دیوارهای بلعیده‌شده: معناشناسی گرافیتی‌های خیابانی به‌مثابه‌ی کانیبالیسم شهری از منظر تجربه زیسته‌ی هنرمندان خیابانی شهر تهران
مقالات آماده انتشار، پذیرفته شده، انتشار آنلاین از 11 مهر 1405
https://doi.org/10.22035/isih.2026.5746.5301
محمدتقی حیدری، ریحانه ندرلو
چکیده گرافیتی خیابانی به‌عنوان یک پدیده‌ی چندبعدی ارتباطی و هنری در مطالعات شهری معاصر توجه فزاینده‌ای را به خود جلب کرده است. پژوهش‌های پیشین عمدتاً بر جنبه‌های زیبایی‌شناختی، اعتراضی یا غیررسمی این هنر تمرکز داشته‌اند، اما فرآیندهای پیچیده معنا‌سازی و نحوه تعامل هنرمندان خیابانی با نشانه‌ها و لایه‌های نمادین شهر کمتر از منظر تجربه زیسته بررسی شده است. این مطالعه با استفاده از استعاره مفهومی «کانیبالیسم شهری» به واکاوی فرآیند معنا‌سازی در گرافیتی خیابانی پرداخته و نشان می‌دهد هنرمندان چگونه با بلعیدن، هضم و بازتولید نشانه‌های موجود در تولید معنا و بازآفرینی فضای شهری نقش ایفا می‌کنند.
روش پژوهش کیفی و مبتنی بر پدیدارشناسی تفسیری است. جامعه پژوهش شامل ۲۰ هنرمند فعال گرافیتی در تهران (۱۲ مرد و ۸ زن) بود که به‌صورت هدفمند و با نمونه‌گیری گلوله‌برفی انتخاب شدند. داده‌ها از طریق مصاحبه‌های نیمه‌ساختاریافته جمع‌آوری و با تحلیل محتوای تماتیک با نرم‌افزار MAXQDA بررسی شد.
یافته‌ها شامل ده مضمون اصلی است که مراحل مختلف کانیبالیسم شهری را از خوانش فضا و نشانه‌های پیشین، انتخاب فضاهای رهاشده، ادغام خلاقانه با عناصر محیطی، هضم نشانه‌های رسمی، تا تلفیق و بازتولید معنا نشان می‌دهد. نتایج بیانگر فرایندی پویا و تدریجی است که گرافیتی نه صرفاً یک کنش بصری، بلکه فرآیندی نمادین و چندلایه در بازتولید معنا و مقاومت در برابر یکسان‌سازی فضای شهری است.