فصلنامه مطالعات میان‌رشته‌ای در علوم انسانی

فراتحلیل کیفی مطالعات آینده‌پژوهی آموزش ‌عالی در ایران: مورد مطالعه، میز آینده‌پژوهی آموزش‌ عالی

نوع مقاله : مقاله ترویجی

نویسندگان

رضا منیعی 1
حامد کمالی 2

1 استادیار برنامه‌ریزی توسعۀ آموزش عالی، موسسه پژوهش و برنامه‌ریزی آموزش‌عالی، تهران، ایران

2 دکتری آموزش‌عالی گرایش برنامه‌ریزی درسی، دانشکدۀ علوم تربیتی و روان‌شناسی، دانشگاه شهیدبهشتی، تهران، ایران

https://doi.org/10.22035/isih.2022.4737.4661
چکیده
موضوع اصلی آینده‌پژوهی آموزش‌ عالی، شناسایی نظام‌مند نیروها و پیشران‌های تغییر، فرصت‌ها و تهدیدهای ناشی از تغییرات، خلق چشم‌اندازها و آیندۀ مطلوب برای آموزش ‌عالی و تدوین راهبردها و اقدام‌های مؤثر برای دستیابی به آن است. ازاین‌رو، این مقاله به منظور فراتحلیل مطالعات میز آینده‌پژوهی آموزش‌ عالی به‌عنوان یک مصداق تجربی از مطالعات آینده‌پژوهی آموزش‌ عالی در ایران نوشته شده است. برای این منظور با روش فراتحلیل کیفی به تحلیل و یکپارچه‌سازی این مطالعات با رویکرد جامع (کمّی و کیفی) در دو بُعد شکلی و محتوایی پرداخته شد. یافته‌ها در بعد شکلی تداوم و استمرار مطالعات میز در سال‌های مختلف را با مشارکت متنوع ذی‌نفعان درونی و اجتماعی آموزش‌ عالی در سطوح مختلف نشان می‌دهد. در بعد محتوایی، مطالعات میز بر پنج مقولۀ موضوعی شامل مدیریت و برنامه‌ریزی اثربخش در آموزش‌ عالی، ارزشیابی و کیفیت دانشگاه‌ها و مؤسسه‌های پژوهشی، برنامۀ ‌درسی و یادگیری دانشگاهی، فناوری اطلاعات و ارتباطات و فضای مجازی در آموزش‌ عالی، و اقتصاد آموزش‌ عالی و دانشگاه متمرکز بوده است که ذیل هر یک از مقولات براساس شرایط و اقتضائات، مسائل دارای اولویت انتخاب، و در یک رویکرد میان‌رشتگی با رجوع به نخبگان و بحث کانونی آینده‌پژوهی شده است. دستاوردهای این مطالعات می‌تواند در عرصۀ سیاست‌ورزی و دانش‌ورزی در بافتی میان‌رشتگی مورد توجه و استفادۀ دانشگاهیان قرار گیرد.

کلیدواژه‌ها

آموزش ‌عالی
آینده‌پژوهی
میز آینده‌پژوهی آموزش‌ عالی
موضوعات
اصغری، سعید؛ محسن، اکبرپور شیرازی (1397). ارائه سناریوهای آینده ‌آموزش‌عالی کشور با استفاده از روش نقشه شناختی فازی. فصلنامه پژوهش و برنامه‌ریزی آموزش‌عالی، 24(1)، 26-1.
امین بیدختی، علی‌اکبر؛ عباسعلی، رستگار؛ احمد، نامنی (1394)، آینده‌پژوهی تغییرات رویکردی آموزش‌عالی در توسعه سرمایه انسانی کشور؛ سناریویی محتمل برای افق 1410. فصلنامه پژوهش و برنامه‌ریزی آموزش‌عالی، 21(3)، 55-31.
حسینی‌مقدم، محمد (1400). روندهای جهانی علم و فناوری، راهبردها و اولویت‌های آینده‌پژوهی آموزش عالی در ایران. دوفصلنامه آینده‌پژوهی ایران، 6(2)، 28-1. doi: 10.30479/jfs.2022.16183.1332
فراستخواه، مقصود (1392). چارچوبی مفهومی برای برنامه‌ریزی مبتنی برآینده‌اندیشی در دانشگاه. فصلنامه پژوهش و برنامه‌ریزی آموزش‌عالی، 19(3)، 21-1.
فراستخواه، مقصود (1400). آینده‌پژوهی آموزش‌عالی و دانشگاه در ایران؛ مبانی و سناریوها (گزارشی از سی پنل تخصصی میز آینده‌پژوهی طی سال‌های 1392 تا 1399)، مؤسسه پژوهش و برنامه‌ریزی آموزش‌عالی با همکاری موسسه مطالعات فرهنگی و اجتماعی، جلد اول و دوم.
مهدی، رضا (1392). آینده‌پژوهی در آموزش‌عالی: شرایط و ویژگی‌های دانشگاه‌های سرآمد در آینده. رهیافت، 23 (55) ، 12-1.
Blass, E., Jasman, A., & Shelley, S. (2010). Visioning 2035: The future of the higher education sector in the UK. Futures, 42(5), 445-453. doi: 10.1016/j.futures.2009.11.029
Dator, J. A., (2002). Advancing Futures: Futures Studies in Higher Education. Praeger.
Frechtling, D.C. (1996). Practical tourism forecasting. Oxford: Butterworth Heinemann.
Glassick, C. E., Huber, M. T., & Maeroff, G. I. (1997). Scholarship assessed: Evaluation of the professoriate. John Wiley & Sons.
Goldstein, P. J. (2006). The future of higher education: A view from CHEMA: A report from the Council of Higher Education Management Associations. Council of Higher Education Management Associations.
Griffiths, S. (2008). Prediction: 30 great mindson the future. Oxford: Oxford University Press.
Hammershøj, L. G. (2018). The Perfect Storm Scenario for the University: Diagnosing Converging Tendencies in Higher Education. Futures, 111, 159-167.  Doi: 10.1016/j.futures.2018.06.001
Hinton, G. E., & Salakhutdinov, R. R. (2006). Reducing the dimensionality of data with neural networks. Science, 313(5786), 504-507.
HolonIQ (2021). Global learning landscape. Reteived from https://www.globallearninglandscape.org
Huisman, J., De Boer, H., & Botas, P. C. P. (2012). The future of English higher education: the changing landscape. London: LFHE.
Inayatullah, S. (July 2020). Co-creating educational futures: Contradictions between the emerging future and the walled past. Unesco Bulletin for Libraries,  Retreived from https://unesdoc.unesco.org/ark:/48223/pf0000373581
Inayatullah, S., Sweeney, J.A. (2021). From strategic to transformative foresight: Using space to transform time. World Futures Review, 13(1), 27-33.
Kuusi, O., Cuhls, K., & Steinmüller, K. (2015). The futures map and its quality criteria. European Journal of Futures Research, 3(1), 22.
Manicas, P. (1998). The Radical restructuring of higher education. Futures, 30(7), 651–656.
Newman, F., Couturier, L., & Scurry, J. (2010). The future of higher education: Rhetoric, reality, and the risks of the market. John Wiley & Sons.
Nicholson, P. A. (1998). Higher education in the year 2030. Futures, 30(7), 725–729.
OECD. (2010, 2013, 2016, 2019, 2022). Trends Shaping Education. Reterived from https://www.oecd.org/education/ceri/trends-shaping-education.htm
OECD. (2018). the future of education and skills, Education 2030, Retreived from https://www.oecd.org/education/2030/E2030 Position Paper (05.04.2018).pdf
Rieckmann, M. (2012). Future-oriented higher education: Which key competencies should be fostered through university teaching and learning? Future, 44(2), 127-135. doi: 10.1016/j.futures.2011.09.005
Skolnik, M. L. (1998). Higher education in the 21st century. Futures, 30(7), 635–650.
Timulak, L. (2009). Meta-analysis of qualitative studies: A tool for reviewing qualitative research findings in psychotherapy. Psychotherapy Research, 19(4-5), 591-600. doi: 10.1080/10503300802477989
UNESCO. (1993, 1996, 1998, 2005, 2010, 2015, 2021). Unesco Science Report. Retreived from https://www.unesco.org/reports/science/2021/en/download-report
Yankelovich, D. (2001). The magic of dialogue: Transforming conflict into cooperation. Simon and Schuster.
ارسال نظر در مورد این مقاله
نام را وارد کنید.
نشانی پست الکترونیکی را به درستی وارد کنید.
وابستگی سازمانی را به درستی وارد کنید.
توضیحات را وارد کنید (حداقل 50 حرف)
CAPTCHA Image
شناسه امنیتی را به درستی وارد کنید.
فصلنامه مطالعات میان‌رشته‌ای در علوم انسانی
دوره 14، شماره 3 - شماره پیاپی 55
تابستان 1401
صفحه 227-250

  • تاریخ دریافت 19 بهمن 1400
  • تاریخ بازنگری 01 اردیبهشت 1401
  • تاریخ پذیرش 15 اردیبهشت 1401

صفحه اصلی

هیئت تحریریه

اصول اخلاقی

راهنمای داوران

ارسال مقاله

تماس با ما