کلیدواژه‌ها = جامعه‌شناسی
جامعه‌شناسی

تحلیل شبکه موضوعی حوزه جامعه‌شناسی در ایران

دوره 15، شماره 4، پاییز 1402، صفحه 61-90

https://doi.org/10.22035/isih.2023.5025.4852

مژگان خوشنام، شادی مشتاق

چکیده ترسیم ارتباطات میان حوزه‌های علمی در حوزۀ جامعه‌شناسی قادر خواهدبود الگوها و روابط پنهان میان مقالات را مشخص ساخته و نشان بدهد که گرایش­ها و علایق نویسندگان در دوران مختلف در چه حوزه و موضوعاتی ‌بوده­است و از سوی دیگر با ارائهٔ دید عمیق و دقیقی که ازحوزه جامعه‌شناسی ارائه می­شود خلاءهای مطالعاتی این حوزه نیز مشخص خواهدشد. هدف این مقاله ترسیم شبکه هم‌رخدادی واژگان مفاهیم موجود در مقالات نمایه شده نویسندگان فعال در حوزه جامعه‌شناسی ایران، در معتبرترین پایگاه استنادی ایران، یعنی پایگاه استنادی جهان اسلام است تا بدین وسیله میزان گستردگی فعالیت محققان رشتهٔ جامعه‌شناسی را مطالعه کرده و یک دید کلی نسبت به موضوعات پرکار و مفاهیم مطرح در این حوزه ارائه نماید. روش این مطالعه از نوع کاربردی است و رویکرد علم سنجی را در پیش‌گرفته و از روش تحلیل هم‌واژگانی بر اساس کلیدواژه‌های مقالات استفاده کرده و از تکنیک مصورسازی و تحلیل شبکه جهت تحلیل یافته‌ها بهره گرفته‌است. جامعه پژوهش شامل مقالاتِ مجلات نمایه شده در پایگاه  استنادی جهان اسلام در حوزه جامعه‌شناسی است. در این پژوهش کلیدواژگانی که توسط خود نویسندگان به مقالات تخصیص داده بود مبنای تحلیل واژگان و مصورسازی قرارگرفت. جامعهٔ پژوهش شامل تمام مقالاتی شد که در مجلات جامعه‌شناسی به زبان فارسی در پایگاه استنادی جهان اسلام همراه با چکیده و کلیدواژگان در بازه زمانی 1390 تا 1400 نمایه شده بودند. تحلیل یافته‌ها نشان داد که شبکه موضوعی جامعه‌شناسی ایران دارای انسجام بالایی است و موضوعات مطالعات زنان و دین موضوعات اصلی در مبحث جامعه‌شناسی ایران در این بازه زمانی هستند و بر اساس شاخص‌های تحلیل شبکه دارای مقادیر بالای مرکزیت بینابینی بوده و باعث حفظ انسجام شبکه تشکیل شده می‌گردند. علارغم موضوعات زیادی که در شبکهٔ تشکیل شده قابل مشاهده است، تنوع موضوعی حوزه جامعه‌شناسی ایران نیاز به افزایش دارد و لازم است در حوزه‌های کمتر پرداخته شده مثل جامعه‌شناسی ورزش، جامعه‌شناسی پزشکی، جامعه‌شناسی روستایی فعالیت بیشتری صورت گیرد.

بررسی امکان پارادایم جامعه‌شناسی اسلامی

دوره 5، شماره 4، پاییز 1392، صفحه 103-118

https://doi.org/10.7508/isih.2014.20.005

نوروز نیمروزی ناوخی

چکیده هدف از این مقاله بررسی امکان پارادایم جامعه‌شناسی اسلامی در شرایط کنونی با توجه به عدم توافق لازم در پذیرش علم دینی، فقدان فلسفه علوم اجتماعی اسلامی مدون، نبود علمی بنام جامعه‌شناسی اسلامی و اجتماع علمی پیرامون آن و فقدان سایر شرایط لازم جهت تحقق پارادایم مذکور است. پرسش اصلی مقاله حاضر این است که در بستر تحول از علوم انسانی موجود (با مبانی و رویکرد غربی) به علوم انسانی مطلوب موردنظر (با مبانی و رویکرد اسلامی) با توجه به پسینی و تصادفی بودن امر پارادایم در تاریخ علم، در حال حاضر صحبت از پارادایم جامعه‌شناسی اسلامی تا چه حد امکان‌پذیر است؟ چارچوب نظری این مبحث نظریه‌ی کوهن در تاریخ و فلسفه علم است. روش تحقیق، مطالعه‌ی اسناد موجود در خصوص مسئله‌ی پیدایش پارادایم علمی با استفاده از تکنیک فیش‌برداری از کتب و اسناد موجود است. نتایج بررسی‌ها مؤید آن است که صحبت از یک پارادایم جدید بدون نقد و ابطال پارادایم‌های رایج در مواجهه با نیازها و مسائل جدید در میان اعضای اجتماع علمی و پیدایش آن را صرفاً حاصل ترکیب پارادایم‌های رایج دانستن، اشکالات جدی فلسفی، منطقی و دشواری‌های عملی به‌دنبال دارد. در نهایت آسیب‌هایی به مبانی فکری و اعتقادی پارادایم جامعه‌شناسی اسلامی در نتیجه‌ی عدم پذیرش آن به‌عنوان یک پارادایم جانشین در میان اعضای اجتماعات علمی دنیا به‌ویژه کشورهای اسلامی به همراه دارد.

ارائه‌ یک مدل مفهومی برای مطالعات میان رشته‌ای در اقتصاد

دوره 2، شماره 3، تابستان 1389، صفحه 89-116

https://doi.org/10.7508/isih.2010.07.004

مرتضی درخشان، محمد حسین متقی زاده

چکیده هدف این مقاله ارائه‌ی یک مدل مفهومی مناسب برای شناخت نیروهای مؤثر در تصمیمات اقتصادی انسان می‌‌‌باشد، این مقاله نشان خواهد داد، که شناخت نیروهایی که در تصمیم سازی انسان نقش دارند بر پایه‌ی مطالعات میان رشته‌ای خواهد بود. به همین منظور در این مقاله چهار نیروی اقتصادی، اجتماعی، روانی و مذهبی ابتدا معرفی شده و سپس وزن هر کدام از این نیروها را بررسی می‌کنیم و با بررسی روابط علی و معلولی بین آنها برآیند این نیروها را تحلیل نماییم. ابتدا با استفاده از رویکرد نئوکلاسیکی ارتدکس، که از نظریه‌ی کیزِِر اقتباس شده سه نیرو را تحلیل نموده و با استفاده از تعلیمات اسلامی بخش چهارم را برای رفع نواقص آن نظریه تحلیل و بررسی می‌نماییم. در نهایت نتیجه‌ی این تلاش، ارائه‌ی یک مدل مفهومی کامل هم در سطح خرد و هم در سطح کلان می‌باشد که می‌‌تواند تصمیمات انسان‌ها را در حوزه‌ی اقتصاد هر چه دقیق‌تر و به واقعیت نزدیکتر پیش‌بینی کند و از آن می‌توان برای سیاست گذاری‌ها و برنامه‌ریزی‌های اقتصادی استفاده نمود.

نقد و تحلیل کتاب ساختاربندی اثر «جان پارکر»

دوره 1، شماره 2، بهار 1388

https://doi.org/10.24200/isih.2009.8

محمد عاملی

چکیده نظریه ساختاربندی به جهت ماهیت تلفیقی و نیز پیوستاری آن مستلزم درنظر گرفتن دوگانگی‌های دیرپایی است که جامعه‌شناسی از دیرباز درگیر آن بوده. دوگانگی‌هایی چون عین (object)، ذهن (subject)، ساختار (structure)، عاملیت (agency) از جمله مهمترین تقابل‌های این دانش نظری می‌باشند. اما هدف نظریه ساختاربندی (خاصه در آراء مقدماتی چون گیدنز و بوردیو) فهم پیوستاری و دینامیک، عاملیت انسانی، در فرایند شکل‌گیری ساختارهاست. مقوله‌ای که به درستی اول بار درآرا برخی جامعه‌شناسان کلاسیک، خاصه مارکس، به صورت ضمنی بدان پرداخته شده است. از این منظر نظریه ساختاربندی آشکارسازی، مقوله پنهان و تلویحی در بطن جامعه‌شناسی کلاسیک است و نه گشایش بدیع و تازه، گرچه نمی‌توان آن را یکسره مسأله‌ای تکراری نیز دانست.