., Beckman, T. (1998). Knowledge Organizations: What every manager should know. Boca Raton: CRC Press, doi: 10.4324/9781003076001

Nonaka, I., (1998). Chapter 12-The Knowledge-Creating Company. The Economic Impact of Knowledge, Butterworth-Heinemann, pp.175–187. doi: 10.1016/B978-0-7506-7009-8.50016-1

OECD/Eurostat (2005). Oslo Manual: Guidelines for Collecting and Interpreting Innovation Data, 3rd Edition, The Measurement of Scientific and Technological Activities, OECD Publishing, Paris. doi: 10.1787/9789264013100-en

Oura, M. M., Zilber, S. N., & Lopes, E. L. (2016). Innovation capacity, international experience and export performance of SMEs in Brazil. International Business Review, 25(4), 921–932. doi: 10.1016/j.ibusrev.2015.12.002

Pertuz, V. P., Perez, A. B., & Geizzelez, M. L. (2018). Determinants of innovation capacity in medium-sized firms. Journal of Physics: Conference Series (Vol. 1126, No. 1, p. 012060). IOP Publishing. doi: 10.1088/1742-6596/1126/1/012060

Pierre, A., & Fernandez, A.-S. (2018). Going Deeper into SMEs’ Innovation Capacity: An Empirical Exploration of Innovation Capacity Factors. Journal of Innovation Economics, 25(1), 139. doi: 10.3917/jie.pr1.0019

Ravichandran, T. (2018). Exploring the relationships between IT competence, innovation capacity and organizational agility. The Journal of Strategic Information Systems, 27(1), 22–42. doi: 10.1016/j.jsis.2017.07.002

Rohrbeck, R., & Gemünden, H. G. (2011). Corporate foresight: Its three roles in enhancing the innovation capacity of a firm. Technological Forecasting and Social Change, 78(2), 231–243. doi: 10.1016/j.techfore.2010.06.019

Salunke, S., Weerawardena, J., & McColl-Kennedy, J. R. (2019). The central role of knowledge integration capability in service innovation-based competitive strategy. Industrial Marketing Management, 76, 144–156. doi: 10.1016/j.indmarman.2018.07.004

Santoro, G., Bresciani, S., & Papa, A. (2020). Collaborative modes with Cultural and Creative Industries and innovation performance: The moderating role of heterogeneous sources of knowledge and absorptive capacity. Technovation, 92-93, 102040. doi: 10.1016/j.technovation.2018.06.003

Szeto, E. (2000). Innovation capacity: working towards a mechanism for improving innovation within an inter‐organizational network. The TQM Magazine, 12(2), 149–158. doi: 10.1108/09544780010318415

Tidd, J., & Bessant, J. R. (2018). Managing innovation: integrating technological, market and organizational change, Sixth edition. John Wiley & Sons, New Jersey. ISBN 9781119379416