تحلیل تنش‌های اجتماعی ناشی از کمبود آب در بین کشاورزان روستایی

سجاسی قیداری, حمدالله; صادقلو, طاهره; حسینی کهنوج, سید رضا; یزدانی مروی لنگری, خدیجه

doi:10.22035/isih.2018.290

تحلیل تنش‌های اجتماعی ناشی از کمبود آب در بین کشاورزان روستایی

نوع مقاله : مقاله علمی ـ پژوهشی

نویسندگان

حمدالله سجاسی قیداری ¹

طاهره صادقلو ¹

سید رضا حسینی کهنوج ²

خدیجه یزدانی مروی لنگری ³

¹ استادیار جغرافیا و برنامه‌ریزی روستایی، دانشکده ادبیات و علوم انسانی، دانشگاه فردوسی، مشهد، ایران

² دانشجوی دکتری، جغرافیا و برنامه‌ریزی روستایی، دانشکده ادبیات و علوم انسانی، دانشگاه فردوسی، مشهد، ایران

³ دانشجوی کارشناسی ارشد، جغرافیا و برنامه‌ریزی روستایی، دانشکده ادبیات و علوم انسانی، دانشگاه فردوسی، مشهد، ایران

https://doi.org/10.22035/isih.2018.290

چکیده

کشاورزی مهم‌ترین فعالیت اقتصادی روستاییان است و بیشترین سهم مصرف آب، مربوط به این بخش می‍باشد. کمبود آب در این بخش می‌تواند موجب بروز بحران‍های جدی از جمله تنش‌های سیاسی، اقتصادی، اجتماعی و زیست محیطی و... در زندگی انسان‍ها به‌ویژه روستاییان کشاورز شود. باتوجه به اهمیت میان‌رشته‌ای بودن این موضوع، هدف از این مقاله تحلیل تنش‌های اجتماعی ناشی از کمبود آب بین کشاورزان روستایی دهستان میان‌جام می‌باشد. روش به‌کار رفته، توصیفی‌ـ‌تحلیلی است. ابزار اصلی برای جمع آوری داده‌ها، روش کتابخانه‍‌ای، اسنادی و میدانی است و از پرسشنامه استفاده شده است. برای پردازش و تحلیل داده‍‌های حاصل از تنش اجتماعی، از نرم‌افزار SPSS و جهت رتبه‍بندی روستاهای موردنظر از نرم‌افزار پرومیته استفاده شده است. به‌منظور بررسی متغیر تحلیل تنش‌های اجتماعی ناشی از کمبود آب باتوجه به نرمال‌بودن شاخص‍‌ها از آزمون T تک‌نمونه‍ای استفاده شد. با توجه به اینکه حدّ بالا (1/1969) و حدّ پایین (0/3279) شاخص‍ها مثبت بوده و میانگین جامعه در این شاخص‍ها، بیشتر از مقدار مورد آزمون می‍باشد، نتایج گویای این است که شاخص‍‌های مذکور در روستاهای مورد بررسی در وضعیت متوسط رو به بالا قرار گرفته است. جهت بررسی ارتباط بین دو متغیر خشکسالی و تنش اجتماعی از ضریب همبستگی پیرسون استفاده شد که مقدار این عدد (0/395) به‌دست آمد. این مقدار نشان می‌دهد که با بالارفتن معضلات آبی، به همان میزان تنش‌های اجتماعی افزایش می‍یابد. نتایج حاصل از نرم‌افزار پرومیته نیز نشان داد، به‌لحاظ تنش اجتماعی به‌وجود آمده، روستاهای امغان و کلاته‌مروی دارای بیشترین میزان جریان خالص می‍باشد.

کلیدواژه‌ها

کمبود آب

تنش اجتماعی

خشکسالی

جوامع روستایی

احمدی، بهشته (1389). بررسی پیامدهای خشک‌سالی در کشاورزی. همایش منطقه‌ای بحران آب و خشک‌سالی، رشت، اردیبهشت، دانشگاه آزاد اسلامی واحد رشت.

آمار، تیمور؛ و یگانه‌فرد، زهرا (1389). بررسی پیامدهای اقتصادی‌ـ‌اجتماعی خشک‌سالی بر روستاهای بخش خمام شهرستان رشت. همایش ملی توسعه روستایی، دانشگاه آزاد اسلامی رشت، دانشگاه گیلان.

بابایی، حمید (1386). مجموعه متون آشنایی با مفاهیم کشاورزی. خبرگزاری ایسنا.

تیموری، رضا (1394). بحران آب و راهکار استفاده بهینه از منابع آبی در مصارف کشاورزی، خانگی و صنعتی. اولین کنگره سالیانه جهان و بحران انرژی، شیراز، موسسه عالی علوم و فناوری حکیم عرفی شیراز.

جمعه‌پور، محمود (1392). برنامهریزی محیطی و پایداری شهری و منطقهای (اصول، روشها و شاخص‌های محیطی پایداری سرزمین) (چاپ اول). تهران: انتشارات سمت.

حافظ‌نیا، محمدرضا؛ و نیک‌بخت، مهدی (1381). آب و تنش‌های اجتماعی‌ـ‌سیاسی، مطالعه‌ی موردی: گناباد. فصلنامه تحقیقات جغرافیایی، 17(3-2)، 62-43.

خوارزمی، عباس؛ دهقانی تفتی، احمدرضا؛ مشعل، محمود؛ و ودادی، ایرج‌الله (5/03/1390). بررسی بحران آب در ایران از منظر شاخص‌های توسعه پایدار. اولین همایش ملی راهبردهای دستیابی به کشاورزی پایدار، ، دانشگاه پیام نور استان خوزستان.