تقاطع رشته‌ای موسیقی سنتی با دانش انسان‌شناسی و تاریخ فرهنگی: مطالعه موردی آلبوم‌های چاووش

شربتیان سمنانی, یعقوب; صدریه, پیام

doi:10.22035/isih.2021.4113.4179

تقاطع رشته‌ای موسیقی سنتی با دانش انسان‌شناسی و تاریخ فرهنگی: مطالعه موردی آلبوم‌های چاووش

نوع مقاله : مقاله علمی ـ پژوهشی

نویسندگان

یعقوب شربتیان سمنانی ¹

پیام صدریه ²

¹ استادیار انسان شناسی، گروه علوم اجتماعی، واحد گرمسار، دانشگاه آزاد اسلامی، گرمسار، ایران

² دانشجوی دکتری مردم‌شناسی، گروه مردم‌شناسی، دانشکده علوم اجتماعی، ارتباطات و رسانه، دانشگاه آزاد اسلامی، واحد تهران مرکز، تهران، ایران

https://doi.org/10.22035/isih.2021.4113.4179

چکیده

موسیقی به‌عنوان خرده‌نظام فرهنگی همواره در پژوهش‌های فرهنگی و انسان‌شناختی جایگاه داشته است و در نگرش مجموعه تام فرهنگی از منظرهای گوناگون همچون ساختارگرایی، کارکردگرایی، نشانه‌شناسی، اتنوموزیکولوژی و... محل بحث و گفت‌وگوی مکاتب مختلف نظری بوده است. در این پژوهش با توجه به کارکردهای موسیقی بر اساس تحولات تاریخی، در برهه زمانی مورد نظر نشان داده شد که میان رشتهٔ موسیقی با دانش تاریخ فرهنگی و انسان‌شناسی ارتباط میان‌رشته‌ای برقرار است. روش تحقیق در این پژوهش ترکیبی و از نوع اسنادی و میدانی با تأکید بر عنصر مصاحبه بوده است و مبتنی بر رهیافت کیفی است. چارچوب نظری مورد استفاده در این پژوهش نظریهٔ کارکردگرایی برونیسلاو مالینوفسکی و نظریه ساختارگرایی کلود لوی‌اشتراوس است. بر این اساس، افزون بر دو کارکرد ساختاری موسیقی، یعنی زیبایی‌شناسی و بیان احساسات، به کارکردهای مفروض بنابر مقتضیات زمان و نیازهای اجتماعی بر موسیقی نیز پرداخته می‌شود. در بازهٔ زمانی این پژوهش کارکردهای آشکار از جمله ایجاد همبستگی، بیان مفاهیم نمادین، کارکرد در موسیقی آیینی، کارکرد هنجارساز، کارکرد ایجاد هیجان به عنوان کارکرهای آشکار و همچنین کارکردهای پنهان از جمله برقراری ارتباط یکسان با طبقه‌های متنوع اجتماعی، هم‌دردی با آسیب‌دیدگان وضع موجود، ایجاد پیام خاص درخصوص اقدام، بیداری و پایداری وفق گفتمان زمان در مخاطب و گستردگی مخاطب پیام‌ مشهود است.

کلیدواژه‌ها

موسیقی سنتی

تاریخ فرهنگی

انسان‌شناسی فرهنگی

کارکردگرایی

ساختارگرایی

احمدوند، شجاع؛ و حمیدی، سمیه (1392). چهار روایت در فهم معنای مطالعات میان‌رشته‌ای. فصلنامه مطالعات میان‌رشته‌ای در علوم انسانی، 6(1)، 54-31. doi: 10.7508/ISIH.2014.21.002

ازکیا، مصطفی(1382). روش‌های کاربردی تحقیق. تهران: انتشارات کیهان.

امینی، علی‌اکبر(1388). تحول گفتمان در ادبیات سیاسی ایران در طلیعه بین دو انقلاب. تهران: آزادی اندیشه.

آوینی، سیدمرتضی(1377). مبانی نظری هنر. قم: نبوی.

برک، پیتر(1389). تاریخ فرهنگی چیست؟(مترجم: نعمت‌الله فاضلی و مرتضی قلیچ). تهران: پژوهشکده تاریخ اسلام.

پارسانیا، حمید(1386). حدیث پیمانه. قم: نشر معارف.