مؤسسه مطالعات فرهنگی و اجتماعی وزارت علوم تحقیقات و فناوری فصلنامه مطالعات میان‌رشته‌ای در علوم انسانی 2008-4641 18 3 2026 06 22 Toward foundational theorizing in urban studies: Designing an interdisciplinary process طراحی فرایندی روش‌شناختی به منظور نظریه‌پردازی بنیادین در دانش میان‌رشته‌ای شهرسازی 43 78 574 10.22035/isih.2026.5339.5053 FA مجید خرمشاد پژوهشگر دکتری، شهرسازی، شهرسازی، مهندسی معماری و شهرسازی، دانشگاه علم و صنعت ایران، تهران، ایران 0009-0002-8443-4094 رضا خیرالدین دانشیار، شهرسازی، شهرسازی، مهندسی معماری و شهرسازی، دانشگاه علم و صنعت ایران، تهران، ایران 0000-0002-5511-1539 Journal Article 2025 11 21 Due to its inherently interdisciplinary nature, the field of urban planning has consistently faced various knowledge gaps, the resolution of which requires the application of approaches, foundations, methods, and tools from other disciplines. One of the most critical of these gaps is the absence of a coherent methodological framework to guide research in this field, particularly in relation to theory development. This article aims to address this gap to some extent. Based on the conducted analyses, a precise application of the foundations developed within the interdisciplinary studies domain can substantially mitigate this challenge. This domain aligns strongly with the interdisciplinary nature of urban planning and offers clear and reliable research methods and strategies for theory building Utilizing a qualitative interdisciplinary research process and adapting the process and methods of interdisciplinary studies to the context of foundational studies in urban planning, this study introduces a novel process for urban theory development in the country. According to the analyses and findings, interdisciplinary research that is qualitative, issue-/problem-driven, open-ended, and integrative holds the greatest potential for theory construction. Such research, if conducted through a four-stage process—namely:1-Defining the issue/problem and its interdisciplinary context, 2-Conducting disciplinary studies, 3-Integrating disciplinary insights to form an interdisciplinary understanding, and 4- Validating/establishing the credibility of the resulting interdisciplinary insight can lead to foundational theorization in urban studies and planning. The use of meta-synthesis methods, systematic reviews, and grounded theory within disciplinary research, along with redefinition or generalization techniques during the integration phase, plays a critical role in achieving this outcome. دانش شهرسازی به دلیل ماهیت میان‌رشته‌ای خود، همواره دچار خلأهای دانشی مختلفی بوده که برطرف نمودن آن‌ها نیازمند بهره‌گیری از رویکردها، مبانی، روش‌ها و ابزارهای دیگر دانش‌ها است. یکی از مهم‌ترین این خلأها، فقدان ساختار روش‌شناسی منسجم جهت راهبری پژوهش‌های این حوزه دانشی به ویژه جهت تحقق نظریه‌پردازی است. هدف این مقاله برطرف نمودن نسبی این خلأ است. براساس بررسی‌های صورت گرفته بهره‌گیری دقیق از مبانی توسعه پیداکرده در حوزهٔ «مطالعات میان‌رشته‌ای» می‌تواند این چالش را تا حد قابل قبولی برطرف نماید. حوزه‌ای که تطابق مستحکمی با ماهیت میان‌دانشی شهرسازی داشته و روش‌ها و شیوه‌های پژوهشی شفاف و قابل اتکایی را برای نظریه‌پردازی عرضه می‌نماید. این پژوهش با بهره‌گیری از «فرایند مطالعات میان‌رشته‌ای کیفی» و تعمیم «فرایند و روش‌های مطالعات میان‌رشته‌ای» به «مطالعات بنیادین شهرسازی»، فرایند نوینی برای شکل‌گیری نظریه‌پردازی شهری در کشور ارائه نموده است. بر اساس تحلیل‌های صورت گرفته و نتایج حاصله، پژوهش‌های میان‌رشته‌ای که کیفیِ، مسئله/موضوع‌محور، بازِ و تلفیقی بوده بیشترین نسبت را با مفهوم نظریه‌پردازی دارند. این نوع از پژوهش‌ها در صورت طی مراحل چهارگانه‌ای با عناوین 1) تعریف مسئله/موضوع و جایگاه میان‌رشته‌ای آن، 2) مطالعات رشته‌ای، 3) تلفیق بینش‌های رشته‌ای و حصول بینش میان‌رشته‌ای و 4) اعتبارسنجی/ تبیین اعتبارپذیری بینش میان‌رشته‌ای حاصله و بهره‌گیری از روش‌های «فراترکیب» و شیوه‌های «مرورنظامند» و «نظریهٔ زمینه‌ای» در مطالعات رشته‌ای و همچنین شیوه‌های بازتعریف یا تعمیم در امر تلفیق، می‌توانند منتج به نظریه‌پردازی بنیادین در مطالعات شهری و شهرسازی گردند. https://www.isih.ir/article_574_f0e52b27a7a5d6a1a87373dffa53dbe5.pdf