مؤسسه مطالعات فرهنگی و اجتماعی وزارت علوم تحقیقات و فناوری فصلنامه مطالعات میان‌رشته‌ای در علوم انسانی 2008-4641 مقالات آماده انتشار 2026 07 31 Interdisciplinary Rituals: The Missing Link in Discourse Formation within Knowledge Integration Studies مناسک میان‌رشتگی: حلقه مفقوده گفتمان‌سازی در مطالعات تلفیق دانش 580 10.22035/isih.2026.5826.5355 FA مسعود سلمانی بیدگلی گروه تاریخ پزشکی، دانشکده طب ایرانی، دانشگاه علوم پزشکی تهران، تهران، ایران؛ 0000-0002-3263-9816 حمیدرضا نمازی دانشکده علوم پزشکی تهران Journal Article 2026 06 02 In recent decades, interdisciplinarity has become a central concept in the organization of knowledge, the solution of complex problems, and the reconsideration of disciplinary boundaries. However, much of the existing literature has focused mainly on knowledge integration and has paid less attention to how interdisciplinary collaborations move beyond temporary interactions and become stable and legitimate discourses within the scientific field. This article addresses this missing link by introducing the concept of interdisciplinary rituals. Its central argument is that interdisciplinary rituals consist of recurring linguistic, interactive, cognitive, institutional, identity-forming, and legitimizing patterns that enable the transition from epistemic difference to knowledge integration and interdisciplinary discourse formation.<br /> Adopting a theoretical-conceptual approach, the article revisits the relationship between knowledge, scientific practice, and discursive stabilization through the lenses of interdisciplinarity studies, discourse theory, and ritual theory. In this framework, the perspectives of Klein and Repko on interdisciplinary integration are examined alongside the works of Foucault, Laclau, Durkheim, Turner, Goffman, and Catherine Bell on rituals as mechanisms for producing order, meaning, identity, and legitimacy. The article argues that interdisciplinarity is not simply the result of combining disciplines and methods, but depends on a process of ritualization through which repetition, recognition, norm formation, and trust shape a shared epistemic community.<br /> Accordingly, the article proposes a conceptual model that begins with epistemic difference and culminates in interdisciplinary discourse formation. Its main contribution lies in shifting the analytical focus from integration to stabilization, and from collaboration to discourse-making.<br /> میان‌رشتگی در دهه‌های اخیر به یکی از مفاهیم محوری در سازمان‌دهی دانش، حل مسائل پیچیده و بازاندیشی در مرزهای رشته‌ای تبدیل شده است. با این حال، بخش مهمی از ادبیات موجود عمدتاً بر «تلفیق دانش» متمرکز بوده و کمتر به این پرسش پرداخته است که همکاری‌های میان‌رشته‌ای چگونه از تعاملات موقت فراتر می‌روند و به گفتمان‌های پایدار و مشروع در میدان علم تبدیل می‌شوند. مقاله حاضر با طرح مفهوم «مناسک میان‌رشتگی» در پی توضیح این حلقه مفقوده است. بر پایه تز اصلی مقاله، مناسک میان‌رشتگی مجموعه‌ای از الگوهای تکرارشونده زبانی، تعاملی، شناختی، نهادی، هویتی و مشروعیت‌بخش‌اند که گذار از تفاوت معرفتی به تلفیق دانش و گفتمان‌سازی میان‌رشته‌ای را ممکن می‌کنند.<br /> این مقاله با رویکردی نظری ـ مفهومی و با اتکا به ادبیات میان‌رشتگی، نظریه گفتمان و نظریه مناسک، نسبت میان دانش، کنش علمی و تثبیت گفتمانی را بازخوانی می‌کند. در این چارچوب، دیدگاه‌های کلاین و رپکو درباره تلفیق میان‌رشته‌ای، در کنار آرای فوکو، لاکلائو، دورکیم، ترنر، گافمن و کاترین بل درباره مناسک، مبنای تحلیل قرار گرفته‌اند. یافته نظری مقاله نشان می‌دهد که میان‌رشتگی صرفاً حاصل ترکیب رشته‌ها و روش‌ها نیست، بلکه نیازمند فرآیند مناسکی‌سازی است؛ فرآیندی که از طریق تکرار، بازشناسی، هنجارسازی و اعتماد، اجتماع دانشی مشترک را شکل می‌دهد.<br /> بر این اساس، مقاله مدلی مفهومی پیشنهاد می‌کند که از «تفاوت معرفتی» آغاز شده و در نهایت به «صورت‌بندی گفتمان میان‌رشته‌ای» می‌انجامد. نوآوری مقاله در جابه‌جایی کانون تحلیل از تلفیق به تثبیت و از همکاری به گفتمان‌سازی است.