تکثر رشته‌ای؛ علیه فهم رایج از همکاری رشته‌ها

نوع مقاله: مقاله علمی ـ پژوهشی

نویسندگان

1 استاد فلسفه تعلیم و تربیت گروه علوم تربیتی دانشگاه فردوسی مشهد

2 دانشجوی دکتری برنامه‌ریزی درسی دانشگاه فردوسی مشهد

چکیده

امروزه تعاریف و گونه‌شناسی­‌های متعددی از همکاری رشته‌ها ارائه شده است. بررسی منابع، از گفتمان‌­های متنوع، متمایز و بعضاً متضاد حکایت می‌کنند. در این مقاله به منظور ارائه تصویری روشن از همکاری رشته‌ای، ضمن ارائه و نقد فهم رایج از همکاری رشته­ها و گونه‌شناسی­‌های وابسته به آن، تکثر رشته‌­ای به عنوان بدیل فهم رایج از همکاری رشته‌­های مختلف ارائه شده است. بر این اساس چنین ادعا می‌شود که می­توان گونه­‌های دیگر همکاری رشته­‌ای نظیر چندرشته­ای، بین‌رشته­ای، میان‌رشته­‌ا‌ی و فرارشته‌ای را زیر چتر تکثر رشته‌­ای دسته‌بندی کرد. در تکثر رشته­ای، برخلاف فهم رایج از همکاری رشته­ها (نظیر: میان‌رشته­ای) رویکرد معرفت‌شناختی در مقابل رویکرد ابزاری قرار ندارد. همکاری بین‌رشته‌­ای از این منظر، سرانجام، به‌صورت فرارشته­‌ای متبلور می‌شود. بنابراین تکثررشته‌­ای در مقابل نظام رشته‌­ای قرار نمی‌­گیرد، بلکه نقش مکمل حوزه‌های دانش را ایفا می­‌کند. به علاوه، در تکثر رشته­‌ای ارتباط طولی در همکاری رشته­‌ها، جایگزین ارتباط عرضی میان آنها می­‌شود و با نظر به مسأله مورد بررسی، طرح پژوهشی و موضوع، به‌تدریج از نظام­‌های ساده دانش، مطرح در نظام رشته‌­ای، به سمت نظام­‌های پیچیده دانش پیش می‌­رود، به‌نحوی که در فرایندی تبدیل‌پذیر، فرارشته جدید ظهور و بروز پیدا می­‌کند.

کلیدواژه‌ها


بووریه، پیر (1387). روش رشته‌ای و روش میان‌رشته‌ای (مترجم: توحیده ملاباشی). در مجموعه مقالات مبانی نظری وروش شناسی مطالعات میان‌رشته‌ای (ترجمه و تدوین: سیدمحسن علوی‌پور و همکاران)، تهران: پژوهشکده مطالعات فرهنگی و اجتماعی.

چاندرا موهان، بالاساب رامانیام (1389). یادگیری و تدریس میان‌رشته ای در آموزش عالی؛ نظریه و عمل (ترجمه محمدرضا دهشیری). تهران: پژوهشکده مطالعات فرهنگی واجتماعی.

خورسندی طاسکوه، علی (1388). تنوع گونه‌شناسی در آموزش و پژوهش میان‌رشته‌ای، فصلنامه مطالعات میان‌رشته‌ای در علوم انسانی، 1(4)، 83-57.

درزی، قاسم؛ قراملکی، احدفرامرز؛ پهلوان، منصور (1392). گونه‌شناسی مطالعات میان‌رشته‌ای در قرآن کریم. فصلنامه مطالعات میان‌رشته ای در علوم انسانی، 5 (4)، 73-102.

رژکوله، نیکول (1388). آموزش دانشگاهی و مطالعات میان‌رشته‌ای (ترجمه محمدرضا دهشیری). تهران: پژوهشکده مطالعات فرهنگی واجتماعی.

رولاند، اس. (1387). میان‌رشتگی (مترجم: مجید کرمی). در  مجموعه مقالات مبانی نظری و روش شناسی مطالعات میان‌رشته‌ای (ترجمه و تدوین: سیدمحسن علوی‌پور و همکاران)، تهران:پژوهشکده مطالعات فرهنگی و اجتماعی.

زایپل، مایکل (1387). مقدمه‌ای بر مطالعات میان‌رشته‌ای (مترجم: مهناز شاه‌علیزاده). در  مجموعه مقالات مبانی نظری و  روش‌شناسی مطالعات میان‌رشته‌ای (ترجمه و تدوین: سیدمحسن علوی‌پور و همکاران)، تهران: پژوهشکده مطالعات فرهنگی واجتماعی.

کلاین، جولی تامسون (1389). فرهنگ میان‌رشته‌ای در  آموزش عالی (ترجمه: هدایت‌اله اعتمادی‌زاده و نعمت‌اله موسی‌پور)، تهران: پژوهشکده مطالعات فرهنگی واجتماعی.

مهرمحمدی، محمود (1392). مفهوم‌شناسی میان‌رشته‌ای آموزش عالی. دانشنامه ایرانی برنامه درسی، دسترسی برخط ، 1393، www.daneshnamehicsa.ir/userfiles/file/article/.pdf

مورن، جو (1387). میان‌رشتگی (مترجم: داود حاتمی). تهران: پژوهشکده مطالعات فرهنگی و اجتماعی.

نیوویل، ویلیام اچ. (1387). نظریه مطالعات میان‌رشته‌ای (مترجم: سیدمحسن علوی‌پور). در  مجموعه مقالات مبانی نظری و روش‌شناسی مطالعات میان‌رشته‌ای (ترجمه و تدوین: سیدمحسن علوی‌پور و همکاران)، تهران: پژوهشکده مطالعات فرهنگی و اجتماعی.

ونک، دومینیک (1388). کاربردهای میان‌رشتگی تحولات علوم، صنعت و  آموزش (ترجمه: توحیده ملاباشی). تهران: پژوهشکده مطالعات فرهنگی واجتماعی.

 

Becher, T. (1981). Towards a definition of disciplinary cultures. Studies in Higher Education, 6(2), 109-122.

Chettiparamb, A. (2007). Interdisciplinarity: a literature review. Report, Interdisciplinary Teaching and Learning Group, University of Southampton.

Choi, B. C., & Pak, A. W. (2006). Multidisciplinarity, interdisciplinarity and transdisciplinarity in health research, services, education and policy: 1. Definitions, objectives, and evidence of effectiveness. Clinical and investigative medicine. Médecine clinique et experimentale, 29(6), 351-364.

Clarke, S., & Walsh, A. (2009). Scientific imperialism and the proper relations between the sciences. International Studies in the Philosophy of Science, 23(2), 195-207.

Davidson, M. (2004). Bones of contention: using self and story in the quest to professionalize higher education teaching-an interdisciplinary approach. Teaching in Higher Education, 9(3), 299-310.

Franks, D., Dale, P., Hindmarsh, R., Fellows, C., Buckridge, M., & Cybinski, P. (2007). Interdisciplinary foundations: reflecting on interdisciplinarity and three decades of teaching and research at Griffith University, Australia. Studies in Higher Education, 32(2), 167-185.

Jacobs, H. H. (1989). Interdisciplinary curriculum: Design and implementation. Association for Supervision and Curriculum Development, 1250 N. Pitt Street, Alexandria, VA 22314.

Jantsch, E. (1972). Towards interdisciplinarity and transdisciplinarity in education and innovation.Interdisciplinarity.Problems of Teaching and Research in Universities. OECD, Paris, 97-121.

Karakatsanis, L. Interdisciplinarity and ‘Field Research’Methods in Discourse Studies: Political Discourse Theory, Cultural Critique and the ‘Gift’of an Ethnographic Ethos.

Klein, J. T. (1990). Interdisciplinarity: History, theory, and practice. Wayne State University Press.

Klein, J. T. (1998). The Discourse of Interdisciplinarity: Perspectives from the Handbook of the Undergraduate Curriculum. Liberal Education, 84(3), 4-11.

Klein, J. T., & Newell, W. (1996). Interdisciplinary studies. In Handbook on the Undergraduate Curriculum , edited by J. G. Gaff and J. L. Ratchliff. San Francisco: Jossey-Bass, 393-415.

Lenoir, T. (1993).The discipline of nature and the nature of disciplines. Knowledges: Historical and critical studies in disciplinarity, 70-102.

Liu, A. (1989). The power of formalism: The new historicism. ELH, 721-771.

Manitoba Education (2014), Connections: Elements of Integration in the Classroom, the Crown in Right of Manitoba as represented by the Minister of Education and Training. Manitoba Education, Training and Youth, School Programs Division, 1970 Ness Avenue, Winnipeg, Manitoba, R3J 0Y9, Accessed Nov. 29, 2014.[http://www.edu.gov.mb.ca/k12/docs/support/currconn/index.html]

Max-Neef, M. A. (2005). Foundations of transdisciplinarity.Ecological economics, 53(1), 5-16.

Nègre, A. (1999).A transdisciplinary approach to science and astrology.Accessed Nov. 29, 2014. [Oline] available:[http://www.cura.free.fr/quinq/02negre2.htm]

Newell, W. H.(2013).The State of The field:Interdisciplinary Theory, Issues In Interdisciplinary Studies, 31, pp. 22-43.

Nicolescu, B. (2010). Methodology of transdisciplinarity–levels of reality, logic of the included middle and complexity.Transdisciplinary Journal of Engineering & Science, 1(1), 19-38.

Nicolescu, B. (2012). Transdisciplinarity and sustainability.Lubbock: The ATLAS Publishing.[Versãoelectrónica]. Disponivelem http://ciret-transdisciplinarity.org/biblio/biblio_pdf/BOOK_TD_and_Sustainability. pdf, consultadoem, 22(11), 2013.

Sinaceur, M. A. (1977). What is Interdisciplinarity?.International Social Science Journal.4, pp. 571-579.

Squires, G. (1992).Interdisciplinarity in higher education in the United Kingdom.European Journal of Education, 201-210.

Wax, M. L. (1969). Myth and interrelationship in social science: Illustrated through anthropology and sociology. Interdisciplinary relationships in the social sciences, 77, 102.