تمایل به مهاجرت در بین جوانان؛ مطالعه‌ای کیفی در تصاویر آینده

نوع مقاله: مقاله علمی ـ پژوهشی

نویسندگان

1 استادیار آینده‌پژوهی، دانشکده علوم و فناوری‌های نوین، دانشگاه اصفهان، اصفهان، ایران

2 دانشجوی دکتری آینده‌پژوهی، دانشکده مدیریت، دانشگاه تهران، تهران، ایران

چکیده

مهاجرت از آن قسم پدیده­های چندوجهی است که برای مطالعه و درک درست آن لازم است رویکردها و روش‌های مختلفی با نگاه میان­رشته­ای به‌ کار گرفته شوند. مطالعه ادبیات نظری درباره مهاجرت گویای این است که نظریه‌های تشریح‌کننده­ مهاجرت، اغلب بر روی مسائل اقتصاد کلان و نظریه­های نیازهای فردی توسعه پیدا کرده­اند. درحالی‌که، اگر مهاجرت یا تمایل به آن را تصمیمی برای اقدام بدانیم، قاعدتاً این تصمیم برآمده از تصویر یا تصاویری از آینده است. مهاجرت به این منظور صورت می‌گیرد که تصویری مطلوب از یک آینده محقق­، یا از تحقق تصویری نامطلوب جلوگیری شود. از این منظر می­توان تصاویر آینده را برای شناخت پارامترهای ذهنی و بین­الاذهانی مؤثر بر مهاجرت، مطالعه کرد. با این هدف، پژوهش حاضر در سنت کیفی، با استفاده از مصاحبه­های نیمه‌ساختاریافته به بررسی تصاویر آینده جوانانی که مایل به مهاجرت هستند، می‌پردازد و تلاش می‌کند تا پدیده مهاجرت را از ساحت تصاویر ذهنی مربوط به آینده بررسی کند. داده­های حاصل از ۲۳ مصاحبه­ بعد از اشباع نظری، با استفاده از روش تحلیل مضمون، تحلیل شدند و نتایج نشان داد که سه تم اصلی یعنی: ۱) تصاویر ویرانشهری از مبدأ؛ ۲) پیروی از یک همه‌گیری برای رفتن؛ و ۳) جاذبه مقصد، تصاویر قویِ محرک مهاجرت به شمار می‌آیند. دراین‌میان، بیشترین و قابل‌ملاحظه‌ترین سهم مربوط به تصاویر ویرانشهری از مبدأ است.

کلیدواژه‌ها

موضوعات


ازکیا، مصطفی؛ و پارتازیان، کامبیز (1390). بررسی نسبت تمایل ایرانیان در مهاجرت به دبی و تمایل آنان برای اقامت در این امیرنشین (طی سال­های 1389-1379). مطالعات توسعه اجتماعی ایران، 4(1)، 80-61.

تقوی، نعمت‌الله (1387). مبانی جمعیت‌شناختی. تهران: انتشارات آیدین. 

توکل، محمد؛ و عرفان‌منش، ایمان (1394). رهیافت تلفیقی جامعه‌شناسی علم به مهاجرت نخبگان با تاکید بر جامعه ایران. فصلنامه سیاست علم و فناوری، 7(2)، 97-83.

جوادزاده، پدرام (1394). علل اجتماعی مهاجرت نخبگان ایرانی به دانشگاه­های آمریکا. مدیریت فرهنگی، 9(28)، 111-95.

حاتمی، علی؛ جهانگیری، جهانگیر؛ و فتاحی، سجاد (1391). بررسی عوامل مرتبط با گرایش دختران تحصیل­کرده به مهاجرت به خارج از کشور: مطالعه موردی دانشجویان دختر مراجعه‌کننده به مراکز اعزام به خارج دانشجو شهر شیراز. فصلنامه علمی – پژوهشی زن و جامعه، 3(2)، 80-55.

حاجی‌یوسفی، امیرمحمد؛ و بهمرد، سمیه (1385). چرایی مهاجرت نخبگان از ایران پس از پایان جنگ تحمیلی. پژوهشنامه علوم سیاسی، 1(4)، 67-27.

راهشخو، مریم؛ رفیعیان، مجتبی؛ و امینی، الهام (1391). بررسی نقش عوامل اجتماعی و فرهنگی بر مهاجرت دانشجویان ایرانی به خارج از کشور (نمونه موردی: دانشگاه علوم پزشکی پته، شهر پچ کشور مجارستان). فصلنامه پژوهش اجتماعی، 5(16)، 92-73.

رحمانی، تیمور؛ و مظاهری‌ماربری، مرتضی (1393). بررسی تاثیر مهاجرت بر انباشت سرمایه انسانی و رشد اقتصادی در کشورهای در حال توسعه (2000-1975). پژوهش­های رشد و توسعه اقتصادی، 5(17)، 74-61.

رضایان‌قیه­باشی، احد؛ و کاظمی، معصومه (1393). تصویرپردازی و کلان تصاویر آینده سیاست جهانی؛ تصویرپردازی روشی مناسب برای شناخت آینده در جهان پیچیده. فصلنامه مطالعات میان‌رشته ای در علوم انسانی، 6(3)، 200-173. doi: 10.7508/ISIH.2014.23.007

رنانی، محسن؛ شیرازی، همایون؛ و صادقی‌عمروآبادی، بهروز (1393). بررسی عوامل موثر در جریان مهاجرت از ایران با استفاده از مدل پانل پویا. تحقیقات اقتصادی، 49(2)، 362-337.

 شاه‌آبادی، ابوالفضل؛ سپهردوست، حمید؛ و جامه‌بزرگی، آمنه (1391). تاثیر حمایت از حقوق مالکیت فکری بر مهاجرت نخبگان از کشورهای منتخب در حال‌ توسعه و توسعه‌یافته. سیاست علم و فناوری، 5(1)، 98-87.

شیری، طهمورث؛ و شاهمرادی، منصوره (1389). بررسی رابطه میان ویژگی‌های جمعیت‌شناختی و گرایش به مهاجرت خارج از کشور (در میان دانشجویان دختر محصل تحصیلات تکمیلی دانشگاه ارم شیراز). فصلنامه جغرافیا، 4(14)، 172-149.

صالحی‌عمران، ابراهیم (1385). بررسی نگرش اعضای هیئت علمی نسبت به علل مهاجرت نخبگان به خارج از کشور (مورد مطالعه: دانشگاه مازندران). نامه علوم اجتماعی، 28، 80-56.

طاهری‌دمنه، محسن؛ پورعزت، علی‌اصغر؛ و ذوالفقارزاده، محمدمهدی (1394). تاملی در مفهوم تصاویر آینده به مثابه ساخت هویت اجتماعی. فصلنامه مطالعات ملی، 16(4)، 76-61.

مقدس، علی‌اصغر؛ و شرفی، زکیه (1388). بررسی عوامل برانگیزنده گرایش به مهاجرت­های بین‌المللی جوانان 30-18 ساله شهرهای شیراز و ارسنجان. جامعه شناسی ایران، 10(1)، 190-162.

موسوی‌راد، سیدحامد؛ و قدسیان، حسین (1394). تحلیل مهاجرت نخبگان و تاثیر سیاست­های بازدارنده با استفاده از پویایی­های سیستم. پژوهش­های مدیریت راهبردی، 21(59)، 63-37.

میرترابی، سعید؛ و خاوری‌نژاد، سعید (1393). علل مهاجرت نخبگان از ایران از منظر اقتصادی سیاسی بین‌الملل (با تاکید بر دهه‌ی 1380). فصلنامه تحقیقات سیاسی و بین‌المللی، 6(19)، 233-199.

Bang, J. T., & Mitra, A. (2011). Brain drain and institutions of governance: Educational attainment of immigrant to the US 1988-1998. Economic Systems, 35(3), 335-354.

Bell, W. (2003). Foundation of futures studies: Human science for a new era. Transaction Publishers.

Dator, J. (2002). Introduction: The future lies behind—Thirty years of teaching futures studies. In: J. Dator (Ed.), Advancing Futures, Praeger (pp 1-30), Westport CT. doi: 10.1177/0002764298042003002

Hakimzadeh, S. (2006). Iran: A vast diaspora abroad and millions of refugees at home. Migration Policy Institute, Washington, DC; Migration Policy Institute Europe, Brussels; or Migration Information Source.

Kontio, U. G., & Tapio, P. (2017). Four Mexican dreams what will drive the Mexican Millennial to invest?. Futures, 93, 89-101.

Mayda, A. M. (2010). International migration: A panel data analysis of the determinants of bilateral flows. Journal of Population Economics, 23(4), 1249-1274.

Pacheco, G. A., Rossouw, S., & Lewer, J. (2013). Do non- economic quality of life factors drive immigration? Social Indicators Research, 110(1), 1-15.

Rubin, A. (2013). Hidden, inconsistent, and influential: Images of the future in changing times. Futures, 45, s38-s44.

Ruyssen, I., Everaert, G., & Rayp, G. (2014). Determinants and dynamics of migration to OECD countries in a Three-dimensional panel framework. Empirical Economics, 46(1), 175-195.

Sanderson, M. (2010). International migration and human development in destination countries: A cross-cational analysis of less - developed countries, 1970–2005. Social Indicators Research, 96, 59-83.

Son, H. (2013). Images of the future in South Korea. Futures: The Journal of Policy. Planning and Futures Studies, 52, 1-11.

Tavakol, M. (2011). Brain drain: Problems and solutions. Islamic Perspective, 8, 161-171.

Tuckett, A. (2005). Applying thematic analysis theory to practice: A researcher’s experience. Contemporary Nurse, 19(1-2), 75- 87.