نوع مقاله: مقاله علمی ـ پژوهشی

نویسندگان

1 استادیار زبان و ادبیات فارسی، دانشکدۀ ادبیات، دانشگاه آزاد اسلامی، فسا، ایران

2 عضو باشگاه پژوهشگران جوان و نخبگان، دانشگاه آزاد اسلامی، شیراز، ایران

چکیده

صادق‎هدایت، نویسنده‌ نام‎دار معاصر، که با ارائۀ‎ شیوۀ‌ نوینی در فن داستان‎نویسی به آوازه‎ای بلند دست یافت، با تکیه بر مطالعاتش در انسان‎شناسی زیستی محتوای منحصر به‎فردی از خود بر جای گذاشت که بخشی از آن‎ها در قالبی روایی شامل داستان‎ها و مجموعه‌نوشتارهایی چون: افسانهٔ آفرینش، س.گ.ل.ل، پدران آدم، نمک ترکی و تاریک‎خانه می‎شد. بخشی دیگر شامل کتاب‎های مستندی چون فواید گیاه‎خواری و انسان و حیوان که در آن‎ها به‎طور مستقیم از انسان‎شناسی زیستی، مبانی و پدیدآورندگان آن سخن می‎گفت. انسان‎شناسی زیستی، از شاخه‎های مهم دانش انسان‎شناسی‎ست که به بررسی ساختار تکاملی انسان می‎پردازد. تعدادی چند از آثار او دربردارندۀ برخی نظریات انسان‎شناسی زیستی‎ست که با بازخوانی آن‎ها می‎توان به میراث ماندگاری از این دانش دست یافت. این مقاله می‎کوشد در کنار بررسی این آثار از نقطه‎نظر انسان‎شناسی زیستی میزان اثرگذاری او را بر تکوین این دانش در ایران بازگوید و به این پرسش اساسی پاسخ گوید که با توجه به انگاره‎های مطالعاتی هدایت در آثارش، می‎توان او را در دانش انسان‎شناسی زیستی ایران نیز پیشگام دانست یا بایستی این مطالعات را در حوزۀ دیگری دنبال کرد؟ از این رو با تکیه بر مطالعات بین‎رشته‎ای، این آثار را در مقایسۀ تطبیقی با نظریات انسان‎شناسی زیستی قرار داده تا میزان این مطالعات را در آثار او بازیابد و از آن‎جا که تاکنون این مطالعات در کانون توجه هیچ‎یک از پژوهشگران هدایت‎شناس و انسان‎شناس نبوده است؛ وجه تمایزی آشکار با سایر تحقیقات پیشین دارد که تنها فعالیت‎های او را از نقطه‎نظر انسان‎شناسی فرهنگی بررسی کرده‎اند.

کلیدواژه‌ها

موضوعات

ارسطو (1337). سیاست (مترجم: حمید عنایت). تهران: نیل.

آرین‎پور، یحیی (1380). زندگی و آثار هدایت. تهران: زوار.

بهزاد، محمود (1357). آیا به راستی انسان زادۀ میمون است؟. تهران: شرکت سهامی کتاب‏های جیبی.

جها، ماکهان (1382). مقدمه‌ای بر مکاتب انسان‌شناسی (مترجم: محسن سعیدی مدنی). یزد: انتشارات دانشگاه یزد. (تاریخ اصل اثر 1941)

حسنلی، کاووس؛ و نادری، سیامک (1394). بازخوانی قضیۀ نمک ترکی صادق هدایت بر پایۀ چهار دورۀ کلان از تاریخ تحولات بشری. الدراسات الادبیه بخش زبان و ادبیات فارسی دانشگاه ملی لبنان، (91، 92، 93)، 96-69.

خوب‌نظر، حسن (1346). تمدن‌های پیش از تاریخ. شیراز: انتشارات دانشگاه پهلوی.

ساجدی، محسن؛ و نادری، سیامک (1393). خدمات صادق هدایت به تکوین و راه‎اندازی دانش انسان‎شناسی در ایران. زبان و ادبیات فارسی دانشگاه آزاد اسلامی واحد فسا، 5(1)، 103-83.

ساجدی‌راد، محسن؛ و نادری، سیامک (1391). سیمای یک انسان‎میمون: تحلیل جامعه‎شناختی داستان پدران آدم اثر صادق هدایت بر پایۀ نخستی‎شناسی و انسان‎شناسی. زبان و ادبیات فارسی دانشگاه آزاد اسلامی واحد فسا، 3(1)، 79-95.

شهشهانی، سهیلا (1371). صادق هدایت پایه‎گذار انسان‎شناسی در ایران. کلک پژوهش، (35و36)، 171-165.

طباطبایی، محمدحسین (1396). اصول فلسفه و روش رئالیسم. تهران: صدرا.

فرزانه، مصطفی (1376). آشنایی با صادق هدایت. تهران: مرکز.

قرایی‏مقدم، امان‎الله (1382). انسان‎شناسی فرهنگی. تهران: ابجد.

کاژدان، آ.؛ فیلیپ اوف، ا.؛ ایلین، آ.؛ آبراموویچ، آ.؛ نیکولسکی (1379). تاریخ جهان باستان: شرق (مترجمان: سیدعلی همدانی؛ صادق انصاری و محمدباقر مؤمنی). تهران: اندیشه. (تاریخ اصل اثر 1958و 1975)

لینتون، رالف (1337). سیر تمدن (مترجم: پرویز مرزبان). تهران: انتشارات دانش. (تاریخ اصل اثر 1955)

مغفوری‎مقدم، ایرج (1379). دیرین‎شناسی پریمات‎ها. تهران: ارگ.

موریس، دزموند (1349). میمون برهنه (مترجم: مهدی تجلی‎پور). تهران: سخن. (تاریخ اصل اثر 1967)

مونتی، ونسان (1382). صادق هدایت (مترجم: حسن قائمیان)، تهران: اسطوره. (تاریخ اصل اثر 1943)

نستورخ، میخائیل (1358). مبدأ نژادهای انسان (مترجمان: هوشنگ مشکین‎پور و فرامرز نعیم). تهران: اندیشه. (تاریخ اصل اثر 1964)

واشبرن، شروود (1360). تکامل انسان (مترجمان: فرشته آرام و وحید موحد). ماهنامۀ علمی فرهنگی هدهد، (10)3، 949ـ928. (تاریخ اصل اثر 1951)

وحدتی‎نسب، حامد (1390). مروری بر مطالعات انسان‎شناسی زیستی در باستان‎شناسی ایران (پارینه‎سنگی و نوسنگی. پژوهش‎های انسان‎شناسی ایران، 1(1)، 119ـ101.

هانری ریویر، ژرژ (1360). موزه‎های مردم‎شناسی (ترجمه و اقتباس: اصغر کریمی). نشریۀ موزه‎ها، (1)، 13ـ4. (تاریخ اصل اثر 1930)  

هدایت، صادق (1342). علویه خانم و ولنگاری. تهران: امیرکبیر.

هدایت، صادق (1356). الف:  بوف کور. تهران: جاویدان.

هدایت، صادق (1356). ب: پروین دختر ساسان و اصفهان نصف جهان. تهران: جاویدان.

هدایت، صادق (1356). ج: ترانه‎های خیام. تهران: جاویدان.

هدایت، صادق (1356). ح:  علویه خانم. تهران: جاویدان.

هدایت، صادق (1356). د:  زنده‎به‎گور. تهران: جاویدان.

هدایت، صادق (1356). ز: سه قطره خون. تهران: جاویدان.

هدایت، صادق (1356). ط:  فوایدگیاه‌خواری. تهران: جاویدان.

هدایت، صادق (1356). و: سگ ولگرد. تهران: جاویدان.

هدایت، صادق (1356). ﻫ: سایه‌روشن. تهران: جاویدان.

هدایت، صادق (1356). ی:  وغ‎وغ‎ساهاب. تهران: جاویدان.

هدایت، صادق (1378)،  فرهنگ عامیانۀ مردم ایران (مقدمۀ جهانگیر هدایت). تهران: چشمه.

هدایت، صادق (1379). انسان و حیوان. جهانگیر هدایت. تهران: چشمه.

هدایت، صادق (1946). افسانۀ آفرینش. پاریس: آدرین مزون نو.

Andre B. (2018). Generation spontanee: Fin Dune controverse. In Encyclopedia Universalis [en ligne]. consulte le 27 juillet 2018.

Hassanli, K., & Naderi, S. (2017). Sadegh hedayat's historical-Materialist views in The Case of Cristal Salt (Qazieh Namak Torki). Persian Literary Studies Journal (PLSJ), 6(9), 45-57.  doi: 10.22099/JPS.2017.4841

Reed D.L., Smith, V.S., Hammond, S.L., Rogers, A.R., & Clayton, D.H. (2004). Genetic analysis of lice supports direct contact between modern and Archaic humans. PLoS Biol, 2(11), e340.  doi: 10.1371/journal.pbio.0020340