نقش و مفهوم «فضا» در بازآفرینی نظریه معماری و علوم اجتماعی

نوع مقاله: مقاله علمی ـ پژوهشی

نویسندگان

1 دانشیار معماری، دانشکده معماری و شهرسازی دانشگاه تربیت دبیر شهیدرجایی تهران

2 دانشجوی دکتری معماری، دانشکده شهرسازی و معماری، دانشگاه تربیت دبیر شهیدرجایی تهران.

چکیده

«فضا» از اواخر قرن نوزدهم و تا پیش از دهۀ 1960 در معماری کلیدواژۀ اصلی بود اما بهتدریج اهمیت نظری خود را در دانش معماری از کف داد. این تحول عمدتاً بهسبب فراگیرشدن نشانهشناسی پسامدرن و نظریات «مکان» در معماری بود. دانش اجتماعی اما مسیر  برعکسی را طی نمود، در قرن نوزدهم، در آگاهی مدرن و بهواسطه تاریخیگری، فضا یکسره در انقیاد زمان درآمد، «مراحل» زمانی توسعه موردتوجه قرار گرفت، زمان خطی بود و فضا حاشیهای. در تمام این دوره مراد از «فضا»، فضای انتزاعی دکارتی/نیوتنی بود که نسبت به تاریخ، زمینه و جامعه خنثی و بیاثر بود و لذا در حیطه و بازۀ مطالعات علوم اجتماعی واقع نمیشد. در قرن بیستم اما فضامندی بهتدریج راه خود را به تحلیلهای اجتماعی گشود تا آنجا که تحولات اواخر قرن بیستم در این زمینه را «چرخش فضاوار» علوم اجتماعی نامیدند. در این مقاله ضمن بررسی این تحولات در هر دو عرصه در نتیجهگیری اشاره خواهدشد که با روی آوردن به یک هستیشناسی رابطهای در باب فضا و غنا یافتن آن از مطالعات میان و ترارشتهای، کلیدواژۀ فضا همچنان در نظریۀ معماری رهگشا خواهدبود و در رابطۀ آن با علوم اجتماعی نقشی میانجیگرانه خواهد داشت.

کلیدواژه‌ها


احمدوند،‌ شجاع و حمیدی،‌ سمیه (1392). چهار روایت در فهم معنای مطالعات میان‌رشته‌ای.فصلنامه مطالعات میان‌رشته‌ای در علوم انسانی، 6(21)، 1-31.

ریاضی، سیدابوالحسن (1392). شهر؛ پدیده‌ای میان‌رشته‌ای. فصلنامه مطالعات میان‌رشته‌ای در علوم انسانی، 6(21)، 79-101.

صادقی شاهدانی، مهدی و اسماعیلی، محمدرضا (1389)، کاربرد رهیافت‌های تلفیق در تبیین الزامات اسلام‌شناختی در نظریه‌پردازی اقتصاد اسلامی. فصلنامه مطالعات میان‌رشته‌ای در علوم انسانی، 2(7)، 117-140.

فوکو، میشل (1387). مراقبت و تنبیه (ترجمۀ ناهید سرخوش و افشین جهاندیده). تهران: نشر نی.

گیدیون، زیگفرد (1365). فضا، زمان، معماری (ترجمۀ منوچهر مزینی). تهران: شرکت انتشارات علمی و فرهنگی.

لاتوکا، لیسا آرتور (1387). آموختن کار میان‌رشته‌ای. در سیدمحسن علوی‌پور (تدوین و ترجمه)، مجموعه مقالات، چالش‌ها و چشم‌اندازهای مطالعات میان‌رشته‌ای (163- 214). چاپ اول، تهران: انتشارات پژوهشکدۀ مطالعات فرهنگی و اجتماعی.

نوربرگ‌شولتز، کریستین (1353). هستی، فضا، معماری (ترجمۀ محمدحسن حافظی).تهران: تهران.

نوربرگ‌شولتز، کریستین (1386). معنا در معماری غرب (ترجمۀ مهرداد قیومی بیدهندی).تهران: فرهنگستان هنر جمهوری اسلامی ایران.

نوربرگ‌شولتز، کریستین (1388). روح مکان (ترجمۀ محمدرضاشیرازی). تهران: رخداد نو.

Choi, B., & Pak, A. (2006). Multidisciplinarity, interdisciplinarity and transdisciplinarity in health research, services, education and policy: 1. Definitions, objectives, and evidence of effectiveness. Clinical and investigative medicine. Medecine clinique et experimentale, 29(6), 351-364.

Collins, P. (1965). Changing ideals in modern architecture. London: Faberand Faber.

Cresswell, T. (2009). Place.In N. Thrift, & R. Kitchen (Eds.), International Encyclopedia of Human Geography. Vol. 8, pp. 169-177, Oxford: Elsevier.

De Certeau, M.(1984) The practice of everyday life. University of California Press: Berkeley.

Forty, A. (2000). Words and buildings: a vocabulary of modern architecture (Vol. 268): Thames & Hudson London.

Frampton, K. (1983). Prospects for a critical regionalism. Perspecta, 20, 148.

Gieryn, T. F. (2000). A space for place in sociology. Annual review of sociology, 463-496.

Heynen, H. (2013). Space as receptor, instrument or stage: Notes on the interaction between spatial and social constellations. International Planning Studies, 18(3-4), 342-357.

Jameson, F. (2003). Future city. New Left Review, 6. 80-5.

Jencks, C. (1978). The language of post-modern architecture. London: Academy Editions.

Koolhaas, R. (2006). Junkspace, Quodlibet, Macerata.

Latour, B., & Yaneva, A. (2008). Give me a gun and I will make all buildings move: An ANT’s view of architecture. Explorations in architecture: Teaching, design, research, 80-89.

Lefebvre, H. (1991). The production of space (Vol. 142): Oxford Blackwell.

Madanipour, A. (2013). Researching Space, Transgressing Epistemic Boundaries. International Planning Studies, 18(3-4), 372-388.

McGrane, B. (1989). Beyond anthropology: society and the other: New York:Columbia University Press.

Moholy-Nagy, L., & Hoffman, D. M. (1949). The New Vision, 1928: And, Abstract of an Artist: Wittenborn, Schultz, Incorporated.

Murdoch, J. (2005). Post-structuralist geography: a guide to relational space. London: Sage.

Newman, O. (1972).Defensible space. Crime prevention through urban design. London: MacMillan

Soja, E. W. (1996). Thirdspace: journey to Los Angeles and other real-and-imagined places.Oxford: Blackwell Publishing.

Soja, E. W. (2008) Taking space personally. In The Spatial Turn: Interdisciplinary Perspectives. Barney Warf and Santa Arias (Eds.). New York and London: Routledge, 11-34.

Stanek, L. (2011). Henri Lefebvre on space: Architecture, urban research, and theproduction of theory. Minneapolis: University of Minnesota Press.

Tschumi, B. (1996). Architecture and disjunction. MIT press, Cambridge MA.

Venturi, R., Brown, D. S., & Izenour, S. (1972). Learning from Las Vegas. Cambridge, MA: MIT press.

Warf, B., & Arias, S. (2008). The spatial turn: Interdisciplinary perspectives. London: Routledge.

Zevi, B. (1957). Architecture as space. New York: Horizon Press.