فصلنامه مطالعات میان‌رشته‌ای در علوم انسانی

بازنمایی مسئلۀ آب ایران در روزنامه‌ها؛ تحلیل محتوای روزنامه‌های ایران، شرق، دنیای اقتصاد، و کیهان از سال 1391 تا 1397

نوع مقاله : مقاله علمی ـ پژوهشی

نویسندگان

هادی خانیکی 1
سیده ثریا موسوی 2

1 استاد، علوم ارتباطات، دانشکدۀ علوم ارتباطات، دانشگاه علامه‎طباطبائی، تهران، ایران

2 دانشجوی دکتری، علوم ارتباطات، دانشکدۀ علوم ارتباطات، دانشگاه علامه‎طباطبائی، تهران، ایران

https://doi.org/10.22035/isih.2020.3654.3835
چکیده
در حال حاضر، برداشت آب در ایران بیش از ظرفیت منابع تجدید‎پذیر است. افزون‌بر‌این، شاهد کاهش آب‎های سطحی و زیرزمینی هستیم، اما به‌نظر می‌رسد مسئلۀ آب، چنان‌که باید، در جامعه درک نشده است و فهم مشترکی از آن وجود ندارد. رسانه، نهادی است که می‎تواند در این زمینه نقش مهمی ایفا کند. در چند سال گذشته، با جدی‎تر شدن مسئلۀ آب و آشکارتر شدن پیامدهای آن، توجه رسانه‎ها به این موضوع افزایش یافته است، اما چگونگی تصویری که رسانه‎ها از مسئلۀ آب برساخته‎اند، نامشخص است. هدف این پژوهش، شناخت بازنمایی مسئلۀ آب ایران در روزنامه‎های سراسری است. برای دستیابی به این اهداف، با به‌کارگیری روش تحلیل ‎محتوای کمی و کیفی، مطالب چهار روزنامۀ سراسری را طی هفت سال (از 1/1/1391 تا 29/12/1397) بررسی کرده‌ایم. براساس نتایج به‌دست‌آمده، عوامل طبیعی، برجسته‎ترین علت مسئلۀ آب قلمداد شده‎اند و دیدگاه مسئولان، بیشتر از دیدگاه مردم برجسته شده است. به‌عبارت روشن‌تر، مطالب منتشرشده با دیدگاه‎های دولتی هماهنگ است. «بحران»، «کم‎آبی»، و «خشکسالی» برجسته‎ترین واژگان عنوان‌های روزنامه‎های موردبررسی بوده‌اند. این واژه‎ها، مسئولیت را از دوش مردم و مسئولانی که خواه‌ناخواه، وضع فعلی را ایجاد کرده‎اند، برمی‎دارد و آن را به طبیعت ارجاع می‎دهد. در مطالب این روزنامه‎ها، آب، به‌عنوان مسئله‎ای برجسته شده است که در درجۀ نخست، دولت باید آن را حل کند و نقش مردم به صرفه‎جویی محدود شده است؛ درحالی‌که حکمرانی خوب، نیازمند مشارکت بیشتر جامعۀ مدنی در تصمیم‎گیری‎ها است. افزون‌براین، روزنامه‎های موردبررسی، آینده‎نگر نیستند و تا حد زیادی از بررسی پیامدهای مسئله چشم پوشیده‎اند.

کلیدواژه‌ها

مسئلۀ آب ایران
بازنمایی
شاخص‎بندی
مدیریت تقاضا

موضوعات

آذرخشی، مریم؛ فرزادمهر، جلیل؛ اصلاح، مهدی؛ و صحابی، حسین (1392). بررسی روند تغییرات سالانه و فصلی بارش و پارامترهای دما در مناطق مختلف آب و هوایی ایران. مرتع و آبخیزداری، مجله منابع طبیعی ایران، 1، 16-1.  doi: 10.22059/jrwm.2013.35324
آل‌یاسین، احمد (1384). بحران آب. تهران: جامعه مهندسان مشاور ایران.
بابائی فینی، ام‎السمله؛ و فرج‎زاده، منوچهر(1381). الگوی تغییرات مکانی و زمانی بارش در ایران. فصلنامه مدرس علوم انسانی،4(27)، 70-51.
سازمان برنامه و بودجه کشور (1396). تحلیل نتایج سرشماری عمومی نفوس و مسکن سال 1395. تهران: سازمان برنامه‌و‌بودجه کشور.
سلامت‌نیوز (1397). وضعیت ایران در بارندگی چگونه است؟ سلامت نیوز. برگرفته از http://www.salamatnews.com/news/259544
سورین، ورنر؛ و جیمز دبلیو تانکارد (1386). نظریه‎های ارتباطات (مترجم: علیرضا دهقان). تهران: دانشگاه تهران. (تاریخ اصل اثر 1992)
شرکت مهندسی آب و فاضلاب (1393). صنعت آب و فاضلاب کشور-آگاهی، برنامه‎ها و اقدام‎ها برای مواجه با شرایط پیش‌روی. تهران: روابط‎عمومی و امور بین‎الملل.
صاحب، طاهره (1381). نقش مطبوعات در آگاهی­بخشی به افکارعمومی در ارتباط با بحران آب سال 1381 (پایان‎نامۀ کارشناسی ارشد علوم ارتباطات اجتماعی). دانشگاه علامه طباطبایی، تهران، ایران.
عابدی کوپایی، جهانگیر (1393). ایران وارد دورۀ تنش آبی شده است. هفته‎نامه تجارت فردا. برگرفته از http://www.tejaratefarda.com
عمید، حسن (1389). فرهنگ عمید. تهران: انتشارات امیرکبیر.
مک‎کارتی، شاون (1381). نقش اطلاعات در مدیریت بحران (مترجم: محمدرضا تاجیک). تهران: انتشارات فرهنگ گفتمان.  (تاریخ اصل اثر 1998)
مهدی‌زاده، سیدمحمد (1387). رسانه‎ها و بازنمایی. تهران: دفتر مطالعات و برنامه‎ریزی رسانه‎ها.
مهدی‎زاده، سیدمحمد (1391). نظریه‎های رسانه- اندیشه‌های رایج و دیدگاه‎های انتقادی (چاپ سوم). تهران: همشهری.
نوروزی، لیلا (1396) پوشش آب در برنامه‌های تلویزیون: تحلیل محتوای کیفی برنامه‌های مربوط به آب در شبکه دو سیما جمهوری اسلامی ایران در سه ماهه تابستان 1396 (پایان‎نامۀ کارشناسی ارشد ارتباطات اجتماعی). دانشگاه علامه طباطبائی، تهران، ایران.
ولایتی، سعداله (1397). منابع و مسائل آب در ایران با تأکید بر بحران آب(چاپ چهارم). مشهد: انتشارات خراسان.
Altaweel, M., & Bone, C. (2012). Applying content analysis for investigating the reporting of water issues. Computers, Environment and Urban Systems, 36(6), 599–613. doi: 10.1016/j.compenvurbsys.2012.03.004
Althaus, S. L. (2003). When news norms collide, follow the lead: new evidence for press independence. Political Communication, 20, 381-414.  doi: 10.1080/10584600390244158
Amiraslani, F. & Dragovich, D. (2011). Combating desertification in Iran over the last years an overview of changing approaches. Journal of Environmental Management, 92(1), 1-13.  doi: 10.1016/j.jenvman.2010.08.012
Arntzen, J. (2003). Incorporation of water demand management in national and region water policies and strategies. Gaborone: IUCN South African Country Office.  doi: 10.1.1.467.8527&rep=rep1&type=pdf
Bennett, W. L. (1990). Toward a theory of press-state relations in the United States. Journal of Communication British Columbia Press. 40(2), 103-127. doi: 10.1111/j.1460-2466.1990.tb02265.x
Branston, G., & Stafford, R. (2010). The media student's book (5th ed.). New York: Routledge.
Entman, R. (1993). Framing: toward clarification of a fractured paradigm. Journal of Communication, 43(4), 51-58.   doi: 10.1111/j.1460-2466.1993.tb01304.x
Goffman, E. (1974). Frame analysis: an essay on the organization of experience. New York: Harper & Row.
Golian, S., Mazdiyasni, O., & AghaKouchak, A. (2015). Trends in meteorological and agricultural droughts in Iran. Theoretical and Applied Climatology, 119, 679–688. doi: 10.1007/s00704-014-1139-6
James, J. (2005). Media and good governance. Paris: UNESCO.
Kampragou, E., Lekkas, D. F., & Assimacopoulos, D. (2011). Water demand management: implementation principles and indicative case studies, Water and Environment Journal, 25(4), 466-476.   doi: 10.1111/j.1747-6593.2010.00240.x
Madani, K., Agha Kouchak, A., & Mirchi, A. (2016). Iran’s socio-economic drought: challenges of a water-bankrupt nation. Iranian Studies, 49)6(, 997-1016. doi: 10.1080/00210862.2016.1259286
McCombs, M. E., & Mauro, J. B. (1977). Predicting newspaper readership from content characteristics. Journalism Quarterly, 54, 3-49.    doi:  10.1177/107769907705400101
McCombs, M. E., & Shaw, D. L. (1972). The agenda-setting function of mass media. Public Opinion Quarterly, 36, 176–187.    doi: 10.1086/267990
Mesgaran, M., B. & Azadi, P. (2018). A National Adaptation Plan for Water Scarcity in Iran, Working Paper 6, Stanford Iran 2040 Project, Stanford University.
Peterson, T. R., & Thompson, J. L. (2009). Environmental risk communication: responding to challenges of complexity and uncertainty. In Handbook of risk and crisis communication. New York: Routledge.
Semsar Yazdi, A.A., & Labbaf Khaneiki, M., (2007). The drought of 2001 and the measures taken by Yazd regional water authority. In Groundwater for Emergency Situations. J. Verba & A. R. Salamat (Eds). Paris: UNESCO. Retrived from https://unesdoc.unesco.org/ark:/48223/pf0000155960
Soroka, S., Lawlor, A., Farnsworth, S., & Young, L. (2012). Mass media and policymaking in the Routledge handbook of public policy. New York: Routledge.  doi: 10.4324/9780203097571.ch16
Turnbull, Joanna. (2011). Oxford advanced learner’s dictionary. New York: Oxford University Press.
Vitkovic, A.S. & Soleimani, D. (2019). The economic and social impacts of water scarcity in the Islamic Republic of Iran. International Journal Social Sciences and Education, 4(13), 342-359.   doi: 10.18769/ijasos.531330
Wei, J., Wei, Y., & Western, A. (2017). Evolution of the societal value of water resources for economic development versus environmental sustainability in Australia from 1843 to 2011. Global Environmental Change, 42, 82-92.  doi: 10.1016/j.gloenvcha.2016.12.005
Xiong, Y., Wei, Y., Zhang, Z., & Wei, J. (2016). Evolution of China’s water issues as framed in Chinese mainstream newspaper. Ambio, 45(2),  241-253.   doi: 10.1007/s13280-015-0716-y
ارسال نظر در مورد این مقاله
نام را وارد کنید.
نشانی پست الکترونیکی را به درستی وارد کنید.
وابستگی سازمانی را به درستی وارد کنید.
توضیحات را وارد کنید (حداقل 50 حرف)
CAPTCHA Image
شناسه امنیتی را به درستی وارد کنید.

  • تاریخ دریافت 25 اردیبهشت 1398
  • تاریخ بازنگری 19 تیر 1398
  • تاریخ پذیرش 27 مرداد 1398

صفحه اصلی

هیئت تحریریه

اصول اخلاقی

راهنمای داوران

ارسال مقاله

تماس با ما