مؤسسه مطالعات فرهنگی و اجتماعی وزارت علوم تحقیقات و فناوری فصلنامه مطالعات میان‌رشته‌ای در علوم انسانی 2008-4641 مقالات آماده انتشار 2026 09 23 Interdisciplinarity and the Secularization Theorem میان‌رشتگی و معادلۀ سکولاریزاسیون 5 23 575 10.22035/isih.2026.5770.5317 FA مرتضی بحرانی دانشیار اندیشه سیاسی، مؤسسه مطالعات فرهنگی و اجتماعی، تهران، ایران 0000-0001-9881-0375 Journal Article 2026 02 09 Interdisciplinary research and education are legitimate only within a sphere that has affirmed the legitimacy of the modern age. One indication is a functional rupture with traditional forms of knowledge. The question is whether interdisciplinarity in Iran have fulfilled such a condition. It appears that two decades of interdisciplinary contributions in Iran still remain distant from the functions emerging from rupture. An examination of works that take interdisciplinarity itself as their subject, as well as works that discuss various subjects through an interdisciplinary approach, demonstrates that their authors maintain a continuity-oriented will toward tradition and the past. The resistance of Iranian writers and researchers to rupture with the past may be discussed under the category referred to as the secularization theorem. This theorem assumes that modern consciousness is the secularized form of ancient Christian or pagan consciousness. Iranian authors likewise, generally within the framework of the same theorem, seek to bring about an indigenous modernity through the rereading, transmission, and transformation of tradition. One sign of the failure of this mode of contribution is precisely the interdisciplinary arrangement of knowledge in Iran. Through a concise analysis of the secularization theorem by way of explaining the categories of substance/function and continuity/rupture, this article elucidates the pathology of continuity-oriented essentialism in the articles published in the Quarterly Journal of Interdisciplinary Studies. It then, by focusing on one rupture-oriented article among them, prepares the ground for further discussions. Without continuity being called into question, and without a will toward rupture from the essences of tradition, neither the disciplinary system of knowledge nor the interdisciplinary system can fulfill their proper function. پژوهش و آموزش میان‌رشته‌ای صرفاً در قلمروی مشروع است که حقانیت عصر مدرن را تأیید کرده باشد. یک نشان آن حقانیت، گسست کارکردی از معارف سنتی است. پرسش این است که آیا میان‌رشته‌پژوهی و پژوهش‌های میانه‌رشته‌ای در ایران چنان شرطی را اجابت کرده‌اند؟ به‌نظر می‌رسد مساهمت‌های دو دهه‌ای میان‌رشتگی در ایران همچنان از کارکردهای برآمده از گسست فاصله دارند. بررسی آثاری که میان‌رشتگی را موضوع خود قرار داده‌اند و نیز آثاری که موضوعی را با رویکرد میان‌رشتگی به بحث گذاشته‌اند نشان می‌دهد که نویسندگان در اندیشهٔ خود دارای اراده‌ای پیوست‌گرا نسبت به سنت و گذشته هستند. مقاومت نویسندگان و پژوهشگران ایرانی نسبت به گسست از گذشته را می‌توان ذیل مقوله‌ای به بحث گذاشت که از آن به نام معادلهٔ سکولاریزاسیون یاد می‌شود. این معادله فرض را بر این می‌گذارد که آگاهی مدرن عرفی‌شدهٔ آگاهی قدمایی مسیحی یا پاگانی است. نویسندگان ایرانی نیز عموماً ذیل همان معادله، به دنبال آن هستند که با بازخوانی و انتقال و دگردیسی سنت تجددی بومی را رقم زنند. یک نشان ناکامی آن نحوه از تجددخواهی، همین نظام میان‌رشتگی دانش در ایران است. این مقاله با آنالیز اجمالی معادلهٔ سکولاریزاسیون از مجرای توضیح مقولات جوهر/کارکرد و پیوست/گسست، پاتولوژی جوهرگراییِ پیوست‌گرا در مقالات فصلنامهٔ مطالعات میان‌رشته‌ای را توضیح می‌دهد؛ و سپس با تمرکز بر یک مقالهٔ گسست‌گرا از آن میان، زمینه را برای بحث‌های بعدی فراهم می‌کند. بدون تردید در مقولهٔ پیوست و بدون اراده به گسست از جواهر سنت نه نظام رشته‌ای دانش کارکرد خود را ایفا می‌کند و نه نظام میان‌رشتگی. https://www.isih.ir/article_575_ffeabd223de0d4eacb9a3e6e53e5448d.pdf