عوامل مؤثر بر اثربخشی آموزش محیط زیست در ایران؛ سنتزپژوهی یافته‌ها

نوع مقاله: مقاله علمی ـ پژوهشی

نویسندگان

1 دانش‌آموخته دکتری برنامه‌ریزی درسی، دانشکده علوم تربیتی و روان‌شناسی، دانشگاه اصفهان، اصفهان. ایران

2 استادیار فیزیولوژی گیاهی، دانشگاه پیام نور. تهران، ایران

چکیده

باتوجه به روند صعودی انجام پژوهش‌ها و تحقیقات در زمینه آموزش محیط زیست، در مقالهٔ حاضر سعی شد نتایج کلیهٔ تحقیقات انجام‌شده در حوزهٔ آموزش محیط زیست گردآوری، و ضمن ترکیب این نتایج، یک دیدگاه واحد و منسجم از عوامل مؤثر بر آموزش محیط زیست در داخل حاصل شود. روش پژوهش مبتنی بر استفاده از روش سنتزپژوهی و جامعهٔ آماری آن شامل کلیه مقالات علمی معتبر در زمینه آموزش محیط زیست بوده که باتوجه به جست‌و‌جوی منظم در پایگاه‌های اطلاعاتی داخل، بر اساس معیارهای ورود، تعداد 206001 مقالهٔ علمی شناسایی و درنهایت، بر اساس معیارهای خروح، تعداد 78مقاله به‌منظور تحلیل نهایی انتخاب شد. برای فراهم آوردن اطلاعات، از کاربرگ طراحی‌شده توسط محقق برای گزارش و ثبت اطلاعات پژوهش‌های اولیه استفاده گردید و به‌منظور تحلیل یافته‌ها، از الگوی شش مرحله‍ای سنتزپژوهی روبرتس با استفاده از روش‌های کدگذاری باز و محوری استفاده شد. طبق یافته‌های به‌دست آمده، از آنجا که آموزش محیط زیست باعث افزایش آگاهی و حساسیت زیست‌محیطی می‌شود، به‌عنوان مهم‌ترین روش در آموزش افراد در جهت شناسایی و مقابله با مشکلات زیستی محسوب می‍شود. در این راستا، آنچه بر اثربخشی این آموزش تأثیرگذار بوده است، متأثر از این 6عامل است: نیازسنجی، به کارگیری روش‌های آموزشی، آموزش رسمی، آموزش غیررسمی، آموزش همگانی و آموزش مادام‌العمر. طبق یافته‌ها، آموزش رسمی با کمبودها و ضعف‌هایی مواجه بوده و آموزش غیررسمی در این زمینه اثربخش‌تر بوده است.

کلیدواژه‌ها

موضوعات


ابراهیم‌زاده شیراز، زهرا؛ و ملکی، حسن(1389). ارزشیابی محتوای کتاب‌های درسی سال اول دورهٔ متوسطه بر اساس معیار‍های آموزش زیست‌محیطی از دیدگاه دبیران و دانش‌آموزان شهر سبزوار در سال تحصیلی90-89 (پایان‌نامه کارشناسی ارشد). دانشگاه علامه طباطبایی، دانشکده علوم تربیتی و روانشناسی، تهران، ایران.

اسراری، الهام؛ رهبری، معصومه (1392). مطالعهٔ تأثیر آموزش محیط زیست بر بهبود تفکیک پسماند پزشکی، مطا لعه موردی بیمارستان احمدنژاد کتالم. آموزش محیط زیست و توسعه پایدار، 1(4)، 10-1.

اسماعیلی علویجه، الهام؛ زبردست، لعبت؛ امیری، محمدجواد؛ صالحی، اسماعیل (1395). مقایسه اثربخشی آموزش محیط زیست با استفاده از آموزش رسمی و غیررسمی در دانش‌آموزان پایه ششم ابتدایی. آموزش محیط زیست و توسعهٔ پایدار، 5(2)، 54-45.

اصلانی، مینا؛ و شبیری، محمد (1394). بررسی تأثیرآموزش محیط زیست برسطح دانش دانشجویان دختر و پسر با استفاده از رسانه ارتباط جمعی دیداری. فصلنامه فناوری آموزش، 38، 154-145.

امیری اسفندقه، حمید؛ سعیدی رضوانی، محمود؛ و شبیری، محمد(1390). تحلیل و بررسی نیازهای آموزشی مباحث زیست‌محیطی معلمان مقطع متوسطه شهر مشهد سال تحصیلی 90-89 (پایان‌نامه کارشناسی ارشد). دانشگاه پیام نور، دانشکده علوم انسانی، تهران، ایران.

الاهی، رضوان؛ شبیری، محمد؛ و لاریجانی، مریم (1393). تأثیر آموزش محیط زیست بر تفکر انتقادی و نگرش زیست‌محیطی دانشجویان مراکز تربیت معلم:مطالعه موردی شهر یاسوج (پایان‌نامه کارشناسی ارشد). دانشگاه پیام نور، دانشکده علوم انسانی، تهران، ایران.

بابازاده، علی؛ قهرمانی، محمد؛ و اکبری، معصومه (1391). سازمان‌های یادگیرنده بسترآموزش محیط زیست. آموزش محیط زیست و توسعه پایدار، 1(2)، 78-69.

پرهیزکار، لیلا؛ شبیری، محمد؛ و سرمدی، محمدرضا (1391). بررسی دیدگاه آموزگاران شهر تهران نسبت به محتوای درسی آموزش محیط زیست دوره ابتدایی. آموزش محیط زیست و توسعه پایدار، 1(2)، 43-35.

پرهیزکار، لیلا؛ شبیری، محمد؛ و سرمدی، محمدرضا (1391). مطالعهٔ میزان رعایت اصول سازماندهی محتوا (توالی، وحدت و مداومت) در تدوین مفاهیم و مؤلفه‌های آموزش محیط زیست در محتوای دوره دبستانی از دیدگاه آموزگاران شهر تهران و ارائه راهکارهای مناسب برای آن. دو فصلنامه مدیریت و برنامه‌ریزی در نظام‌های آموزشی، 9، 81-67.

پریشانی، ندا؛ میرشاه جعفری، ابراهیم؛ شریفیان، فریدون؛ و فرهادیان، مهرداد (1395). بررسی وضعیت موجود و مطلوب اهداف کلی برنامه درسی آموزش محیط زیست دوره دوم متوسطه ایران بر اساس نظر متخصصان برنامه درسی و محیط زیست. دوفصلنامه پژوهش‍های آموزش و یادگیری، 13(2)، 59-47.

ترکمانی، فاطمه؛ لاریجانی،مریم؛ و‌ شبیری، محمد (1390). تأثیر آموزش در زمینه مصرف بهینه انرژی بر میزان آگاهی و تغییر رفتار زیست محیطی دانش‌آموزان مقطع راهنمایی دخترانه شهر تهران (پایان‌نامه کارشناسی ارشد). دانشگاه پیام نور، پژوهشکده محیط زیست، تهران، ایران.

حاج‌حسینی، حمیده؛ شبیری، محمد؛ و فرج‌اللهی، مهران (1389). نیازسنجی و تعیین اولویت‌های آموزشی دانش‌آموزان مقطع متوسطه در زمینه محیط زیست و توسعهٔ پایدار. فصلنامه علوم و تکنولوژی محیط زیست، 12(1)، 194-179.

حافظی، سهیلا؛ شبیری، محمد؛ و سرمدی،محمدرضا (1392). طراحی نظام آموزشی برای توسعهٔ آموزش همگانی محیط زیست با رویکرد آموزش از راه دور (پایان‌نامهٔ کارشناسی ارشد). دانشگاه پیام نور، دانشکده روانشناسی و علوم تربیتی، تهران، ایران.

حجتی، سیاح مریم؛ و خدابخشی کولایی، آناهیتا (1395). اثربخشی آموزش گروهی محیط زیست بر نگرش و آگاهی افزایی زیست محیطی دانش‌آموزان دختر دبستانی شهر تهران. پرستاری کودکان. ۲(۳)، 8-1.

حسین‌پور، محمد؛ و سخاوت‌جو، محمدصادق (1389). بررسی برنامه‍های درسی رشتهٔ آموزش و پرورش ابتدایی از دیدگاه استادان علوم تربیتی به‌منظور ارتقای سطح آگاهی‍های زیست‌محیطی دانش‌آموختگان این رشته. فصلنامهٔ علوم و تکنولوژی محیط زیست، 2(12)، 115-122.

حسینی، راحله؛ شبیری، محمد؛ و لاریجانی، مریم (1390). بررسی نقش آموزش همگانی محیط زیست بر میزان ارتقاء سطح دانش زیست‌محیطی شهروندان شهر تنکابن (پایان‌نامه کارشناسی ارشد). دانشگاه پیام نور، دانشکده علوم انسانی، تهران، ایران.

حسینی، مریم سادات؛ رضوانی، محمد؛ و شبیری، محمد (1393). بررسی نقش آموزش همگانی حفاظت از محیط زیست در ارتقاء سطح آگاهی‌های دانش‌آموزان: مطالعهٔ موردی دانش‌آموزان مقطع متوسطه ناحیه چهار تهران (پایان نامه کارشناسی ارشد). دانشگاه پیام نور استان تهران، دانشکده علوم انسانی، تهران، ایران.

خبیری، محمدمهدی؛ و الهی‌زاده، مهناز (1392). ارزیابی تأثیر الگوهای آموزشی بر سطح دانش و مسئولیت‌پذیری زیست‌محیطی دانشجویان. فصلنامه آموزش محیط زیست و توسعهٔ پایدار. 1(3)، 9-1.

خورشیددوست، علی‌محمد (1393). آموزش محیط زیست در قرن بیست‌ویکم. تهران: سمت.

دادفر، مهناز؛ شبیری، محمد؛ و سرمدی، محمدرضا (1391). بررسی نقش و تأثیر آموزش محیط زیست در آموزش رسمی دروس هدیه‌های آسمان و علوم تجربی دورهٔ ابتدایی از دیدگاه معلمان شهرستان دماوند (پایان‌نامه کارشناسی ارشد). دانشگاه پیام نور، دانشکده علوم تربیتی، تهران، ایران.

دیبایی، شادی؛ لاهیجانیان، اکرم‌الملوک (1388). بررسی برنامه‍های درسی مقطع راهنمایی با تأکید بر محورهای آموزش محیط زیست. فصلنامه علوم محیطی، 6(3)، 184-177.

راحمی، شمسی؛ و طاهری، منصور (1383). آموزش رکن اساسی ارتقاء فرهنگ محیط زیست. فصلنامه آموزش مهندسی ایران، 24، 25-1.

رضایی، ال‌ناز؛ رمضانی، محمدابراهیم؛ و شبیری،محمد (1390). تدوین استراتژی‌های آموزش محیط زیست برای کارشناسان فضای سبز شهرداری‌ها با ماتریس SWOT، مورد مطالعه کلانشهر تبریز (پایان‌نامه کارشناسی ارشد). دانشگاه پیام‌نور، تهران، ایران.

رضوانی، محمد؛ شبیری، محمد؛ خنیفر، سمیه؛ و نوجوان، مهدی (1390). بررسی اثربخشی آموزش‍های زیست‌محیطی به مربیان در زمینه بهینه‌سازی مصرف انرژی. پژوهش‍های بوم‌شناسی شهری، 2(4)، 20-9.

زاهدی، زهرا؛ شبیری، محمد؛ کریم‌زادگان، داود؛ فرج‌الهی، مهران، احسان‌زاده پهلوان، مهدی (1394). بررسی امکان استفاده از آموزش الکترونیکی بر اساس دو عامل آگاهی و علاقه‌مندی زیست‌محیطی دانش‌آموزان متوسطه شهرتهران. فصلنامه علوم و تکنولوژی محیط زیست، 17(4)، 263-249.

زمانی‌مقدم، افسانه؛ و سعیدی، مهدیه (1392). بررسی تأثیر آموزش محیط زیست بر ارتقاء دانش، نگرش و مهارت معلمان مقطع ابتدایی منطقه 12 آموزش و پرورش تهران. آموزش محیط زیست و توسعهٔ پایدار، 1(3)، 30-19.

سالاران، انسیه؛ صفارزاده، الهام؛ و بهمن‌پور، هومن (1393). طراحی مجتمع آموزشی سازگار با محیط زیست با هدف آموزش برنامه‌های زیست‌محیطی به کودکان (دورهٔ پیش‌دبستانی و ابتدایی) در شهر مشهد (پایان‌نامه کارشناسی ارشد). دانشگاه آزاد اسلامی ‌واحد شاهرود، دانشکده معماری، شاهرود، ایران.

سرباز، سمیرا؛ ستوده، احد؛ و رحیمی، مهدی (1395). بررسی تأثیر آموزش محیط زیست بر بهبود نگرش دانش‌آموزان ابتدایی نسبت به حقوق حیوانات. آموزش محیط زیست و توسعه پایدار، 5(2)، 29-21.

سرمدی، محمدرضا، و معصومی‌فرد، مرجان (1394). مطالعه نقش آموزش مبتنی بر فناوری اطلاعات و ارتباطات در کاهش چالش‌های زیست‌محیطی با ‌ بر محیط زیست شهری. فصلنامه آموزش محیط زیست و توسعهٔ پایدار. 4(2)، 50-38.

شایگان، اسحاق؛ و فاضلی، فائزه (1394). بررسی میزان تأثیر آموزش درس بهداشت و محیط زیست بر کسب نگرش‌های بهداشتی و زیست‌محیطی دانشجویان مقطع کارشناسی دانشگاه تربیت دبیر شهید رجایی. مجله فناوری آموزش، 9(3)، 228-215.

شایگان، جلال‌الدین (1383). ضرورت آموزش‍های زیست‌محیطی برای مدیران و مسئولان کشور. فصلنامه آموزش مهندسی ایران، 6(24)، 36-27. doi: 10.22047/ijee.2005.2217

شبیری، سیدمحمد؛ شمسی پاپکیاده، سیده‌زهرا؛ و ابراهیمی، هادی (1392). اثرات اجرای برنامه‌های آموزش زیست‌محیطی بر طبیعت‌گردی (مورد مطالعه: دانش آموزان مدارس لنگرود). نشریه برنامه‌ریزی و توسعه گردشگری، 2(7)، 162-148.

شبیری، سیدمحمد؛ و شمسی پاپکیاده، سیده‌زهرا (1395). ارزیابی عوامل موثر بر پیاده‌سازی یادگیری سیار در برنامه آموزش محیط زیست با استفاده از مدل رفتار برنامه‌ریزی شده. فصلنامه فناوری آموزش، 11(2)، 145-135.

شبیری، محمد؛ سرمدی، محمدرضا؛ و آقایاری، فهیمه (1389). تجزیه و تحلیل مبانی نظری آموزش‌های زیست محیطی از دیدگاه دانشجویان این رشته و دلالت‍های تربیتی آن در آموزش از راه دور. مجله پژوهش‍های کاربردی روانشناختی، 1(1)، 122-103.

شبیری، محمد؛ سرمدی، محمدرضا؛ و شریفیان، شیوا (1389).  نیازسنجی و تعیین اولویت‍های آموزشی دانش‌آموزان و دبیران مقطع راهنمایی در زمینه محیط زیست. فصلنامه علوم و تکنولوژی محیط زیست، 12(4)، 194-179.

شبیری، محمد؛ قائمی، آلاله؛ و قائمی، پونه (1392). بررسی روند آموزش محیط زیست در برنامه‌های پنج‌ساله توسعه کشور و ارائه راهکارهای مناسب جهت اجرای آموزش محیط زیست. مجله آموزش محیط زیست و توسعه پایدار، 1(4)، 40-29.

شبیری، محمد؛ میبودی، حسین؛ ملکی‌پور، احمد؛ و سرادی‌پور، عادله (1393). ارزیابی و آماده‌سازی مربیان مهدکودک‍ها برای آموزش محیط زیست به کودکان (مطالعه موردی: شهر تهران). دو فصلنامه شناخت اجتماعی، 5، 124-114.

شبیری، محمد؛ میبودی، حسین؛ و امام‌قلی، لقمان (1391). تحلیلی درخصوص ضرورت توجه به آموزش محیط زیست در بخش گردشگری شهر مشهد. نشریه برنامه‌ریزی و توسعه گردشگری، 1(3)، 188-166.

شبیری، محمد؛ میبودی، حسین؛ و سرادی‌پور، عادله (1391). تدوین استراتژی‍های توسعه آموزش محیط زیست در مدیریت شهری با ماتریس SWOT. مجله پژوهش‍های بوم‌شناسی شهری، 3(6)، 66-51.

شبیری، محمد (1392). تحلیل برنامه‍های آموزش زیست‌محیطی برای شناسایی فرصت‍ها و تهدیدها در آموزش عالی. مجله آموزش محیط زیست و توسعه پایدار، 2(1)، 10-1.

شبیری، محمد (1394). روش‌های تدریس و یادگیری موثر آموزش‌های زیست‌محیطی در آموزش و پرورش. فصلنامه تعلیم و تربیت، 31(4)، 177-159.

شمسی پاپکیاده، زهرا؛ و شبیری، محمد (1392). توسعه سوادآموزی ریاضی از طریق مواد برنامه جامع درسی آموزش محیط زیست. مجله آموزش محیط زیست و توسعه پایدار، 1(3)، 65-55.

شورت، ادموند سی (1387). روش‌شناسی مطالعات برنامه درسی (مترجم: دکتر محمود مهرمحمدی). تهران: انتشارات سمت.

شهبازی، طیبه؛ شبیری، محمد؛ و زندی، بهمن (1394). مطالعه نقش رسانه‍های ارتباط جمعی در آموزش مسایل محیط‌زیستی از دیدگاه معلمان مدارس راهنمایی شهرستان سرپل ذهاب. فصلنامه علوم و تکنولوژی محیط زیست، 17(2)، 104-95.

شهرام، امین (1390). نقش آموزش محیط زیست در ارتقاء آگاهی زیست‌محیطی دهیاران روستاهای بخش مرکزی شهر همدان (پایان‌نامه کارشناسی ارشد). دانشگاه پیام نور استان تهران، مرکز پیام نور تهران، تهران، ایران.

شیخ‌الاسلامی بورقانی، مریم؛ و شبیری، سیدمحمد (1395). جایگاه آموزش محیط زیست در سند چشم‌انداز 1404 و قانون اساسی ایران. فصلنامه راهبرد، 25(80)، 341-321.

شیرانی بیدآبادی، الهام؛ لاریجانی، مریم؛ و فرج‌الهی، مهران (1394). اثرگذاری آموزش محیط زیست شهری بر ارزش‌گذاری و رفتار زیست‌محیطی دانش‌آموزان دختر مقطع راهنمایی ناحیه 5 استان اصفهان. مجله آموزش محیط زیست و توسعه پایدار، 4(2)، 37-30.

صابری صحنه، مژده (1390). اثربخشــی آموزش محیط زیست در رسیدن به توسعه پایدار با رویکرد استفاده از فناوری‌های سازگار با محیط زیست (پایان‌نامه مقطع کارشناسی ارشد). دانشگاه پیام نور استان تهران، مرکز پیام نور تهران، تهران، ایران.

صاحب‌جمعی، زهرا (1388). تحلیل نگرش مکاتب فلسفی به آموزش‌های زیست‌محیطی (پایان‌نامه کارشناسی ارشد). دانشگاه پیام نور استان تهران، مرکز پیام نور تهران، تهران، ایران.

صالحی عمران، ابراهیم؛ پرهیزکار، لیلا؛ و حاتمی‌فر، خدیجه (1395). بررسی جایگاه مولفه‍های اصلی آموزش محیط زیست درکتاب‍های درسی دوره ششم ابتدایی. مجله آموزش محیط زیست و توسعه پایدار، 5(2)، 99-89.

صالحی، صادق؛ و پازُکی‌نژاد، زهرا (1393). محیط زیست در آموزش عالی: ارزیابی دانش زیست‌محیطی دانشجویان دانشگاه‌های دولتی مازندران. فصلنامه مطالعات برنامه‌ریزی آموزشی، 2(4)، 221-199.

ضرغام، محسن؛ شبیری، سیدمحمد؛ و سرمدی، محمدرضا (1393). واکاوی مولفه‍های تبیین‌کننده تمایل دانشجویان به استفاده از فناوری یادگیری از طریق تلفن همراه در آموزش محیط زیست. نشریه پژوهش در یادگیری آموزشگاهی و مجازی، 2(6)، 28-17.

طایی، هدی؛ شاه حسینی، نجیبه؛ و ملکی، امیر (1392). آموزش مجازی محیط زیست پیش‌بایست ارتقای کیفیت آموزش عمومی در قرن بیست‌و‌یکم. مجله آموزش محیط زیست و توسعه پایدار، 1(3)، 42-31.

عابدی، فرهاد (1394). بررسی عوامل موثر بر ارتقاء کیفیت آموزش‌های زیست‌محیطی شهرداری به شهروندان تهرانی مطالعه موردی سرای محلات شهرداری منطقه 20 (پایان‌نامه کارشناسی ارشد). دانشگاه پیام نور استان تهران، مرکز پیام نور تهران، تهران، ایران.

عباس‌پور، مجید؛ احدی، حسن؛ محمودی، محمود؛ و کارگری، نرگس (1382). ارزیابی اثرات فرهنگی و روان‌شناختی دوره‍های آموزش کوتاه‌مدت کاهش مصرف انرژی و حفاظت محیط زیست برای عموم مردم. فصلنامه علوم و تکنولوژی محیط زیست، 19، 17-1.

عراقیه، علیرضا؛ برزآبادی فراهانی، نرگس؛ و پاشایی ارزنه، علی (1391). کاوش در روش‍های آموزش محیط زیست از دیدگاه دانش‌آموزان دوره ابتدایی. مجله آموزش محیط زیست و توسعه پایدار، 1(1)، 22-17.

علوی‌پور، فاطمه‌سادات؛ کریمی، سعید؛ یزدان‌داد، حسین؛ و وحیدیان، عاطفه (1395). سنجش دانش و نگرش محیط‌زیستی دانش‌آموزان روستایی (نمونه مطالعه‌شده: منطقه طرقبه و شاندیز). فصلنامه پژوهش‌های روستایی، 7(4)، 687-672.

غفاری، هادی؛ یونسی، علی؛ و رفیعی، مجتبی (1395). تحلیل نقش سرمایه‌گذاری در آموزش جهت تحقق توسعه پایدار؛ با تاکید ویژه بر آموزش محیط زیست. مجله آموزش محیط زیست و توسعه پایدار، 5(1)، 104-79.

فرخیان، فروزان؛ حسین‌پور، محمد؛ و سلیمانی، آتوسا (1392). تحلیل نقش تحصیلات بر نگرش دبیران مقطع راهنمایی نسبت به معیارهای مرتبط با آموزش محیط زیست. مجله آموزش محیط زیست و توسعه پایدار، 2(5)، 38-31.

قائمی، آلاله؛ لاریجانی، مریم؛ شبیری، محمد؛ و سرمدی، محمدرضا (1395). تدوین الگوی آموزش محیط زیست جهت تقویت حکمرانی پایدار منابع آب کشور. نشریه مدیریت شهری، 44، 194-177.

قائمی، پونه؛ شبیری، سیدمحمد؛ لاریجانی، مریم؛ و رکرک، بهروز (1395). ارزیابی روش‌های آموزش محیط زیست بر اساس مدل AHP. مجله آموزش محیط زیست و توسعه پایدار، 4(3)، 44-33.

قائمی، پونه؛ شبیری، سیدمحمد؛ لاریجانی، مریم؛ و رکرک، بهروز (1395). تدوین مدل مفهومی توسعه آموزش محیط زیست با ارزیابی عوامل راهبردی. دو فصلنامه پژوهشهای محیط زیست، 7(14)، 16-3.

کریمی، سعیده (1390). چگونگی ایجاد و روند مدیریت مدارس زیست‌محیطی در کشورهای پیشرو و ارائه مدلی با قابلیت اجرایی در ایران (پایان‌نامه کارشناسی ارشد). دانشگاه پیام نور استان تهران، تهران، ایران.

کریمی، مرضیه؛ عبدالهی، بیژن؛ زین‌آبادی، حسن‌رضا؛ و بهرنگی، محمدرضا (1395). بررسی دانش زیست‌محیطی ‏پزشکان و پرستاران شاغل در سازمان پارس جنوبی و شیوه‌های مناسب آموزش زیست‌محیطی به آنان. گام‌های توسعه در آموزش پزشکی، ۱۳(۱)، ۶۱-۷۴.

کریمی ‌پور زارعی، علی‌اکبر؛ بابایی، فرزام؛ و یوسفی، حسین (1392). اثربخشی آموزش‌های محیط زیستی در آگاه‌سازی شهروندان جهت کاهش استفاده از مواد پلی اتیلنی (مطالعه موردی: محدوده شهرداری منطقه 9 تهران). مجله آموزش محیط زیست و توسعه پایدار، 1(4)، 68-58.

کلانتری، اکرم؛ و سعیدی‌پور، بهمن (1395). بررسی تأثیر آموزش محیط زیست مبتنی بر تئوری ارتباط‌گرایی بر میزان یادگیری و ارتباط با طبیعت دانش‌آموزان پایه ششم ابتدایی. مجله آموزش محیط زیست و توسعه پایدار، 4(3)، 11-5.

لاریجانی، مریم؛ رشیدی، سحر؛ و میبودی، حسین (1393). اثربخشی وبلاگ‌نویسی به عنوان یک فعالیت کمک‌آموزشی در آموزش محیط زیست. فصلنامه فناوری اطلاعات و ارتباطات در علوم تربیتی، 5(2)، 95-79.

مارش، کالین جِی (1387). پژوهش تلفیقی: سنتزپژوهی. در: شورت، ادموند سی، روش‌شناسی مطالعات برنامه درسی (مترجم: محمود مهرمحمدی)، انتشارات سمت، تهران، ایران.

ماشاالهی‌نژاد، زهرا (1390). انطباق کتاب‌های علوم دوره ابتدایی با معیارهای آموزش محیط زیست (براساس استانداردهای ویسکانسین) (پایان‌نامه کارشناسی ارشد). دانشگاه فردوسی مشهد، دانشکده علوم تربیتی و روانشناسی.

مبرقعی دینان، نغمه؛ و شهریاری، آفرین (1395). نیازسنجی آموزش‍های محیط‌زیستی در زنان خانه‌دار -  مطالعه موردی: منطقه 15 شهرداری تهران. مجله آموزش محیط زیست و توسعه پایدار، 5(2)، 88-77.

محرم‌نژاد، ناصر؛ و حیدری، عمران (1385). تدوین الگوی مدیریتی توسعه پایدار آموزش محیط زیست برای نسل جوان کشور. فصلنامه علوم و تکنولوژی محیط زیست، 8(1)، 77-68.

محرمی، فاطمه (1392). طراحی مرکز آموزش‌های زیست‌محیطی کودکان مبتنی بر توسعه پایدار (پایان‌نامه کارشناسی ارشد). دانشگاه آزاد اسلامی واحد نطنز، دانشکده معماری.

محمودی، حسین، و ویسی، هادی (1384). ترویج و آموزش محیط زیست رهیافتی در حفاظت اصولی از محیط زیست. فصلنامه علوم محیطی، 3(2)، 64-57.

مرکز پژوهش‍های مجلس شورای اسلامی(1390)، قانون اساسی جمهوری اسلامی ایران برگرفته از http://rc.majlis.ir/fa/content/iran_constitution

موگوئی، رکسانا؛ ابوالقاسم‌پور، بابک؛ و علی ابراهیمی، مونا (1394). طراحی و اعتباریابی الگوی آموزش محیط زیست بر اساس مدل ADDIE در پارک جنگلی سرخه حصار. مجله آموزش محیط زیست و توسعه پایدار، 4(2)، 18-7.

میبودی، حسین؛ شبیری، سیدمحمد؛ ارجمندی، رضا؛ و بابایی سمیرمی، فرزام (1393). یک رهیافت جدید در آموزش محیط زیست به کودکان. فصلنامه فناوری آموزش، 9(1)، 87-77.

میبودی، حسین؛ و کریم‌زادگان، حسن (1391). کنکاشی در نحوه مشارکت مردم در توسعه آموزش محیط زیست کلانشهر مشهد. مجله آموزش محیط زیست و توسعه پایدار، 1(2)، 33-25.

نیرو، محمد؛ و حاجی حسین‌‌نژاد، غلامرضا (1391). تأثیر آموزش محیط زیست بر اساس نظریه هوش‍‍های چندگانه گاردنر در ایجاد نگرش و اصلاح فهم دانش‌آموزان. مجله آموزش محیط زیست و توسعه پایدار، 1(2)، 12-1.

همتی، زهرا؛ و شبیری، محمد (1394). تحلیلی بر مولفه‍های ارتقای فرهنگ محیط زیستی؛ مطالعه موردی شهروندان شهر شیراز. فصلنامه تحقیقات فرهنگی ایران، 8(4)، 215-197. doi: 10.7508/ijcr.2015.32.008

همتی، زهرا؛ و شبیری، سیدمحمد (1395). بررسی وضعیت آموزش محیط زیست در کشور ایران و مقایسه آن با سایر کشورهای جهان. فصلنامه انسان و محیط زیست، 14(2)، 81-61.

هوشمندان مقدم فرد، زهرا؛ و شمس، علی (1394). عامل‍های موثر بر نگرش آموزگاران ابتدایی شهر زنجان در گنجاندن آموزش‍های کشاورزی و محیط زیست در برنامه‌های درسی. فصلنامه پژوهش مدیریت آموزش کشاورزی، 7(34)، 52-40. doi: 10.22092/jaear.2016.106013

یحیایی، اعظم (1392). بررسی اثربخشی برنامه‌های آموزش مهارت‌های شناختی مرتبط با محیط ‌زیست بر ادراک اکولوژیکی دانش‌آموزان دبیرستانی (پایان‌نامه کارشناسی ارشد). دانشگاه یزد، دانشکده منابع طبیعی.

Adomßent, M., Fischer, D., Godemann, J., Herzig, C., Otte, I., Rieckmann, M., & Timm, J. (2014). Emerging areas in research on higher education for sustainable development–management education, sustainable consumption and perspectives from Central and Eastern Europe. Journal of Cleaner Production, 62, 1-7.

Akomolafe, O. (2011). Impact of personal factors on environmental education in Tertiary Institutions in Ekiti State، Nigeria. International Journal for Cross-Disciplinary Subjects in Education، 1(1), 559-564.

Bahk, C. M. (2010). Environmental education through narrative films: Impact of medicine man on attitudes toward forest preservation. The Journal of Environmental Education, 42(1), 1-13.

Barbas, T. A., Paraskevopoulos, S., & Stamou, A. G. (2009). The effect of nature documentaries on students’ environmental sensitivity: A case study. Learning, Media and Technology, 34(1), 61-69.