فصلنامه مطالعات میان‌رشته‌ای در علوم انسانی

آینده‌پژوهی مشاغل بخش کشاورزی در افق 1414

نوع مقاله : مقاله علمی ـ پژوهشی

نویسندگان

آرمان خالدی 1
رضا اسدی فرد 2
علی شجاعتی 3
جلیل غریبی 4

1 استادیار، سیاست‌گذاری علم و فناوری، گروه سیاست نوآوری و آینده‌نگاری، پژوهشکدۀ مطالعات فناوری، تهران، ایران

2 استادیار، مدیریت فناوری، گروه سیاست نوآوری و آینده‌نگاری، پژوهشکدۀ مطالعات فناوری، تهران، ایران

3 پژوهشگر، مدیریت فناوری، گروه سیاست نوآوری و آینده‌نگاری، پژوهشکدۀ مطالعات فناوری، تهران، ایران

4 پژوهشگر، سیاست‌گذاری علم و فناوری، گروه سیاست نوآوری و آینده‌نگاری، پژوهشکدۀ مطالعات فناوری، تهران، ایران

https://doi.org/10.22035/isih.2022.4462.4443
چکیده
ماهیت مشاغل در آینده به‌واسطۀ روندها و تغییر و تحولات سطح جامعه با امروز متفاوت هستند. بنابراین، نمی‌توان انتظار داشت که نیروی انسانی‌ای که برای مشاغل گذشته آموزش دیده‌اند، پتانسیل ایفای نقش در مشاغل جدید و نوظهور آینده را داشته باشند. دراین‌بین، مشاغل بخش کشاورزی به‌عنوان یکی از بخش‌های دارای توان اشتغال‌زایی بالا نیز تحت‌تأثیر روندهای تحول‌آفرین تغییر خواهند کرد. ازاین‌رو، مقالۀ حاضر به دنبال آینده‌پژوهی مشاغل بخش کشاورزی است. برای این هدف، از رویکرد کیفی پیمایش محیطی به‌عنوان روش اکتشافی در آینده‌پژوهی استفاده شده است. در این راستا، با استفاده از بررسی اسناد و گزارش‌ها و همچنین شناسایی سیزده متخصص در حوزه‌های مختلف کشاورزی به‌خصوص پژوهش، برنامه‌ریزی و سیاست‌گذاری مشاغل کشاورزی به روش گلولۀ برفی و مصاحبه با آن‌ها، فهرست روندهای تحول‌آفرین آینده و همچنین تأثیر آن بر مشاغل این بخش تحلیل شد. درمجموع، نتایج مقاله نشان می‌دهد که از یک‌طرف، روندهایی مانند کاهش توان اقتصادیِ و کوچک‌شدن زمین‌های کشاورزی و متعاقب آن افزایش ریسک فعالیت‌های کشاورزی بر اشتغال حوزۀ کشاورزی تأثیر منفی دارند و از طرف دیگر، روند افزایش جمعیت و ضروری‌بودن تولیدات کشاورزی برای جامعه عواملی هستند که به‌خودی‌خود قدرت قابل‌توجهی برای مقابله با این عوامل و افزایش تقاضای مشاغل کشاورزی دارند. برایند این عوامل نهایتاً سبب ظهور مشاغل مبتنی بر محصولاتی با حاشیۀ سود بالاتر و دانش‌بنیان و تمرکز بر کسب‌وکارهای کاهش یا بازیابی ضایعات خواهد شد.

کلیدواژه‌ها

روندهای آینده
اشتغال کشاورزی
پیمایش محیطی

موضوعات

اصغری، سعید؛ اکبرپورشیرازی، محسن (1397). ارائه سناریوهای آینده آموزش عالی کشور با استفاده از روش نقشه‌شناختی فازی. فصلنامه پژوهش و برنامه‌ریزی در آموزش عالی، 24(1)، 26-21.
پایا، علی (1379). آینده دانشگاه و دانشگاه آینده. رهیافت، 10(23)، 49-42.
تقی‌پور، مهدی (1400). ۳۰ درصد از فارغ التحصیلان کشاورزی بیکار هستند.، خبرگزاری دانشجویان ایران (ایسنا)، برگرفته از https://www.isna.ir/news/1400040302085
حسینی‌لرگانی، سیده مریم (1398). طراحی الگوی برنامۀ درسی نوآورانه در نظام آموزش عالی ایران: یک مطالعۀ کیفی. فصلنامه پژوهش و برنامه ریزی در آموزش عالی، 25(3)، 49-27.
حیدری، حسین.، و خاشعی، وحید (1395). تحلیل رابطه بین ویژگیهای شغلی و سازگاری شغلی دانش‌آموختگان. فصلنامه پژوهش و برنامه ریزی در آموزش عالی، 22(1)، 143-127.
خاوازی، کاظم (1397). ضرورت آموزش هرچه بیشتر کشاورزان با ورود فناوری‌های نوین به بخش کشاورزی/ کشاورزی‌ فراسرزمینی مورد توجه مسئولان. خبرگزاری برن، برگرفته از https://www.borna.news/fa/tiny/news-748699
خسروی، سمیه؛ شهبازی، سمیه؛ میرک‌زاده، علی‌اصغر؛ غلامی، مصیب؛ و مهدی‌زاده، حسین (1395). نگرش دانشجویان تحصیلات تکمیلی ترویج وآموزش کشاورزی و توسعه روستایی دانشگاه رازی کرمانشاه نسبت به آینده شغلی خود. پژوهش مدیریت آموزش کشاورزی، 8(38)، 29-18 doi: 10.22092/jaear.2016.107201
رجبیان غریب، فاطمه؛ محمدزاده، سعید؛ و شریف‌زاده، محمدشریف (1400). مسئولیت‌پذیری اجتماعی در آموزش عالی کشاورزی؛ رویکرد آینده‌پژوهانه. فصلنامه مطالعات میان‌رشته‌ای در علوم انسانی، 13(3)، 33-69. doi: 10.22035/isih.2021.369
رحمانی‌میاندهی، غلامرضا؛ نصرآبادی‌لواسانی، زهرا؛ و حسن‌نفرآباد، علی (1380). استقلال دانشگاه در آینده. فصلنامه پژوهش و برنامه ریزی در آموزش عالی، 7(2)، 65-10.
رضایی، روح‌الله؛ حسینی، محمود؛ شعبانعلی فمی، حسین؛ و صفا، لیلا (1388). شناسایی و تحلیل موانع توسعه فنّاوری ‌نانو در بخش کشاورزی ایران. سیاست علم و فناوری،2(1)، 16-28. doi:20.1001.1.20080840.1388.2.1.3.6
شادفر، حوریه؛ لیاقتدار، محمدجواد؛ و شریف، مصطفی (1390). بررسی میزان انطباق برنامه درسی رشته مدیریت و برنامه‌ریزی آموزشی با نیازهای دانشجویان. فصلنامه پژوهش و برنامه‌ریزی در آموزش عالی، 17(4)، 146-123.
شاهرودی، علی‌اصغر؛ فرهادیان، همایون؛ و چیذری، محمد (1387). نگرش دانشجویان تحصیلات تکمیلی کشاورزی پیرامون حرفه کشاورزی به عنوان شغل آتی (مطالعه موردی: دانشگاه تربیت مدرس). مجله علوم کشاورزی ایران، 2-38(3)، 12-1.
شمس‌الدینی، علی؛ و گرجیان، پروین (1389). عوامل مؤثر در مهاجرت روستائیان به شهرها، با تأکید بر شبکه مهاجرت (مورد: دهستان رستم دو). مطالعات برنامه‌ریزی سکونتگاه های انسانی، 5(11)، 92-75.
عبدی، حمید؛ جعفری، ابراهیم میرشاه؛ نیلی، محمدرضا؛ و رجایی‌پور، سعید (1396). تبیین افق 1404 آموزش عالی ایران با استفاده ازروش سناریونویسی. مجله آموزش عالی ایران، 9(4)، 27-1.
عیسی‌زاده، سعید؛ و حسینی، سعیده‌السادات (1393). بررسی تطبیقی بیکاری فارغ‌التحصیلان دانشگاهی در ایران در مقایسه با دیگر کشورها. ماهنامه اجتماعی، اقتصادی، علمی و فرهنگی کار و جامعه، 176، 24-26.
فراستخواه، مقصود. (1392). چارچوبی مفهومی برای برنامه‌ریزی مبتنی بر آینده‌اندیشی در دانشگاه. فصلنامه پژوهش و برنامه‌ریزی در آموزش عالی، ۱۹ (۳)، ۲۱-۱.
قلی‌فر، احسان؛ حجازی، سیدیوسف؛ و حسینی، سیدمحمود (1389). تحلیل عاملی مهارت‌های حرفه‌ای لازم برای موفقیت شغلی از دیدگاه اعضای هیئت علمی دانشکده‌های کشاورزی ایران. فصلنامه پژوهش و برنامه‌ریزی در آموزش عالی، 16(3)، 141-125.
کرباسی، علیرضا؛ اثنی‌عشری، هاجر؛ و عاقل، حسن (1387). پیش بینی اشتغال بخش کشاورزی در ایران. اقتصاد و توسعه کشاورزی (علوم صنایع کشاورزی)، 22(2)، 43-31.
محمدزاده‌نصرآبادی، مهناز؛ پزشکی‌راد، غلامرضا؛ و چیذری، محمد (1385). وضعیت اشتغال، توانمندی شغلی و موفقیت شغلی دانش‎آموختگان آموزش‌های عالی علمی_کاربردی در بخش کشاورزی. فصلنامه پژوهش و برنامه‌ریزی در آموزش عالی، 12(1)، 97-79.
محمودی، مریم (1396). رصد وضعیت اشتغال دانش‌آموختگان دانشگاه علامه طباطبائی. تهران.
مدرسی، میثم؛ فرهادی نژاد، محسن؛ و ده نمکی، مائده (1397). شناسایی موانع راه اندازی کسب و کارهای کشاورزی ارگانیک در ایران. مطالعات کارآفرینی و توسعه پایدار کشاورزی، 5(2)، 123-105. doi:10.22069/jead.2018.15299.1342
مرتضایی، اشرف (1397). بررسی آثار تحریم بر تولید وصادرات محصولات باغی بخش اول: مروری بر آمار، شناسایی چالش‌ها و پیشنهادات، برگرفته از  https://otaghiranonline.ir/
مطلبی کربکندی، مصطفی؛ گودرزی، غلامرضا؛ پدرام، عبدالرحیم (1396). روندهای تأثیرگذار بر آینده دانشگاه امام صادق. اندیشه مدیریت راهبردی، 11 (2)، 117-148.
منتظر، غلامعلی؛ و فلاحتی، نگار (1394). سناریونگاری آینده آموزش‌عالی ایران و کارکرد فناوری اطلاعات در آن. سیاست علم و فناوری، 8(1)، 68-47.
موحدی، رضا (1396). بازدارنده‌های اشتغال دانش آموختگان کشاورزی. پژوهش مدیریت آموزش کشاورزی، 9(41)، 79-95. doi: 10.22092/jaear.2017.109251.1346
موحدی، رضا؛ سعدی، حشمت‌اله؛ اکبری، سیما؛ و عزیزی، مینو (1392). آسیب‌شناسی بیکاری دانش‌آموختگان کشاورزی: تحلیل کمی و کیفی. تحقیقات اقتصاد و توسعه کشاورزی ایران، 44(4)، 679-692. doi: 10.22059/ijaedr.2013.50974
میرمجیدی هشتجین، عادل؛ فامیل‌مؤمن، رضا؛ و گودرزی، فرزاد (1395). کاهش ضایعات محصولات کشاورزی راهبرد اصلی در ارتقاء امنیت غذایی، برگرفته از https://civilica.com/doc/1051929/
Bakhshi, H., Downing, J. M., Osborne, M. A., & Schneider, P. (2017). The future of skills: Employment in 2030. London: Pearson and Nesta.
Calicioglu, O., Flammini, A., Bracco, S., Bellù, L., & Sims, R. (2019). The future challenges of food and agriculture: An integrated analysis of trends and solutions. Sustainability, 11(1), 222. doi:10.3390/su11010222
Christiaensen, L. (2017). Can agriculture create job opportunities for youth. World Bank.
Corsini, L., Wagner, K., Gocke, A., & Kurth, T. (2015). Crop farming 2030: The reinvention of the sector. Boston Consulting Group, 30, 1-16.
David, C. (2018). Trend in agriculture value chains: Vertical integration and industry consolidation. Retrieved from Zurich, Switzerland.
Davies, A., Fidler, D., & Gorbis, M. (2011). Future work skills 2020. Institute for the Future for University of Phoenix Research Institute, 540.
Dawson, R. (2017). The Commonwealth Bank jobs and skills of the future report, Commonwealth Bank, 1-28, Sydney, New South Wales, Retrieved from http://hdl.voced.edu.au/10707/444503
De Clercq, D., Smith, K., Chou, B., Gonzalez, A., Kothapalle, R., Li, C., Dong, X., Shuming, L.,Wen, Z. (2018). Identification of urban drinking water supply patterns across 627 cities in China based on supervised and unsupervised statistical learning. Journal of Environmental Management, 223, 658-667. doi:10.1016/j.jenvman.2018.06.073
Desouki, K. (2018). FAO’s work on agricultural innovation: Sowing the seeds of transformation to achieve the SDGs. Retrieved from https://www.fao.org/3/CA2460EN/ca2460en.pdf
FAO. (2017). Information and Communication Technology (ICT) in Agriculture. Retrieved from Rom https://www.fao.org/3/a-i7961e.pdf
Frey, C. B., & Osborne, M. A. (2017). The future of employment: How susceptible are jobs to computerisation? Technological forecasting and social change, 114, 254-280. doi:10.1016/j.techfore.2016.08.019
Ghosh, S. M., Shukla, S. K., & Manikpuri, P. (2017). Future of jobs in India: a 2022 perspective. 130.
Gollin, D. (2010). Agricultural productivity and economic growth. Handbook of agricultural economics, 4, 3825-3866.
Hashtjin, A. M., Moemen, R. F., & Godarzi, F. (2016). Reducing agricultural waste  is the main strategy in promoting food security, Retrieved from http://www.aeri.ir
Ikebujo, P. U. (2020). Environmental scanning as a process of strategic decision-making–a review. Journal of global social sciences, 1(2), 43-62.
Jayne, T., Yeboah, F. K., & Henry, C. (2017). The future of work in African agriculture trends and drivers of change. Retrieved from Geneva.
Kemp, D., & Pratley, J. (2019). The future of agriculture. Retrieved from https://insight.study.csu.edu.au/work-beyond-2020-future-agriculture/
Leopold, T. A., Ratcheva, V., Zahidi, S., & Samans, R. (2017). The future of jobs and skills in Africa: preparing the region for the Fourth Industrial Revolution (pp. 1-19): World Economic Forum.
Manyika, J., Chui, M., Miremadi, M., Bughin, J., George, K., Willmott, P., & Dewhurst, M. (2017). A future that works: AI, automation, employment, and productivity. McKinsey Global Institute Research, Tech. Rep, 60, 1-135.
OECD. (2019). OECD employment outlook 2019: The future of work: Organisation for Economic Co-operation and Development (OECD).
Pompa, C. (2015). Jobs for the Future. Retrieved from London: https://cdn.odi.org
Redding, R. C., & Unger, R. C. (2018). Pennsylvania Agriculture: A Look At The Economic Impact and Future Trends.   Retrieved from https://teampa.com
Schrijver, R., Poppe, K., & Daheim, C. (2016). Precision agriculture and the future of farming in Europe. Retrieved from http://www.ep.europa.eu/stoa/
shiftpixy. (2019). Top 40 most in-demand jobs of the future. Retrieved from https://shiftpixy.com/2019/06/03/top-40-most-in-demand-jobs-future/
Smith, L. (2018). The Top Global Trends Driving The Fourth Agricultural Revolution.
Varadkar, L. (2019). Future jobs Ireland 2019:Preaparing now for tomorrow`s economy. Retrieved from http://gov.ie/futurejobsireland
WEF. (2016). The future of jobs: Employment, skills and workforce strategy for the fourth industrial revolution (pp. 1-158). Switzerland: World Economic Forum Geneva.
Wentworth, J. (2018). Trends in Agriculture. Retrieved from London: http://researchbriefings.files.parliament.uk
Wyant, S. (2019). Six trends shaping the future of farming and ranching.   Retrieved from https://www.agweek.com/opinion/six-trends-shaping-the-future-of-farming-and-ranching
 
ارسال نظر در مورد این مقاله
نام را وارد کنید.
نشانی پست الکترونیکی را به درستی وارد کنید.
وابستگی سازمانی را به درستی وارد کنید.
توضیحات را وارد کنید (حداقل 50 حرف)
CAPTCHA Image
شناسه امنیتی را به درستی وارد کنید.
فصلنامه مطالعات میان‌رشته‌ای در علوم انسانی
دوره 14، شماره 3 - شماره پیاپی 55
تابستان 1401
صفحه 195-226

  • تاریخ دریافت 19 مرداد 1400
  • تاریخ بازنگری 21 آبان 1400
  • تاریخ پذیرش 15 دی 1401

صفحه اصلی

هیئت تحریریه

اصول اخلاقی

راهنمای داوران

ارسال مقاله

تماس با ما