فصلنامه مطالعات میان‌رشته‌ای در علوم انسانی

ساخت اجتماعی واقعیت آینده در پرتو مطالعات میان‌رشته‌ای

نوع مقاله : مقاله علمی ـ پژوهشی

نویسندگان

احد رضایان قیه باشی 1
علی اصغر پورعزت 2

1 پژوهشگر پسادکتری آینده‌پژوهی، دانشکده مدیریت، دانشگاه تهران، تهران، ایران.

2 استاد مدیریت دولتی، دانشکده مدیریت، دانشگاه تهران، تهران، ایران

https://doi.org/10.22035/isih.2018.286
چکیده
سازمان‌ها، آحاد جامعه، نخبگان، و خط‌مشی‌های دولتی، درحالی‌که خود به‌شدت تحت تأثیر دانشمندان رشته‌های علمی گوناگون قرار دارند، به روش‌های گوناگون بر فراگرد ساخت آینده تأثیر می‌گذارند. براساس نظریه‌های «وضع» و «ساخت اجتماعی واقعیت»، و مدل خط‎مشی‎گذاری «نخبگان‌ـ‌توده‌ها»، آینده به‌طور مستمر تحت تأثیر عناصر فردی و سازمانی فعال در جامعه در حال شکل‎گیری است و این افراد و سازمان‌ها، معمولاً اقدامات خویش را با توجیهاتی علمی صورت‌بندی می‎کنند؛ توجیهاتی که در تعامل با دانشمندان و نخبگان می‎آموزند. ضمن اینکه یافته علمی حاصل از تلاش پژوهشگران رشته‎های علمی گوناگون، ممکن است در قالب مجموعه­ای از نظریه­های معطوف به اجرا، ساخت جهان آینده را تحت تأثیر قرار دهند. زیرا این علوم میان‌رشته‌ای، برایند نظری علوم و فنون گوناگون بوده و نظریه‎ها و استراتژی‎های تغییر و برنامه‎های تحول آینده را تحت تأثیر قرار می‎دهند؛ تأثیری که از طریق رسوخ دانش به زبان عامه، منطق کارگزاران دولتی، و رویه‌های رفتاری و ساختاری مرسوم در روند توسعه سازمان‌ها و نهادهای اجتماعی، ایجاد می‌شود. این مقاله با طرح این پرسش که آینده چگونه ساخته می‌شود؟ فراگرد ساخت آینده را برایند مؤلفه‌های اجتماعی، واقعیت‌های زبانی، مدل‌های تصمیم‌گیری و کنشگری فوق‌فعال بازیگران (سازمان‌ها، احاد مردم و نخبگان) معرفی می‌کند. این مؤلفه‌ها با تأثیرپذیری از علوم میان‌رشته‌ای و تأثیرگذاری متقابل بر آن، واقعیت آینده را شکل می‌دهند.

کلیدواژه‌ها

آینده‌پژوهی
ساخت اجتماعی واقعیت
ماهیت میان‌رشته‌ای
مدل خط‎مشی‎گذاری
موضوعات
آذر، عادل؛ و مومنی، منصور (1388). آمار و کاربرد آن در مدیریت. تهران: سازمان مطالعه و تدوین کتب علوم انسانی دانشگاه‌ها (سمت).
احمدی، بابک (1381). مارکس و سیاست مدرن. تهران: نشر مرکز.
اصیل،‌ حجت اله (1381).  آرمانشهر در اندیشه ایرانی. تهران: نشر نی.
الوانی، مهدی؛ و شریف‌زاده، فتاح (1379).  فرایند خط­مشی‌گذاری عمومی. انتشارات دانشگاه علامه طباطبائی.
پایا، علی (1386). ملاحظاتی نقادانه درباره دو مفهوم علم دینی و علم بومی. حکمت و فلسفه، 3(10و11)، 76-39. doi: 10.22054/wph.2007.6689
پایا، علی (1386). آینده علوم انسانی در ایران. حوزه و دانشگاه، 12(49)، 24-9.
پورعزت، علی‌اصغر (1382). تصویرپردازی از آینده، استراتژی اقدام در سیستم‌های اجتماعی. سخن سمت، 10، 52-31.
پورعزت، علی‌اصغر (1384). تصویرپردازی بصیرت‌بخش از آینده موعود: استراتژی فوق فعال انتظار شهر عدل در ایران. کمال مدیریت، 8 و 9، 82-57.
پورعزت، علی‌اصغر (1387). مختصات حکومت حق‌مدار، در پرتو نهج‌البلاغه امام علی. تهران: شرکت انتشارات علمی و فرهنگی.
خورسندی‌طاسکوه، علی (1392).  گفتمان میان‌رشته‌ای دانش. تهران: پژوهشکده مطالعات فرهنگی و اجتماعی، وزارت علوم، تحقیقات و فناوری.
رضایان، احد؛ و کاظمی، معصومه (1393). تصویرپردازی و کلان‌تصاویر آینده سیاست جهانی؛ تصویرپردازی روشی مناسب برای شناخت آینده در جهان پیچیده. فصلنامه مطالعات میان‌رشته‌ای در علوم انسانی، 6(3)، 200-173.  doi: 10.7508/isih.2014.23.007
رضایان، احد (1396). آینده‌نگاری تهدیدهای امنیتی ناشی از تغییر اقلیم در ایران (رساله منتشرنشده دکتری). دانشکده مدیریت دانشگاه تهران، تهران، ایران.
رضایان، احد؛ و رضایان، علی‌حسین (1395). آینده‌پژوهی بحران آب در ایران به روش سناریوپردازی. فصلنامه اکوهیدرلوژی، 3(1)، 17-1. doi: 10.22059/IJE.2016.59185
سریع‌القلم، محمود (1381). عقلانیت و آینده توسعه‌یافتگی ایران. تهران: مرکز پژوهش‌های علمی و مطالعات استراتژیک خاورمیانه.
 قلی‌پور، آرین (1380). جامعه‌شناسی سازمان‌ها: روی‍ک‍رد ج‍ام‍ع‍ه‌ش‍ن‍اخ‍ت‍ی‌ ب‍ه‌ س‍ازم‍ان‌ و م‍دی‍ری‍ت‌. تهران: سازمان مطالعه و تدوین کتب علوم انسانی دانشگاه‌ها.
ملکی‌فر، عقیل؛ و همکاران (1385).  الفبای آینده‌پژوهی: علم و هنر کشف آینده و شکل بخشیدن به دنیای مطلوب فردا. تهران: کرانه علم.
Bell, W. (2004). Foundations of futures studies: History, purposes and knowledge. (Volume 1: Human science for a new era). London: Routledge.
Berger, P.L., Luckmann, T., & Zuleta, S. (1968). La construcción social de la realidad (Vol. 975). Buenos Aires: Amorrortu.
Dator, J. (2002). Futures studies as applied knowledge. In Slaughter RA (ed)., New Thinking for a New Millennium (pp. 105-115), New York: Routledge.
Dye, T. R. (2005). Understanding public policy, Pearson. Prentice Hall.
Frederickson, H.G. (2000). Can bureaucracy be beautiful?. Public Administration Review, 60, 47-53.
Gerth, H.H., & Wright Mills, C. (1946). (Eds. & Trans.). From Max Weber: essays in sociology (Pp. 490). New York: Oxford University Press.
Gleick, J. (2005).  Chaos: Making a new science (1st ed.). New York: Penguin.
Hatch, M.J., & Cunliffe, A.N. (1997). Organization theory: Modern, symbolic and postmodern perspectives. Oxford: Oxford University Press.
Inayatullah, S. (2006). Alternative futures of a challenged democracy. Democracy and Futures, 113-127.
Inayatullah, S. (2008). Six pillars: Futures thinking for transforming. Foresight, 10(1), 4-21.
Keynes, J. M. (1933). An open letter to President Roosevelt. New York Times, 16.
Kraft, M. E., & Furlong, S. R. (2010). Public policy: Politics, analysis, and alternatives. Washington, D.C: CQ Press.
Morgan, G. (2006). Images of organization. Updated edition, Sage.
Orwell, G. (1984).  Animal farm. Harcourt Inc.
Paya, A., & Baradaran Shoraka, H. R. (2009). Futures studies in Iran: Learning through trial and error. Futures,  42(5), 484-495. doi: 10.1016/j.futures.2009.11.033
Popper, K.R. (1962). The open society and its enemies (Vol. I: The Spell of Plato). New Jersey: Princeton University Press.
Pourezzat, A., & Taheri Attar, G. (2009). Professional adhocracy,  an appropriate design for knowledge economy in the light of Mintzberg's perspective. Journal of Electronic Commerce in Organization, 7(4), 1-20.
Pourezzat, A., Mollaee, A., & Firouzabadi, M. (2008). Building the future: Undertaking proactive strategy for national outlook. Futures, 40(10), 887-892.doi: 10.1016/j.futures.2008.07.024
Scott, W.R., & Gerald, F.D. (2007). Organization and organizing: Rational, natural, and open system perspectives. New York: Pearson Education.
Toffler, A. (1971). Future shock. New York: Bantam Books.
ارسال نظر در مورد این مقاله
نام را وارد کنید.
نشانی پست الکترونیکی را به درستی وارد کنید.
وابستگی سازمانی را به درستی وارد کنید.
توضیحات را وارد کنید (حداقل 50 حرف)
CAPTCHA Image
شناسه امنیتی را به درستی وارد کنید.

  • تاریخ دریافت 25 بهمن 1396
  • تاریخ بازنگری 19 تیر 1397
  • تاریخ پذیرش 14 اردیبهشت 1397

صفحه اصلی

هیئت تحریریه

اصول اخلاقی

راهنمای داوران

ارسال مقاله

تماس با ما