نوع مقاله : مقاله علمی ـ پژوهشی

نویسندگان

1 دانشجوی دکترای مدیریت محیط زیست، دانشکده منابع طبیعی و محیط زیست، دانشگاه آزاد اسلامی، واحد علوم و تحقیقات تهران، تهران، ایران

2 استادیار تمام‌وقت گروه مدیریت محیط زیست، دانشکده منابع طبیعی و محیط زیست، دانشگاه آزاد اسلامی، واحد علوم و تحقیقات تهران، تهران، ایران

3 دانشیار گروه مدیریت محیط زیست، دانشکده منابع طبیعی و محیط زیست، دانشگاه آزاد اسلامی، واحد علوم و تحقیقات تهران، تهران، ایران

4 استاد گروه مهندسی محیط زیست، دانشکده منابع طبیعی و محیط زیست، دانشگاه آزاد اسلامی، واحد علوم و تحقیقات تهران، تهران، ایران

5 استادیار گروه بیوتکنولوژی و به‌نژادی، دانشکده‌ علوم کشاورزی و صنایع غذایی، دانشگاه آزاد اسلامی، واحد علوم و تحقیقات، تهران، ایران

10.22035/isih.2021.3928.4037

چکیده

تاب‌آوری شهرها در مدیریت شهری، اهمیت زیادی دارد، زیرا بر زیست و بقای یک شهر تأثیر می‌گذارد. با افزایش ظرفیت و توان سکونتگاه‌های شهری و ضریب تاب‌آوری آن‌ها است که مدیریت باکیفیت شهرها برای نسل‌های آینده امکان‌پذیر می‌شود. این پژوهش با هدف طراحی الگوی تاب‌آوری برپایۀ رویکرد ارزش‌آفرینی در مدیریت شهری انجام شده است. مقالۀ حاضر به‌لحاظ هدف، کاربردی و از نظر روش گردآوری داده‌ها، از نوع کیفی است. جامعۀ آماری پژوهش، دربردارندۀ خبرگان دانشگاهی و مدیران شهرداری در حوزه مدیریت شهری تهران است که پس از 11 مصاحبه، اطلاعات به‌ کفایت داده رسید. برای انتخاب نمونه در مرحلۀ کیفی از روش گلوله‌برفی استفاده شد و روایی محتوای پرسش‌های مصاحبه توسط 4نفر از هئیت علمی دانشگاه تأیید شد. نتایج به‌دست‌آمده نشان می‌دهد که چهار عامل اقتصادی، اجتماعی، نهادی، کالبدی‌ـ‌فضایی در این عرصه نقش چشمگیری دارند. پیشنهاد می‌شود، ابعاد شکل‌دهندۀ الگو، به‌عنوان عامل تعدیل‌کننده در سازمان‌ها بررسی شده، و اثر تغییرات محیط کالبدی‌ـ‌فضایی بر الگوی مدیریت تاب‌آوری در سازمان‌های دیگر سنجیده، و با یافته‌های پژوهش حاضر مقایسه شود.

کلیدواژه‌ها

موضوعات

احمدی، عبدالمجید؛  فتحی، سعید؛ و اکبری، ابراهیم (1397). ارزیابی تاب‌آوری محیط شهری در برابر مخاطرات طبیعی با تأکید بر زمین‌لرزه با استفاده از منطق فازی و GIS (مطالعه موردی: شهر ارومیه). جغرافیا و مخاطرات محیطی، 7(3)، 73-57. doi: 10.22067/geo.v0i0.69540

خواستار، حمزه (1388). ارایه‌ روشی برای محاسبه‌ پایایی مرحله‌ کدگذاری در مصاحبه‌های پژوهشی. فصلنامه روش شناسی علوم انسانی، 15(58)، 174-161.

داداش پور، هاشم؛ و عادلی، زینب (1394). سنجش ظرفیت‌های تاب‌آوری در مجموعه شهری قزوین. فصلنامه مدیریت بحران، 4(2), 84-73.

راجر دی، ویمر؛ و دومینیک (1384). تحقیق در رسانه‌های جمعی (مترجم:  کاووس سید امامی). تهران:  مرکز تحقیقات، مطالعات و سنجش برنامه‌های صدا و سیمای جمهوری اسلامی ایران.

رضایی، محمدرضا (1389). تبیین تاب‌آوری اجتماعات شهری به‌منظور کاهش اثرات سوانح طبیعی(زلزله)؛ مطالعه موردی: کلان‌شهر تهران (رساله منتشرنشده دکتری). دانشکده علوم انسانی، دانشگاه تربیت مدرس.

رضایی، محمدرضا (1392). ارزیابی تاب‌آوری اقتصادی و نهادی جوامع شهری در برابر سوانح طبیعی. فصلنامه مدیریت بحران، 2(1)، 38-27.

ضرغامی، سعید؛ تیموری، اصغر؛ محمدیان، حسن؛ و شماعی، علی (1395). سنجش و ارزیابی میزان تاب‌آوری محله‌های شهری در برابر زلزله موردپژوهی: ( بخش مرکزی شهر زنجان). فصلنامه پژوهش و برنامه‌ریزی شهری، 7(27)، 92-77.

فرزادبهتاش، محمدرضا؛ کی‌نژاد، محمدرضا؛ پیربابایی، محمدتقی؛ و عسگری، علی (1392). ارزیابی و تحلیل ابعاد و مؤلفه‌های تاب‌آوری کلان‌شهر تبریز. نشریه هنرهای زیبا- معماری و شهرسازی، 18(3)، 42-33.   doi: 10.22059/jfaup.2013.51316

کتابچی، عماد؛ و رسایی‌پور، مریم (1397). تاب‌آوری شهری: ارایه مدلی مفهومی از برنامه‌ریزی و مدیریت شهری. فصلنامه معماری‌شناسی، 1(1)، 10-1.

لطیفی، غلامرضا (1391). مدیریت شهری (چاپ اول). تهران: نشر علم.

نامجویان, فرخ؛ رضویان، محمدتقی، و سرور، رحیم (1396). تاب‌آوری شهری چارچوبی الزام‌آور برای مدیریت آینده شهرها. جغرافیایی سرزمین، 14(55)، 95-81.

Alicandro, M., & Rotilio, M. (2019). UAV photogrammetry for resilience management in reconstruction plan of urban historical centres after seismic events. A case study. International Archives of the Photogrammetry, Remote Sensing and Spatial Information Sciences, XLII-2/W11, 55–61. doi:10.5194/isprs-archives-xlii-2-w11-55-2019

Beatley, T., & Newman, P. (2013). Biophilic Cities Are Sustainable, Resilient Cities. Sustainability, 5(8), 3328–3345. doi:10.3390/su5083328

Beceiro, P., Brito, R. S., & Galvão, A. (2020). The Contribution of NBS to Urban Resilience in Stormwater Management and Control: A Framework with Stakeholder Validation. Sustainability, 12(6), 2537. doi:10.3390/su12062537

Birgani, Y. T., & Yazdandoost, F. (2016). Resilience in urban drainage risk management systems. Proceedings of the Institution of Civil Engineers - Water Management, 169(1), 3–16. doi:10.1680/wama.14.00043

Brandt, T., Bendler, J., & Neumann, D. (2017). Social media analytics and value creation in urban smart tourism ecosystems. Information & Management, 54(6), 703–713. doi:10.1016/j.im.2017.01.004

Brown, K. (2013). Global environmental change I. Progress in Human Geography, 38(1), 107–117. doi:10.1177/0309132513498837

Butler, D., Ward, S., Sweetapple, C., Astaraie-Imani, M., Diao, K., Farmani, R., & Fu, G. (2016). Reliable, resilient and sustainable water management: the Safe & SuRe approach. Global Challenges, 1(1), 63–77. doi:10.1002/gch2.1010

Davis, I., Izadkhah, Y. (2006). Building resilient urban communities. Article from OHT, 31,1, 11-21.

Evans, J. P. (2011). Resilience, ecology and adaptation in the experimental city. Transactions of the Institute of British Geographers, 36(2), 223–237. doi:10.1111/j.1475-5661.2010.00420.x

Friend, R., & Moench, M. (2013). What is the purpose of urban climate resilience? Implications for addressing poverty and vulnerability. Urban Climate, 6, 98–113. doi:10.1016/j.uclim.2013.09.002

Jones, T., Glasson, J., Wood, D., & Fulton, E. A. (2011). Regional Planning and Resilient Futures: Destination Modelling and Tourism Development—The Case of the Ningaloo Coastal Region in Western Australia. Planning Practice and Research, 26(4), 393–415. doi:10.1080/02697459.2011.582377

Kärrholm, M. (2016). The temporality of territorial production – the case of Stortorget, Malmö. Social & Cultural Geography, 18(5), 683–705. doi:10.1080/14649365.2016.1211313

Lang, T. (2010). Urban Resilience and New Institutional Theory – A Happy Couple for Urban and Regional Studies? German Annual of Spatial Research and Policy, 15–24. doi:10.1007/978-3-642-12785-4_2

León, J., & March, A. (2014). Urban morphology as a tool for supporting tsunami rapid resilience: A case study of Talcahuano, Chile. Habitat International, 43, 250–262. doi:10.1016/j.habitatint.2014.04.006

Madhuri., Tewari, H. R., & Bhowmick, P. K. (2014). Livelihood vulnerability index analysis: An approach to study vulnerability in the context of Bihar. Jàmbá: Journal of Disaster Risk Studies, 6(1). doi:10.4102/jamba.v6i1.127

Matyas, D., & Pelling, M. (2014). Positioning resilience for 2015: the role of resistance, incremental adjustment and transformation in disaster risk management policy. Disasters, 39(s1), s1–s18. doi:10.1111/disa.12107

McEntire, D. A. (2014). Disaster response and recovery: strategies and tactics for resilience. John Wiley & Sons, ISBN: 978-1-118-67302-7

Pisano, U. (2012). Resilience and Sustainable Development: Theory of Resilience, Systems Thinking and Adaptive Governance. European Sustainable development Network (ENSD).

Southwick, S. M., Bonanno, G. A., Masten, A. S., Panter-Brick, C., & Yehuda, R. (2014). Resilience definitions, theory, and challenges: interdisciplinary perspectives. European Journal of Psychotraumatology, 5(1), 25338. doi:10.3402/ejpt.v5.25338

Uddin, M. S., Routray, J. K., & Warnitchai, P. (2019). Systems Thinking Approach for Resilient Critical Infrastructures in Urban Disaster Management and Sustainable Development. Resilient Structures and Infrastructure, 379–415. doi:10.1007/978-981-13-7446-3_15

Windle, G. (2010). What is resilience? A review and concept analysis. Reviews in Clinical Gerontology, 21(2), 152–169. doi:10.1017/s0959259810000420

Zhang, X., Yi, L., & Zhao, D. (2012). Community-based disaster management: a review of progress in China. Natural Hazards, 65(3), 2215–2239. doi:10.1007/s11069-012-0471-3