نوع مقاله: مقاله علمی ـ پژوهشی

نویسنده

استادیار معماری، دانشکده فنی و مهندسی دانشگاه قم، ‌قم، ‌ایران.

چکیده

یکی از مهم‌ترین مؤلفه‌های تمدن معاصر غرب، سکولاریسم است. نقش این نظام فکری‌ ــ که به‌عنوان واکنشی به عملکرد نهادهای مذهبی غرب به‌ویژه کلیسا در قرون وسطی شکل گرفت‌ ــ آن‌چنان در تمدن معاصر برجسته است که می‌توان تأثیر آن بر شرایط و مناسبات مختلف سیاسی، اجتماعی، فرهنگی و... را به‌وضوح پی‌جویی کرد و جغرافیای ایران نیز از این قاعده مستثنا نیست. در این پژوهش پس از معرفی و تبیین اجمالی مبانی این نظام، به مسئله «چگونگی تأثیرگذاری سکولاریسم بر معماری و شهرسازی معاصر و به‌طور خاص، تحولات کالبدی‌ـ‌‌فضایی شهر معاصر ایرانی» پرداخته شده است. روشی که برای بررسی مسئله یادشده از آن استفاده شده است، روشی ترکیبی‌ ــ مرکب از مطالعات اسنادی‌ ‌کتابخانه‌ای برای گردآوری داده‌ها و تحلیل محتوای کیفی برای تحلیل داده‌ها‌ ــ است. براساس نتایج این پژوهش، ازآنجاکه معماری و شهرسازی و موضوعات مرتبط با آن (مانند تحولات کالبدی فضایی) متأثر از مناسبات مختلف اجتماعی، فرهنگی، و... هستند، به تبعِ تأثیر سکولاریسم بر این مناسبات، شهر معاصر ایرانی نیز از سکولاریسم و مبانی آن متأثر شده است و این تأثیرپذیری‌ ــ ‌که در تقابل با فرهنگ اسلامی و ایرانی است ‌ـ‌ـ به‌وضوح در معماری و شهرسازی معاصر ایران قابل پی‌جویی است. برای اثبات این ادعا، ضمن ارائه بحث‌های تحلیلی، به مصداق‌ها و نمونه‌های عینی (اعم از فضاها و بناهای معماری) استناد شده است.

کلیدواژه‌ها

موضوعات

قرآن کریم.

ابراهیمی، محمدحسن (1388). میدان، فضاهای تعریف‌نشده شهرهای ایرانی. نشریه هویت شهر، 3(4)،120-107.

ابن بابویه، محمدبن‌على (1377). ثواب‌الاعمال و عقاب‌الاعمال (مترجم: ابراهیم محدث بندرریگی). قم: اخلاق.

ابن‌بابویه، محمدبن‌على (1403ﻫ.ق).الخصال (جلد ‏اول). قم: انتشارات جامعه مدرسین حوزه علمیه قم.

اردلان، نادر؛ و بختیار، لاله (1380). حس وحدت (مترجم: حمید شاهرخ). اصفهان: نشر خاک.استادولى، حسین (1381). آداب و سنن و روش رفتارى پیامبر گرامى اسلام (چاپ سوم). تهران: انتشارات پیام آزادى.

اعوانی، غلامرضا (1375). میزگرد سکولاریسم و فرهنگ. نشریه نامه فرهنگ، 21، 37-13.

ایمان، محمدتقی؛ و نوشادی، محمودرضا (1390). تحلیل محتوای کیفی. مجله پژوهش، 3(2)، 44-15.

آر بلاستر، آنتونی (1367). ظهور و سقوط لیبرالیسم غرب (مترجم: عباس مخبر). تهران: نشر مرکز.

آوینی، سیدمرتضی (1377). توسعه و مبانی تمدن غرب (چاپ سوم). تهران: نشر ساقی.

بهنام، جمشید (1352). ساخت‌های خانواده و خویشاوندی در ایران. تهران: خوارزمی.

تبریزی، منصوره (1393). تحلیل محتوای کیفی از منظر رویکردهای قیاسی و استقرایی. فصلنامه علوم اجتماعی، 21(64)، 138-105.

جعفری، محمدتقی(1378). فلسفه دین (چاپ دوم). قم: پژوهشگاه فرهنگ و اندیشه اسلامی.

جوادی آملی، عبدالله (1386). منزلت عقل در هندسه معرفت دینی. قم: نشر اسرا.

جوادی آملی، عبدالله (1388). نسبت دین و دنیا (بررسی و نقد نظریه سکولاریسم). قم: نشر اسرا.

حبیبی، سیدمحسن (1384). از شار تا شهر (چاپ ششم). تهران: انتشارات دانشگاه تهران.

حسین‌زاده، محمد (1380). مبانی معرفت دینی. قم: انتشارات مؤسسه آموزشی و پژوهشی امام خمینی(ره).

خسروپناه، عبدالحسین (1392). فلسفه علوم انسانی (بنیادهای نظری). قم: انتشارات تعلیم و تربیت اسلامی.

راسل، برتراند (1373). تاریخ فلسفه غرب (چاپ ششم؛ جلد دوم؛ مترجم: نجف دریابندری). تهران: نشر پرواز.

رئیسی، محمدمنان (1395). تحلیلی میان‌رشته‌ای از تحولات کالبدی فضایی بازارها و مراکز تجاری معاصر ایران با تأکید بر متون دینی. مجله مطالعات میان‌رشته‌ای در علوم انسانی، 8(2)، 118-99. doi: 10.22035/isih.2016.218

رئیسی، محمدمنان؛ نقره‌کار، عبدالحمید؛ و مردمی، کریم (1393). درآمدی بر رمز و رمزپردازی در معماری دوران اسلامی. فصلنامه پژوهش‌های معماری اسلامی، 1(2)، 94-79.

رئیسی، محمدمنان؛ و نقره‌کار، عبدالحمید (1393). ارزیابی هندسی فضایی مساجد معاصر تهران با استفاده از تحلیل مضمونی متون دینی. مجله پژوهش‌های معماری اسلامی، 2(3)، 44-28.

سروش، عبدالکریم (1374). معنا و مبنای سکولاریزم. مجله کیان، 26، 13-4.

سوزن‌چی، حسین (1389). معنا، امکان، و راهکارهای تحقق علم دینی. تهران: پژوهشکده مطالعات فرهنگی و اجتماعی.

شهید ثانى، زین‌الدین‌بن‌على (1374). تسلیه العباد (مترجم: اسماعیل مجد الادباء خراسانی). قم: دفتر انتشارات هجرت.

شیخ حر عاملى، محمدبن‌حسن (‏1409ﻫ.ق). وسائل الشیعه (جلد هفدهم). قم‏: مؤسسه آل البیت علیهم‌السلام‏.

طباطبائی، سیدمحمدحسین (1391). روابط اجتماعی در اسلام (مترجم: محمدجواد حجتی کرمانی). قم: بوستان کتاب.

الطوسی، محمدبن‌حسن (1407ﻫ.ق). تهذیب الاحکام (جلد هفتم). تهران: دارالکتب الاسلامیة.

ظاهر، عادل (1993). الأسس الفلسفیه للعلمانیه. بیروت: دارالساقی.

عاملی، جعفر مرتضی (1391). شهر اسلامی. مشهد: انتشارات بوی شهر بهشت.

العسیمی، شبلی (1990). العلمانیه والدوله الدینیه. بیروت: مؤسسه العربیه للدراسات والنشر.

قبادیان، وحید (1394). مبانی و مفاهیم در معماری معاصر غرب (چاپ سی‌ام). تهران: دفتر پژوهش‌های فرهنگی.

کلینی، محمدبن‌یعقوب (1407 ﻫ.ق). کافی. تهران: دارالکتب الاسلامیه.

گارودی، روژه (1374). گورکن‌ها، یک هشدار نوین به زندگان (مترجم: علی‌اکبر کسمائی). تهران: اطلاعات.

گلستانه، سید علاء‌الدین محمد (1387). منهج‌الیقین. قم: نشر دارالحدیث.‏

متقی هندی، علی (1413ﻫ.ق). کنزالعمال (جلد هفتم). بیروت: مؤسسه الرساله.

مجلسی، محمدتقی (1403ﻫ.ق). بحار الأنوار (جلد هشتادوهشتم). بیروت: دار إحیاء التراث العربی‏.

محدث نوری، حسین (1408ﻫ.ق). مستدرک الوسائل و مستنبط المسائل (جلد سوم). قم: انتشارات مؤسسه آل البیت لأحیاء التراث.

محمدپور، احمد (1389). روش در روش: درباره ساخت معرفت در علوم انسانی. تهران: انتشارات جامعه‌شناسان.

محمدی ری‌شهری، محمد (1422ﻫ.ق). منتخب میزان الحکمه. قم: انتشارات دارالحدیث.

مشکینی، علی (1406 ﻫ.ق). مواعظ العددیه. قم: نشر الهادی.

مطهری، مرتضی (1370). فطرت. تهران: صدرا.

مطهری، مرتضی (1384). انسان کامل. تهران: نشر صدرا.

میرباقری، سید محمدمهدی (1393). هنر، دین، تجدد، گفتارهایی در مبانی هنر. قم: انتشارات کتاب فردا.

نقره‌کار، عبدالحمید (1389). مبانی نظری معماری. تهران: انتشارات دانشگاه پیام نور.

نقره‌کار، عبدالحمید؛ مردمی، کریم؛ و رئیسی، محمدمنان (1391). تأملی بر بنیان‌های معرفت‌شناختی معماری معاصر. نشریه آرمان شهر، 5(9)، 152-143.

نقی‌زاده، محمد (1385). معماری و شهرسازی اسلامی (مبانی نظری). اصفهان: انتشارات راهیان.

نقی‌زاده، محمد؛ و دورودیان، مریم (1387). تبیین مفهوم گذار در مبانی هویت تمدن ایرانی. مجله هویت شهر، 2(3)، 84-73.

نوروزی، محمدجواد (1376). مبانی فکری سکولاریسم. فصلنامه معرفت، 22، 34-22.

Adorno, T. W. (2004). Aesthetic theory (R. Hullot-Kentor, Trans.). London: Continuum International Publishing Group.

Edward, P. (1976). Encyclopedia of philosophy. New York: Macmillan.

Eisenman, P. (1988). EN terror firma: In trails of grotextes in form, being, absence, architecture and philosophy. Pratt Journal of Architecture 2, 111-121.

Lash, S. (1990). Sociology of postmodernism. London: Routledge.

Nietzsche, F. (1968).The will to power (W. Kaufmann, Trans.). New York: Knopf Doubleday Publishing Group.

Rosengren, K. E. (1981). Advances in Scandinavia content analysis: An introduction. In Advances In Content Analysis, Beverly Hills, CA: Sage.

Tschumi, B. (1977). The Pleasure of Architecture.Architectural Design, 47(3),
214-218.

Tschumi, B. (1996). Architecture and disjunctions: Collected essays 1975–1990. London: MIT Press.

http://archidose.blogspot.com

http://www.iichs.ir

http://www.isfahancht.ir

http://www.isfp.ir

http://www.memari7.com

http://setavin.com

 

چگونه به این مقاله استناد کنیم:

رئیسی، محمدمنّان (1396). درآمدی بر تأثیرات مبانی سکولاریسم بر معماری و شهرسازی معاصر ایران، فصلنامه مطالعات میان‌رشته‌ای در علوم انسانی، 9(2)، 162-135.  Doi: 10.22035/isih.2017.1796.2376

 

HOW TO CITE THIS ARTICLE

Mohammad Mannan Raeesi, M. (2017). An introduction to the effects of secularism foundations on contemporary architecture and urbanism of Iran. Interdisciplinary Studies in the Humanities, 9(2), 133-160. doi: 10.22035/isih.2017.1796.2376