تأثیر تکنولوژی‌های اطلاعات و ارتباطات بر سازگاری زیست‌محیطی؛ مطالعۀ نگرش فعالان محیط زیست

نوع مقاله: مقاله علمی ـ پژوهشی

نویسندگان

1 استاد علوم ارتباطات، دانشکده علوم اجتماعی، دانشگاه تهران، استان تهران، ایران

2 دانشجوی دکتری علوم ارتباطات، دانشکده علوم اجتماعی، دانشگاه تهران، استان تهران، ایران

چکیده

هدف این مقاله ارزیابی تأثیر فنّاوری‌های ارتباطی و اطلاعاتی بر سازگاری زیست‌محیطی شهروندان ایرانی به‌منظور دستیابی به توسعۀ پایدار محیط زیست ایران است. برای تحلیل یافته‌های این مطالعه از یک سنتز نظری که رویکردهای پایداری اکولوژیک، توانمندی اجتماع، و توسعۀ مشارکتی را به‌هم پیوند می‌دهد، استفاده شده است. روش‌شناسی این مقاله، کمّی و بر اساس پیمایش بوده و از نمونه‌گیری هدفمند و خوشه‌ای چندمرحله‌ای برای انتخاب نمونه‌ها استفاده شده است. این مقاله برای دستیابی به اهداف پژوهش، نگرش فعالان محیط زیست را مورد سنجش قرار داده است. برخی یافته‌ها نشان می‌دهند که متغیرهای استفاده از فنّاوری‌های ارتباطات و اطلاعات و سازگاری زیست‌محیطی شهروندان هم‌تغییر بوده و رابطۀ همبستگی دارند (4/0r=). همچنین میزان تأثیر فنّاوری‌های ارتباطی و اطلاعاتی بر سرمایۀ اطلاعاتی و آگاهی زیست‌محیطی به ترتیب دارای میانگین‌های 84/22 و 62/25 است. تأثیر فنّاوری‌های ارتباطی و اطلاعاتی بر توانمندسازی زیست‌محیطی و مشارکت زیست‌محیطی شهروندان به‌ترتیب میانگین‌های40/26 و 61/53 را نشان داده که نسبت به حد متوسط از مقادیر بالاتری برخوردار بوده‌اند. از سوی دیگر، مدل‌سازی معادلات ساختاری نشان داد فنّاوری‌های ارتباطات و اطلاعات با ضریب مسیر 58/0β= بر سرمایۀ اطلاعاتی تأثیر می‌گذارد. نتایج دیگر تحقیق نشان داد سرمایۀ اطلاعاتی با ضریب 65/0β= بر آگاهی زیست‌محیطی شهروندان تأثیرگذار بوده است. همچنین، تأثیر سرمایۀ اطلاعاتی بر توانمندی زیست‌محیطی مقدار 45/0β= و تأثیر سرمایۀ اطلاعاتی بر مشارکت زیست‌محیطی شهروندان مقدار 52/0 β=را نشان می‌دهند.

کلیدواژه‌ها

موضوعات


آزادنیا، محمد؛ و پیری، محمد (1393). ارائه مدلی برای سنجش اثرات فنآوری اطلاعات و ارتباطات بر محیط زیست. کنفرانس بین‌المللی توسعه و تعالی کسب و کار. قابل دسترسی  در https://www.civilica.com/Paper-ICBDE01-ICBDE01_081

آزادنیا، محمد؛ شمس‌السادات زاهدی؛ علیرضا یاری و محمد‌رضا پورعابدی (1396). تحلیل نحوه اثرگذاری فاوا بر توسعة‌پایدار با به‌کارگیری شاخص‌های پایداری. فصلنامه علمی ترویجی محیط زیست. 5(2)، 58&57-78. قابل دسترسی در  http://www.envjournal.com/article_60426.html

برنامه ششم توسعه (1395). قابل دسترسی در http://www.rrk.ir/Files/Laws

 پاگ، سدریک (1383). شهرهای پایدار در کشورهای در حال توسعه (مترجم: ناصر محرم‌نژاد، نشاط حداد تهرانی). تهران: مرکز مطالعات و تحقیقات شهرسازی و معماری ایران. قابل دسترسی در https://dlib.ical.ir/faces/search/universal/uniResultSearch.jspx?_afPfm=dhfupmdew

جعفرنیا؛ شهرام و حمید جلیلوند (۱۳۸۹). بررسی شاخص‌های زیست‌محیطی توسعة‌پایدار در محیط‎‎‌ زیست شهری. چهارمین همایش تخصصی مهندسی محیط زیست. تهران، دانشگاه تهران، دانشکده محیط زیست. قابل دسترسی در  http://www.civilica.com/Paper-CEE04-CEE04_717.html

خادمی، زینب؛ خسروی‌پور، بهمن؛ و برزگر، مریم (۱۳۹۳). کاربرد فنآوری اطلاعات و ارتباطات در محیط زیست و توسعۀ‎پایدار روستاها. دومین همایش سراسری محیط زیست، انرژی و پدافند زیستی. قابل دسترسی در  https://www.civilica.com/Calendar-ECONF02

خشنودی‌فر، مهرنوش؛ طاهری، الهام؛ و افضلی‌بروجنی، مهسا (1394). نقش فنآوری اطلاعات و ارتباطات در فرآیند آموزش محیط زیست. کنفرانس ملی کشاورزی پایدار، محیط زیست و توسعۀ روستایی: کوهدشت، اداره جهاد کشاورزی کوهدشت ، شرکت پنام خط نوین. قابل دسترسی در https://www.civilica.com/Paper-SAERD01-SAERD01_030.html

داتن، ویلیام (1384). دگرگونی‌های اجتماعی در جامعه اطلاعاتی (مترجم: محمد توکل، و ابراهیم کاظمی‌پور). تهران: کمیسیون ملّی یونسکو در ایران.

دنیای اقتصاد (1395). رتبه رفاه کشورهای جهان در 2016. قابل دسترسی در http://donya-e-eqtesad.com/news/1078418

دیزجی، منیره، آرش کتابفروش بدری و رحیم حاجی امیری (1392). فنآوری اطلاعات و ارتباطات و تأثیرات آن بر محیط زیست. کنفرانس بین المللی عمران، معماری و توسعة‌پایدار شهری. قابل دسترسی در https://www.civilica.com/Paper-ICCAU01-ICCAU01_2892

سازمان محیط زیست (1395). محیط زیست در تنگنای تهدیدها. قابل دسترسی در http://www.kouhyaran.com/2012-04-09-14-34-50/14-sample-data-articles/242-93-03-22

مجمع تشخیص مصلحت نظام (1382). سند چشم انداز جمهوری اسلامی ایران در افق 1404 هجری شمسی. برگرفته از  https://www.yu.ac.ir/uploads/Sanad%20Cheshmandaz_971.pdf

علوی‌پور، فاطمه‌سادات؛ احسانی، امیرهوشنگ؛ ثالثی، مرضیه؛ و چهرآذر، فائزه (1392). تأثیر فنآوری اطلاعات و ارتباطات در توسعة‌پایدار محیط زیست. فصلنامه علمی ـ پژوهشی آموزش محیط زیست و توسعة‌پایدار، 2(5)، 72-53.

فتحی، سروش؛ و مطلق، معصومه (1389). رویکرد نظری بر توسعۀ پایدار روستایی مبتنی بر فناوری اطلاعات و ارتباطات (ICT). نشریه نگرش‌های نو در جغرافیای انسانی، 2(2)،66-47.  

کاستلز، مانوئل (1393). قدرت ارتباطات (مترجم: حسین بصیریان‌جهرمی). تهران: پژوهشگاه فرهنگ، هنر و ارتباطات.

مرادحاصل، نیلوفر و امیرحسین مزینی (1396). بررسی اثر بهره‌گیری از قابلیت‌های فضای مجازی در تحقق توسعه پایدار شهری ایران (رویکرد استانی). نشریه علوم و تکنولوژی محیط زیست، 19(5)، 547-558. doi: 10.22034/jest.2017.11394

مروی، علی (1394). توسعۀ پایدار و محیط‌‌ زیست. برگرفته از http://jamejamonline.ir/online/1924767332416957629

ملکات، سرینواس،آر؛ و استیوز، لزلی (1390). ارتباطات توسعه در جهان سوم (مترجم: شعبانعلی بهرامپور). تهران: پژوهشکده مطالعات فرهنگی و اجتماعی.

ناصح، محمدامین و غلامحسین جهانگیر (1385). تعامل فنآوری اطلاعات با توسعة انسان محور. فصلنامه علمی پژوهشی کتابداری و اطلاع رسانی. 9(2)، 175-194.

نظم‌فر، حسین؛ و محمدی، فاطمه (1394). استراتژی توسعه شهری (CDS) رویکردی نوین در توسعة‌پایدار شهری. کنفرانس بین المللی معماری مهندسی عمران و زیرساخت های شهری، 8 مرداد 94، تبریز، ایران.قابل دسترسی درhttps://www.civilica.com/Paper-ICICA01-ICICA01_0840.html

وزارت ارتباطات و فنّاوری اطلاعات (1395). فنّاوری های ارتباطی توانمند در حل معضلات زیست محیطی. برگرفته از  https://www.doe.ir

هیرشکوپ، کن (1379). دموکراسی و تکنولوژی‌های جدید (مترجم: رضا مریدی). جامعۀ انفورماتیک و سرمایه‌‌داری (واقعیت و اسطوره) (گردآوری خسرو پارسا)، آگه، تهران، ایران.

CEQ, U.S. Council on Environmental Quality (1974). 5th Annual report: The costs of spraw. Washington D.C: U.C.Government Printing Office.

Diefenbacher, H. (2015). Ten theses on a research agenda for sustainable development. In Theories of Sustainable Development (pp. 188-194), New York: Routledge. Available at: https://www.taylorfrancis.com/books/e/9781315757926

Enders, J. C., & Reming, M. (2015). Theories of sustainable development. New York: Routledge. doi: 10.4324/9781315757926

EPI Ranking (2018). 2018 EPI Results. Retrieved from https://epi.envirocenter.yale.edu/epi-topline

Forestry Department of Food and Agriculture Organization of the United Nations (2010). Global forest resources assessment 2010 country report Iran. Rome:  FRA Secretariat in Rome. http://www.fao.org/3/a-i4808e.pdf

Kirkpatrick C., George, C. & Curran, J. (2001). Development of Criteria to Assess the Effectiveness ofNational Strategies for Sustainable Development. Report for UK Department for International Development, Institute for Development Policy and Management, University of Manchester,Manchester. Available at  http://idpm.man.ac.uk/iarc/Reports/nssd.pdf

Klaus Bruhn, J. & Jankowski N. W. (1991). A handbook of qualitative methodologies for mass communication research. London: Routledge. Available at: doi: 10.4324/9780203409800.ch2

Malhotra, A. (2002). Measuring Women’s Empowerment as a Variable in International Development.

Radicella, S. M. (2003). Role of information technology and communications in sustainable development: Our experience. The Abdussalam International Center for Theoretical Physics. Available at wireless.ictp.it/school_2003/lectures/radicella/GIIandRadio.ppt

Rogers, P., Kazi F. J. & Boyd J. A. (2012). An introduction to sustainable development. UK: Earthscan. Available at  https://repub.eur.nl/pub/18424/mursal_reviewDC.pdf

Simmons, P. J. (1998). Learning to live with NGOs. ForeignPolicy, fall, 1998. Retrieved from http://www.globalpolicy.org/ngos/issues/simmons.htm

The World Bank, South Asia Region (2012). An analysis of physical and monetary losses of environmental health and natural resources in India. Available at http://documents.worldbank.org/curated/en/407041468049195255/An-analysis-of-physical-and-monetary-losses-of-environmental-health-and-natural-resources-in-India

Xing, Y., Malcolm R. W. Horner, El-Haram, M. A. & Babbington J. (2009). Framework model for assessing sustain sustainability impacts of urban development. Accounting Forum, 33, 209-224. Available at: isiarticles.com/bundles/Article/pre/pdf/15.pdf