مطالعات میان‌رشته‌ای و تکثر­ روش‌­شناختی: برخی ملاحظات و پیشنهادها

نوع مقاله : مقاله علمی ـ پژوهشی

نویسنده

عضو هیئت علمی پژوهشکده مطالعات فرهنگی و اجتماعی وزارت علوم، تهران، ایران.

چکیده
گذر از رشته به میان‌رشته، علاوه بر کثرت‌گرایی معرفت‌شناختی، دلالت بر نوعی کثرت‌گرایی روش‌شناختی نیز دارد. آن‌گاه که امکان برداشت‌های متنوع و غیراختصاصی امری بدیهی فرض می‌شود و میان‌رشتگی شکل می‌گیرد، ابزار روش نیز متغیر و دگرگون می‌شود. از این نظر، میان‌رشتگی حاوی دو تغییر مهم در نظام معرفت است: از یک سو مرزهای ادعایی یا تصوری هر رشته یا دانش خاص از سوی مفاهیم و متغیرهای رشته یا دانش دیگر در نوردیده می‌شود؛ و از سوی دیگر، روش‌های پژوهش و آموزش نیز از یک رشته به رشته دیگر مهاجرت می‌کنند. اما این دو تغییر، اگر با مبنایی محکم و معیارهایی از پیش‌تدوین‌شده صورت نگیرد به جای اثربخشی، به آشفتگی ذهنی و آشوب روشی منجر می‌شود. این مقاله گذر از رشته به میان‌رشته را با عطف توجه به دو چالش بالا و با نگاه به پیامدهای آن در جامعه علمی ایران، به بحث می‌گذارد. 

کلیدواژه‌ها

موضوعات


آزاد ارمکی، تقی (1375). نظریه در جامعه‌شناسی. تهران: انتشارات علمی و فرهنگی.
بحرانی، مرتضی (1389). میان‌رشته‌ای به مثابه مسئولیت؛ نگاهی هنجاری. فصلنامه مطالعات میان‌رشته‌ای در علوم انسانی، 3(1)، 20-1. doi: 10.7508/isih.2011.09.001
بورنهام، پیتر و دیگران (1388). روش‌های پژوهش در سیاست (مترجم: سیدمحمدکمال سروریان). تهران: پژوهشکده مطالعات فرهنگی و اجتماعی.
بوویه، پیر (1387). روش رشته‌ای و روش میان‌رشته‌ای (مترجم:‌ توحیده ملاباشی). در مبانی نظری و روش‌شناسی مطالعات میان‌رشته‌ای. تهران: پژوهشکده مطالعات فرهنگی و اجتماعی.
پینارین، آهتی ویکو (1387). میان‌رشتگی و دسته‌بندی پیرس از علوم: بازنگری پس از یک سده (مترجم: ناصح قلی‌پور). در مبانی نظری و روش‌شناسی مطالعات میان‌رشته‌ای. تهران: پژوهشکده مطالعات فرهنگی و اجتماعی.
چانداراموهان، بالاساب‌رامانیام؛ و فالوز، استفن (1389). پیش به‌سوی میان‌رشته‌گرایی در قرن بیست‌و یکم.  در بالاساب موهان، ‌یادگیری و تدریس میان‌رشته‌ای در آموزش عالی (مترجم: محمدرضا دهشیری). تهران: پژوهشکدۀ مطالعات فرهنگی و اجتماعی، ۱۳۸۹.
خبرگزاری مهر . (1394). پیچیدگی پدیده‌ها موجب نیازمندی به مطالعات میان‌رشته‌ای شد. برگرفته از: http://www.mehrnews.com/news/2581300.
خورسندی‌طاسکوه، علی (1388). تنوع گونه‌شناختی در آموزش و پژوهش میان‌رشته‌ای. فصلنامه مطالعات میان‌رشته‌ای در علوم انسانی، 1(4)، 83-57. doi: 10.7508/isih.2009.04.003
دانشگاه تهران (1387). آئین‌نامه تأسیس رشته‌های بین‌رشته‌ای. برگرفته از http://pamedu.ut.ac.ir/documents/98412/103508
دانشگر، امیر (1389). تحقیقات میان‌رشته‌ای. برگرفته از  sharif.ir/~daneshgar/Papers/Farhangestan.../Farhangestan-89-9-10
رولاند، اس. (1387). میان‌رشتگی (مترجم: مجید کرمی). در مبانی نظری و روش‌شناسی مطالعات میان‌رشته‌ای. تهران: پژوهشکده مطالعات فرهنگی و اجتماعی.
سلیمی، حسین (1392). ماهیت میان‌رشته‌ای دانش سیاست. فصلنامه مطالعات میان‌رشته‌ای در علوم انسانی، 6(1)، 134-117.    doi: 10.7508/isih.2014.21.006
فی، برایان (1383). پارادایم‌شناسی علوم انسانی (مترجم: مرتضی مردیها). تهران: پژوهشکده مطالعات راهبردی.
کانت، ایمانوئل (1362). سنجش خرد ناب (مترجم:‌ میرشمس‌الدین ادیب سلطانی). تهران: انتشارات امیرکبیر.
گوندران، ناتاشا و کامن، دنیل م. (1387). از چندرشتگی برای مهندسان عمومی به سوی نوعی میان‌رشتگی برای مهندسان عرصه زندگی (مترجم:‌ توحیده ملاباشی) در مبانی نظری و روش‌شناسی مطالعات میان‌رشته‌ای. تهران: پژوهشکده مطالعات فرهنگی و اجتماعی.
مارش، دیوید؛ و استوکر، جری (1378). روش و نظریه در علوم سیاسی (مترجم: امیر‌محمد حاجی‌یوسفی). تهران: پژوهشکده مطالعات راهبردی.
ملکیان، مصطفی (1387). تقریر حقیقت و تقلیل مرارت. در  راهی به رهایی، جستارهایی در عقلانیت و معنویت. تهران: نگاه معاصر.
مورن، ادگار (1387). پیرامون میان‌رشتگی (مترجم: توحیده ملاباشی). در مبانی نظری و روش‌شناسی مطالعات میان‌رشته‌ای. تهران: پژوهشکده مطالعات فرهنگی واجتماعی.
هاچئون، پت دافی (1387). رویکرد میان‌رشته‌ای در پژوهش‌های علوم اجتماعی (مترجم: مهناز شاه‌علیزاده). در مبانی نظری و روش‌شناسی مطالعات میان‌رشته‌ای. تهران: پژوهشکده مطالعات فرهنگی و اجتماعی.
Dearden, R. F. (1968). The philosophy of primary education. London: Routledge & Kegan Paul.
Flood, R, & Carson, E. (1993).Dealingwith complexity: An introduction to the theory and application ofsystems science. New York: Plenum Press.
Kanpur, R. (2001). Qual-Quant: Qualitative and quantitative povertyappraisal-complementarities, tensions and the way forward. Ithaca, N. Y.: Cornell University.
Klein, J. T., & Newell, W. H. (2010). Advancing Interdisciplinary Studies. In W. H. Newell (Ed.), Interdisciplinarity: Essays from the Literature. New York: College Entrance Examination Board.
Newell, W. H. (1998). Interdisciplinarity: Essays from the literature. New York: College Entrance Examination Board.
ارسال نظر در مورد این مقاله
نام را وارد کنید.
نشانی پست الکترونیکی را به درستی وارد کنید.
وابستگی سازمانی را به درستی وارد کنید.
توضیحات را وارد کنید (حداقل 50 حرف)
CAPTCHA Image
شناسه امنیتی را به درستی وارد کنید.

  • تاریخ دریافت 25 فروردین 1395
  • تاریخ بازنگری 12 تیر 1395
  • تاریخ پذیرش 27 اردیبهشت 1395