تدوین اصول و مبانی طراحی ریزفضاهای دانشگاه با تأکید بر عوامل فرهنگی و اجتماعی

داریوش, بابک; جلیلی صدراباد, سمیه; تقویان, ناصرالدین علی; محمدی اوجان, شادی

doi:10.22035/isih.2019.3359.3600

تدوین اصول و مبانی طراحی ریزفضاهای دانشگاه با تأکید بر عوامل فرهنگی و اجتماعی

نوع مقاله : مقاله علمی ـ پژوهشی

نویسندگان

بابک داریوش ¹

سمیه جلیلی صدراباد ²

ناصرالدین علی تقویان ³

شادی محمدی اوجان ⁴

¹ دانشجوی دکتری معماری منظر، عضو هیئت علمی مؤسسه پژوهشی معماری شیخ بهایی، تهران، ایران

² کارشناسی ارشد برنامه‌ریزی شهری و منطقه‌ای، دانشکده معماری و شهرسازی، دانشگاه شهید بهشتی، تهران، ایران

³ استادیار فلسفه، پژوهشکده مطالعات فرهنگی و اجتماعی، تهران، ایران

⁴ کارشناسی ارشد برنامه‌ریزی شهری، دانشکده معماری و شهرسازی، دانشگاه علم‌و‌صنعت، تهران، ایران

https://doi.org/10.22035/isih.2019.3359.3600

چکیده

فضا و محیط مصنوع نقش مهمی در شکل‌گیری هویت، ساختار فکری و فرهنگی و سبک زندگی افراد داشته و می‌تواند در ایجاد، تشدید و یا کاهش معضلات روانی و اجتماعی آن‌ها تأثیر‌گذار باشد. مقاله حاضر با هدف دستیابی به راهکارهایی جهت تسهیل روند هویت‌بخشی و کاهش تنش‌های فکری، اجتماعی و فرهنگی دانشجویان در فضا یا فضاهای آموزشی دانشگاه تهیه و تولید شده است. ساختار اصلی مقاله برآمده از یک تحقیق میدانی است. پژوهش در میان پنج دانشگاه منتخب دولتی در شهر تهران به روش تحقیق آمیخته انجام شده و داده‌ها به‌صورت ترکیبی از دو روش مصاحبه و پرسشنامه گردآوری شده است. یافته‌های مصاحبه از اساتید دانشگاه‌ها و مسئولین و کارشناسان فرهنگی وزارت علوم، تحقیقات و فناوری با روش دلفی گلوله برفی و یافته‌های حاصل از پرسشنامه و مصاحبه در نیازسنجی از دانشجویان از روش نمونه‌گیری خوشه‌ای به‌دست آمده و تحلیل یافته‌های این بخش با استفاده از نرم افزار SPSS صورت گرفته است. برای تحلیل وضعیت کنونی اجتماعی‌ـ‌فضایی دانشگاه‌های مورد مطالعه نیز، با فعالان فرهنگی دانشجویی مصاحبه انجام شده است. نتایج نشان داد که از نظر خبرگان دانشگاهی، دو معیار «ایجاد حس تعلق» و «اجتماع‌پذیری» نسبت به عوامل دیگر اهمیت بیشتری دارد. دانشجویان نیز بر این باورند که فضاهای فرهنگی و اجتماعی و نیز کالبدی موجود در دانشگاه‌ها جواب‌گوی نیازهای آن‌ها نبوده و به مشکلاتی از قبیل نداشتن فضای کافی، امکانات و تجهیزات مناسب، عدم انعطاف‌پذیری، عدم وجود نور کافی در این فضاها اشاره داشته‌اند. در پایان نیز پیشنهاداتی برآمده از یافته‌های پژوهش، به‌صورت دسته‌بندی شده ارائه شده است.

کلیدواژه‌ها

فضاهای آموزش عالی

هویت

امنیت

حس تعلق

اجتماعپذیری

آلتمن، اروین (1382). محیط و رفتار اجتماعی: خلوت، فضای شخصی، قلمرو و ازدحام (مترجم: علی نمازیان). تهران: انتشارات دانشگاه شهید بهشتی. 249-248.

بنتلی، لن (1392). محیط‌های پاسخده (مترجم: مصطفی بهزادفر) تهران: انتشارات دانشگاه علم و صنعت ایران.

بیسادی، مونا؛ مظفر، فرهنگ؛ و حسینی، سیدباقر (1392). صفات فضایی مؤثر بر افزایش خلاقیت محققین در مراکز تحقیقات معماری و شهرسازی. مجلهی فناوری آموزش، 7(3)، 249-240.

رضایی، ناهیده؛ محمدزاده، رحمت؛ و عمرانی‌پور، علی (1395). ارزیابی کیفیت اجتماعی مسیرهای ارتباطی باز و نیمه‌باز پردیس‌های دانشگاهی، مطالعه موردی: پردیس دانشگاه کاشان. دو فصلنامه مطالعات معماری ایرانی، 5(10)، 206-183.

زارعی‌حاجی‌آبادی، فاطمه؛ و علی‌تاجر، سعید (1395). نقش محیط ساخته شده در تعاملات دانشجویان در فضاهای غیر رسمی مدارس معماری، نمونه موردی: دانشکده هنر و معماری دانشگاه بوعلی و پردیس هنرهای زیبای دانشگاه تهران. نشریه هنرهای زیبا، 21(1)، 90-79. doi: 10.22059/jfaup.2016.59691

زینعلی‌دهشیری، اکرم (1389). مدرسه زیبا؛ اندیشه‌های کاربردی جدید در طراحی فضاهای آموزشی مدرسه‌های ابتدایی. تعلیم و تربیت، 14(6)، 43-41