مطالعۀ جامعه‌شناختی فرایند تکوین هویت حرفه‌ای در میان دانشجویان دورۀ دکترای علوم اجتماعی در ایران

نوع مقاله: مقاله علمی ـ پژوهشی

نویسندگان

1 دانشجوی دکترای جامعه‌شناسی فرهنگی، پژوهشکدۀ مطالعات فرهنگی وزارت علوم، تهران، ایران

2 استادیار جامعه‌شناسی، پژوهشکدۀ مطالعات اجتماعی و فرهنگی وزارت علوم ، تهران، ایران

3 دانشیار انسان‌شناسی، دانشکدۀ علوم اجتماعی، دانشگاه تهران، تهران، ایران

چکیده

هویت حرفه‌ای به فرایندی اشاره دارد که در طول سال‌های تحصیل فرد در دانشگاه به سؤال «من چه کسی هستم» پاسخ می‌دهد. دورۀ دکتری آخرین مرحلۀ شکل‌گیری این نوع هویت است که سهم بسزایی در مسیر حرفه‌ای شدن افراد دارد. مقالۀ حاضر به آزمون الگوی نظری تکوین هویت حرفه‌ای دانشجویان دورۀ دکترای علوم اجتماعی در ایران پرداخته است. نظریۀ مبنایی ودادهیر، صدیقیان بیدگلی، و جعفری (1396) عملیاتی‌سازی شده و پرسشنامۀ مزبور با نمونه ­ای به تعداد  191 نفر از دانشجویان دورۀ دکتری علوم اجتماعی مورد آزمون قرار گرفته است. یافته‌های کمّی تحقیق، گزاره‌های نظری به‌دست‌آمده از الگوی نظریۀ مبنایی را تأیید می‌کند. نتایج رگرسیونی نشان می‌دهد که در مجموع، عامل‌های ساختار آموزش عالی، شرایط بیرونی رشتۀ علوم اجتماعی، صفات روانی این دانشجویان، و نیز شرایط مالی و جامعه‌پذیری علمی می‌توانند تغییرات متغیر وابستۀ هویت حرفه‌ای رشته علوم اجتماعی را در بین پاسخ‌گویان پیش‌بینی کنند. نتایج آماری نشان می‌دهد نقش عوامل بیرونی و ساختاری اهمیت زیادی دارند.

کلیدواژه‌ها


پوپر، کارل (1394). فقر مکتب تاریخ‌گرایی (چاپ دوم؛ مترجم: رحمت‌اله جباری). تهران: شرکت سهامی انتشار.

فاضلی، نعمت‌الله (1393). علوم انسانی و اجتماعی در ایران: چالش ها، تحولات و راهبردها. تهران: پژوهشگاه علوم انسانی و مطالعات فرهنگی.

سیدعباس‌زاده، میرمحمد؛ امانی‌ساری‌بگلو، جواد؛ خضری‌آذر، هیمن؛ و پاشوی، قاسم (1391). مقدمه‌ای بر مدل‌یابی معادلات ساختاری به روش PLS و کاربرد آن در علوم رفتاری با معرفی نرم‌افزارهای Smart PLS، Visual PLS، PLS-Graph. ارومیه: دانشگاه ارومیه.

فلیک، اووه (1387). درآمدی بر تحقیق کیفی (چاپ اول؛ مترجم: هادی جلیلی). تهران: نشر نی.

داوری علی؛ و رضا‌زاده، آرش (1392). مدلسازی معادلات ساختاری با استفاده از نرم افزار PLS (چاپ اول). تهران: سازمان انتشارات جهاد دانشگاهی.

قانعی‌راد، محمدامین؛ قلی‌پور، سیاوش  (1388). شناخت و علایق ‏‏انسانی در جامعه‏شناسی ایران (مطالعه موردی: مجله انجمن جامعه شناسی ایران 1385-1381). مجله انجمن جامعه‌شناسی ایران، 10(2)، 31 – 3.   

قاراخانی، معصومه؛ و میرزایی، سیدآیت (1393). اخلاق علم در فضای آموزش علوم اجتماعی ایران. مطالعات جامعه‌شناختی، 21(1)، 119-89. doi: 10.22059/jsr.2014.56286

ودادهیر، ابوعلی؛ صدیقیان‌بیدگلی، آمنه؛ و جعفری، قاسم (1396). تبیین فرایند تکامل هویت حرفه‌ای؛ در بین دانشجویان دوره دکترای علوم اجتماعی در ایران. فصلنامه تحقیقات فرهنگی ایران، 10(2)، 118-89. doi: 10.22631/jicr.2017.1433.2150

یوسفی‌اقدم، رحیم (1394). امر موقت و توسعه هویت حرفه‌ای دانشجویان دکتری در ایران. فصلنامه سیاست علم و فناوری، 7(2)، 82-65.

فراستخواه، محمود (1395). روش تحقیق کیفی در علوم اجتماعی با تاکید بر» نظریه‌ی برپایه «(گراندد تئوری، GTM) (چاپ اول). تهران: نشر آگه.

محسنین، شهریار؛ و اسفیدانی، محمدرحیم (1393). معادلات ساختاری مبتنی بر رویکرد حداقل مربعات جزیی به کمک نرم افزار Smart-PLS (آموزشی و کاربردی)، تهران: موسسه کتاب مهربان نشر.

Antony, J. S. (2002). Reexaminig doctoral student socialization and professional development: Moving beyond the congruence and assimilation orientation. In smart, J. C. & Tierney, W,(Eds.), Higher education: Hand book of theory and research (17, pp. 349-380). New York, NY: Agathon.

Bakhtin, M. (1981). The Dialogic Imagination. (C. Emerson, & M. Holquist, Trans.). Austin: University of Texas Press.

Gardner, S.K. (2007). I heard it through the grapevine: Doctoral student socialization in chemistry and history. Higher Education, 54(5), 723-740.

Goffman, E. (1961). Asylums. Harmondsworth, Penguin.

Jarvis, P. (1983). Professional education. London: Croom Helm.

Latham, S. C. (2004). Anticipatory socialization and university retention: An analysis of the effect of enrollment at a faith-based secondary school on the progression of students through a faith-based university. Tallahassee, Florida: Florida University Press.

Lifton, R.J. (1993). The protean self: Human resilience in an age of fragmentation. New York: Basic Books.

Merton, R.K. (1957). Social theory and social structure Illinois. Glencoe, Illinois: The Free Press. doi: 10.2307/2573874

Pascarella, E.T., & Terenzini, P.T. (1991). How college affects Students findings and insights from Twenty Years of research. San Francisco: Jossey-Bass.

Stryker, S. (1980). Symbolic interactionism: A social structural version. Menlo Park: Benjamin Cummings.

Stryker, S. (1991). Exploring the relevance of social cognition for the relationship of self and society: Linking the cognitive perspective and identity theory. In J. A. Howard & P. L. Callero (Eds.), the self-society dynamic: Cognition, emotion, and action (pp. 19-41). New York, NY, US: Cambridge University Press. doi: 10.1017/CBO9780511527722.003

Stryker, S., & Burke, P. J. (2000). The past, present, and future of an identity theory. Social Psychology Quarterly, 63(4), 284. doi: 10.2307/2695840

Toit, D. (1995). A sociological analysis of the extent and influence of professional socialization on the development of a nursing identity among nursing students at two universities in Brisbane, Australia. Journal of Advanced Nursing, 21(1), 164-171. doi:10.1046/j.1365-2648.1995.21010164.x