فصلنامه مطالعات میان‌رشته‌ای در علوم انسانی

مطالعه ارتباط بین جهت‌گیری‌های ارزشی اجتماعی و مصرف پایدار در بین شهروندان ارومیه

نوع مقاله : مقاله علمی ـ پژوهشی

نویسندگان

حسین هنرور 1
توکل آقایاری هیر 2
محمد باقز علیزاده اقدم 3

1 استادیار جامعه‌شناسی، گروه روان شناسی، دانشگاه آزاد اسلامی واحد ارومیه، ارومیه، ایران

2 دانشیار جمعیت‌شناسی، دانشکده حقوق و علوم انسانی، دانشگاه تبریز، تبریز، ایران

3 استاد جامعه‌شناسی، دانشکده حقوق و علوم انسانی، دانشگاه تبریز، تبریز، ایران

https://doi.org/10.22035/isih.2018.288
چکیده
با توجه به افزایش نگرانی­‌ها در ارتباط با مسائل زیست‏‌محیطی، مصرف پایدار ــ که از آن به مصرف سبز نیز تعبیر می‏‌شود ــ و شناسایی عوامل مرتبط با آن به دغدغۀ جدیِ علمی و سیاست‌گذاری در بیشتر جوامع تبدیل شده است. در میان عوامل متعدد تأثیرگذار بر مصرف پایدار، می­توان از ارزش‌ها و جهت­‌گیری­‏‌های ارزشی اجتماعی، به‌عنوان سنگ‏‌بنای تمامی رفتارها، از جمله رفتارهای مصرفی یاد کرد. مطالعهٔ حاضر با هدف بررسی روابط بین برخی جهت­‌گیری­‌های ارزشی ــ از جمله مادی­‌گرایی، فردگرایی و جمع­‌گرایی (در ابعاد مختلف‏شان) ــ با مصرف پایدار انجام یافته است. جامعهٔ آماری پژوهش حاضر شهروندان ارومیه و نمونهٔ آماری آن 516 نفر از شهروندان 64-15 سال می­‌باشند که با به‌کارگیری روش پیمایش و استفاده از نمونه‌گیری خوشه­‌ای، مورد بررسی قرار گرفته­‌اند. نتایج به‌دست آمده نشان می­‌دهد بُعد محوریتِ مادی­‌گرایی اثری کاهشی و معنی­دار و فردگرایی افقی و جمع­‌گرایی افقی اثری افزایشی و معنی­‌دار بر میزان مصرف پایدار دارد. همچنین، نتایج تحلیل­‌های چند متغیره نشان داد که متغیرهای مذکور در مجموع حدود 19درصد از تغییرات متغیر وابسته را تبیین می‌نماید. 

کلیدواژه‌ها

مصرف پایدار
مادی‌گرایی
فردگرایی. جمع‌گرایی

موضوعات

اعظم­زاده، آزاده؛ و توکلی، عاطفه (1386). فردگرایی، جمع­گرایی و دینداری. فصلنامه انجمن ایرانی مطالعات فرهنگی و ارتباطات، 9، 126-101.
بیرو، آلن (1375). فرهنگ علوم اجتماعی (مترجم: باقر ساروخانی). تهران: انتشارات کیهان.
جمعه­پور، محمود (1392). برنامه­ریزی محیطی و پایداری شهری و منطقه­ای. تهران: انتشارات سمت.
حبیبی، کیومرث؛ رحیمی کاکه‌جوب، آرمان؛ و عبدی، محمدحامد (1391). ارزیابی جاپای بوم‌شناختی وسایل حمل‌و‌نقل شهری؛ رویکردی نوین به‌منظور برنامه‌ریزی حمل‌و‌نقل پایدار. مجله آمایش جغرافیایی فضا، 5، 116-99.
علیزاده اقدم، محمدباقر؛ بنی فاطمه، حسین؛ عباس­زاده، محمد؛ و سلطانی، سعید (1396). نقش سرمایهٔ فرهنگی در تحقق شهروندی بوم‌شناختی. فصلنامه مطالعات میان‌رشته‌ای در علوم انسانی. 9(2)، 133-107. doi: 10.22631/ISIH.2017.1754.2342
فرهمند، مهناز؛ شکوهی‌فر، کاوه؛ و سیارخلج، حامد (1393). بررسی عوامل اجتماعی مؤثر بر رفتارهای زیست‌محیطی؛ مورد مطالعه، شهروندان شهر یزد. مطالعات جامعه­شناختی شهری. 10، 141-109.
ملکی، امیر؛  و عبدالهی، عظیمه­السادات (1392). تبیین جامعه‌شناختی محیط‌گرایی ایرانیان در دو سطح خرد و کلان. مطالعات و تحقیقات اجتماعی در ایران. 2(2)، 202-177.
Abd’Razack, T, A., Ahmad Nazri Bin Muhammad Ludin, N., & Umaru, E, T. (2013). Ecological footprint, lifestyle and consumption pattern in Nigeria. American-Eurasian J. Agric. & Environ. Sci, 13(4), 425-432. doi: 10.5829/idosi.aejaes.2013.13.04.1943
Balderjahn, I., Buerke, A., Kirchgeorg M., Peyer, M., Seegebarth, B.,  &Wiedmann, K. (2013). Consciousness for sustainable consumption: scale development and new insights in the economic dimension of consumers’ sustainability. AMS Review, 3(4), 181-192. doi: 10.1007/s13162-013-0057-6
Balderjahn, I., Peyer, M., & Paulssen, M. (2013). Consciousness for fair consumption: conceptualization, scale development and empirical validation. International Journal of Consumer Studies, 37(5), 546-555. doi: 10.1111/ijcs.12030
Black, I. (2010). Sustainability through anti-consumption. Journal of Consumer Behavior, 9(6), 403–411. doi: 10.1002/cb.340
Dunlap, R, E. (1984). Commitment to the dominant social paradigm and concern for environmental quality. Social Science Quarterly, 65(4), 1013-1028.
Gelfand, M. J., & Triandis, H. C. (1996). Individualism versus collectivism or versus authoritarianism?. European Journal of Social Psychology, 26, 397-410. doi: 10.1002/(SICI)1099-0992(199605)26:3%3C397::AID-EJSP763%3E3.0.CO;2-J
Gilg, A., Barr, S., & Ford, N. (2005). Green consumption or sustainable lifestyles? Identifying the sustainable consumer. Futures, 37(6), 481-504.  doi: 10.1016/j.futures.2004.10.016
Goldsmith, E.B. (2015). Social influence and sustainable consumption. Springer International Publishing Switzerland.  doi: 10.1007/978-3-319-20738-4
Hofstede, G., Hofstede, G. J., & Minkov, M. (2010). Cultures and organizations: software of the mind (3rd ed.) USA, McGraw-Hill.
Holbrook, M. B., & Hirschman, E. C. (1982). The experiential aspects of consumption: Consumer fantasies, feelings and fun. Journal of Consumer Research, 9, 132–140. doi: 10.1086/208906
Hui, C. (1988). Measurement of individualism-collectivism. Journal of Research in Personality, 22(1), 17-36. doi: 10.1016/0092-6566(88)90022-0
Hurst, M., Dittmar, H., Bond, R.,  & Kasser, T. (2013). The relationship between materialistic values and environmental attitudes and behaviors: a meta-analysis. Journal of Environmental Psychology, 36257-269. doi: 10.1016/j.jenvp.2013.09.003
Kilbourne W. E., & Carlson, L. (2008). The Dominant Social Paradigm, Consumption, and Environmental Attitudes: Can Macromarketing Education Help?. Journal of Macromarketing, 28(2), 106-121. doi: 10.1177/0276146708314586
Kostelijk, E. (2017). The influence of values on consumer behaviour: the value compass, Abingdon, Oxon; New York, Routledge Press.
Lages, L., & Fernandes, J. (2005). The SERPVAL scale: A multi-item instrument for measuring service personal values. Journal of Business Research, 58(11), 1562–1572.  doi: 10.1016/j.jbusres.2004.10.001
McCarty, A. J., & Shrum, L. J. (2001). The Influence of Individualism, Collectivism, and Locus of Control on Environmental Beliefs and Behavior. Journal of Public Policy & Marketing, 20(1), 93-104. Doi: 10.1509/jppm.20.1.93.17291
Na Cho, y., Thyroff, A., Rapert, M. I., Park, S.Y., & Lee, H. J. (2013). To be or not to be green: Exploring individualism and collectivism as antecedents of environmental behavior. Journal of Business Research, 66, 1052–1059. Doi: 10.1016/j.jbusres.2012.08.020
Organisation for Economic Co-operation and Development (OECD) (2008). Promoting Sustainable Consumption: Good Practices in OECD Countries. Paris: OECD publications.
Oyserman, D., Coon, H. M., & Kemmelmeier, M. (2002). Rethinking individualism and collectivism: Evaluation of theoretical assumptions and meta-analyses. Psychological Bulletin, 128(1), 3-72. Doi: 10.1037//0033-2909.128.1.3
Ree, E., Uleman, J. S., & Lee, H. K. (1996). Variations in Collectivism and Individualism by Ingroup and Culture: Confirmatory Factor Analyses. Journal of Personality and Social Psychology, 71(5), 1037-1054. doi: 10.1037/0022-3514.71.5.1037
Richins, M. L. (2004). The material values scale: measurement properties and development of a short form.  Journal of Consumer Research, 31(1), 209-219. Doi: 10.1086/383436
Richins, M. L., McKeage, K. K. R., & Najjar, D. (1992). An Exploration of Materialism and Consumption-Related Affect. Advances in Consumer Research, 19, 229-236.
Sachs, J. D. (2015). The age of sustainable development. New York: Columbia University Press.
Salonen, A. (2013). Responsible Consumption. In: Idowu, S., Capaldi, N., Zu, L., Das Gupta, A. (Eds.). Encyclopedia of Corporate Social Responsibility. Berlin: Springer, 2048-2055.
Schultz, P. W., Gouveia, V. V., Cameron, L. D., Tankha, G., Schmuck, P., & Franek, M. (2005). Values and their relationship to environmental concern and conservation behavior. Journal of Cross-Cultural Psychology, 36, 457-475. doi: 10.1177/0022022105275962
Sharma, R., & Jha, M. (2017). Values influencing sustainable consumption behaviour: Exploring the contextual relationship. Journal of  Business Research, 76 , 77–88. doi: 10.1016/j.jbusres.2017.03.010
Shaw, D., & Moraes, C. (2009). Voluntary simplicity: An exploration of market interactions. International Journal of Consumer Studies, 33(2), 215–223. doi: 10.1111/j.1470-6431.2009.00760.x
Shener, A., &  Hazer, O. (2008). Values and sustainable consumption behavior of women: a Turkish sample. Sustainable Development, (16), 291-300. doi: 10.1002/sd.329
Shulruf, B.,  Hattie, J.,  & Dixon, R. (2007). Development of a New Measurement Tool for Individualism and Collectivism. Journal of Psychoeducational Assessment, 25(4), 385-401. doi: 10.1177/0734282906298992
Stern, P. C., & Dietz, T. (1994). The value basis of environmental concern. Journal of Social Issues, 50, 65-84. doi: 10.1111/j.1540-4560.1994.tb02420.x
Swan, J. A. (1971). Environmental education: one approach to resolving the environmental crisis. Environment and Behavior, 3(3): 223-229. doi: 10.1177/001391657100300301
Triandis, H., & Gelfand, M. (1998). Converging measurement of horizontal and vertical individualism and collectivism, Journal of Personality and Social Psychology, 74(1), 118-128. doi: 10.1037//0022-3514.74.1.118
Triandis, H.C. (2001). Individualism-Collectivism and Pesonality. Journal of Personality, 69(6), 908-924. doi: 10.1111/1467-6494.696169
United Nations Environment Programme )UNEP( (2005). A guidance manual: advancing sustainable consumption in indonesia. Division of Technology, Industry, and Economics. United Nations Environment Programme.
Wackernagel, M. & Yount, J.D. (1998). The ecological footprint: an indicator of progress toward regional sustainability. Environmental Monitoring and Assessment, 51, 511–529.
Wackernagel, M. (1994). Ecological footprint and appropriated carrying capacity: A tool for planning toward sustainability. (Doctoral dissertation). Vancouver, Canada: The University of British Columbia). Retrieved from https://open.library.ubc.ca/cIRcle/collections/ubctheses/831/items/1.0088048
Wang, C. L., & Lin, X. (2009). Migration of Chinese consumption values: Traditions, modernization and cultural renaissance. Journal of Business Ethics, 88, 399–409. doi: 10.1007/s10551-009
World Commission on Environment and Development (1987). Our common future. Oxford: Oxford University Press.
Zinn, J. (2007). Individualism. In, G. Ritzer (Ed.), The Blackwell Encyclopedia of Sociology. (pp. 2285-6). USA: Blackwell Publishing Ltd.
Zukin, S., & Maguire, J. S. (2004). Consumers and consumption. Annual Review of Sociology, 173–197.  doi: 10.1146/annurev.soc.30.012703.110553
ارسال نظر در مورد این مقاله
نام را وارد کنید.
نشانی پست الکترونیکی را به درستی وارد کنید.
وابستگی سازمانی را به درستی وارد کنید.
توضیحات را وارد کنید (حداقل 50 حرف)
CAPTCHA Image
شناسه امنیتی را به درستی وارد کنید.

  • تاریخ دریافت 06 آذر 1396
  • تاریخ بازنگری 31 شهریور 1397
  • تاریخ پذیرش 11 مرداد 1397

صفحه اصلی

هیئت تحریریه

اصول اخلاقی

راهنمای داوران

ارسال مقاله

تماس با ما