فصلنامه مطالعات میان‌رشته‌ای در علوم انسانی

فراتحلیل پژوهش‌های مرتبط با عوامل تأثیرگذار بر نگرش‌ها، تمایلات و قصد باروری در ایران

نوع مقاله : مقاله علمی ـ پژوهشی

نویسندگان

آمنه عباسی 1
رسول صادقی 2
امیر ملکی 3
قادر بالاخانی 4

1 دانشجوی دکتری جامعه‌شناسی، گروه جامعه‌شناسی،دانشگاه پیام نور، تهران، ایران

2 دانشیارِ جمعیت‌شناسی، گروه علوم اجتماعی، دانشکدۀ علوم اجتماعی، دانشگاه تهران، ایران

3 دانشیار جامعه‌شناسی، گروه علوم اجتماعی، دانشگاه پیام نور، تهران، ایران

4 استادیار جامعه‌شناسی، گروه علوم اجتماعی،دانشگاه پیام نور، تهران، ایران

https://doi.org/10.22035/isih.2021.4546.4509
چکیده
این مقاله‌ با هدف ترکیب کمّی نتایج مطالعاتی دربارۀ عوامل تأثیرگذار بر نگرش‌ها، تمایلات و قصد باروری در ایران نوشته شده است. بدین‌منظور با استفاده از روش فراتحلیل و نرم‌افزار جامع فراتحلیل (CMA3)، 26 مقاله در بازۀ زمانی 1389 تا 1398 بررسی شده است. 16 مقاله به بررسی تمایلات و قصد باروری و 10 مقاله نیز به بررسی نگرش‌های فرزندآوری پرداخته‌اند. نتایج نشان داد تأثیر متغیرهای تحصیلات، سن ازدواج، تعداد فرزندان موجود، مشارکت اقتصادی‌ـ‌اجتماعی، فردگرایی، نگرش به اشتغال، رسانه‌های خارجی، و اینترنت بر تمایل و قصد باروری منفی بوده و درمقابل، متغیرهای سن، سکونت روستایی، درآمد، دین‌داری، حمایت اجتماعی، تعداد خواهر و برادر، و کیفیت زندگی بر تمایل و قصد باروری اثر مثبت داشته‌اند. اندازۀ اثر این متغیرها همگی کمتر از 3/0 بوده و بیشترین میزان اندازۀ‌ اثر متعلق به متغیرهای فردگرایی (296/0-) و تعداد فرزندان موجود (224/0-) است. همچنین، از بین متغیرهای تأثیرگذار بر نگرش‌های فرزندآوری، تأثیر درآمد و اختلاف سنی با همسر مثبت بوده و درمقابل، سرمایه و مصرف فرهنگی، تحصیلات، پایگاه اقتصادی‌ـ‌‌اجتماعی، سن و شبکه‌های مجازی اثر منفی داشتند. اندازۀ اثر این متغیرها همگی کمتر از 3/0 بوده و بیشترین میزان اندازۀ اثر متعلق به متغیرهای درآمد (272/0) و سن (258/0-) است. ازاین‌رو، عوامل و نیروهای اجتماعی متعددی در تغییر نگرش به فرزند و کاهش فرزندآوری اثرگذار بوده‌اند که نشان‌دهندۀ ناهمگونی‌های موجود در جامعۀ‌ ایرانی بوده و لزوم توجه به تفاوت‌های موجود در بین گروه‌های اجتماعی مختلف را به مسئولان امر یادآور می‌کند.

کلیدواژه‌ها

تمایلات
قصد باروری
نگرش‌ فرزندآوری
فراتحلیل
اندازه اثر

موضوعات

آفرینی، فاطمه سادات؛ و اکبری، ناهید؛ منتظری، علی (1397). ارتباط بین حمایت اجتماعی و قصد فرزندآوری در زنان ساکن شهر تهران. نشریه پایش، 17(2)، 328-315.
پژهان، علی؛ و افشاری، پروانه (1396). نگرش زنان معلول نسبت به فرزندآوری در شهر تهران. پژوهشنامه مددکاری اجتماعی، 4(11)، 213-185.doi:10.22054/rjsw.2017.9656
پیلتن، فخرالسادات؛ و رحمانیان، محمود (1394). بررسی جامعه‌شناختی عوامل مؤثر بر تمایل به فرزندآوری زنان و مردان متأهل (مورد مطالعه، زنان و مردان 25 تا 45 ساله شهر جهرم). مجله مطالعات توسعه اجتماعی ایران، 7(2)، 134-121.
ترابی، فاطمه؛ قربانی، فرزاد؛ و کوچانی، مسعود (1396). مقایسه نگرش زنان و مردان نسبت به زمان فرزندآوری. مجله دانشگاه علوم پزشکی مازندران، 27(154)، 183-179.
تقوایی‌فرد، لیلا؛ کریمی، مجیدرضا؛ و راسخ، کرامت‌الله (1398). تأثیر مصرف رسانه‌ای بر نگرش زنان به فرزندآوری در شهر جهرم. دوفصلنامه پژوهش‌های جامعه‌شناسی معاصر، 8(15)، 87-67.doi: 10.22084/csr.2020.19808.1691
چمنی، سولماز؛ شکربیگی، عالیه؛ و مشفق، محمود (1395). مطالعه تعیین‌کننده جامعه‌شناختی فرزندآوری (موردکاوی: زنان متأهل شهر تهران). فصلنامه راهبرد اجتماعی فرهنگی، 5(3)، 165-137.
حسینی، حاتم؛ و بگی، بلال (1391). فرهنگ و فرزندآوری: بررسی تمایلات باروری زنان کرد شهر مهاباد. مطالعات راهبردی زنان، 15(57)، 161-121.
خانیکی، هادی؛ و خجیر، یوسف (1397). رسانه‌های اجتماعی و مشارکت سیاسی؛ فراتحلیل مشارکت سیاسی کاربران رسانه‌های اجتماعی. فصلنامه مطالعات میان‌رشته‌ای در علوم انسانی، 11(1)، 127-101.doi: 10.22035/isih.2019.3122.3422
خیراندیش، مهدی؛ بهفر، سارا؛ و عباس‌پور، جعفر (1394). فراتحلیل پژوهش‌های ارتباط رضایت شغلی و تعهد سازمانی در سازمان‌های ایران. فصلنامه مطالعات منابع انسانی، 5(16)، 22-1.
رسول‌زاده اقدم، صمد؛ افشار، سیمین؛ عدلی‌پور، محمد؛ و میرمحمدتبار، سید احمد (1395). تحلیل رابطه سرمایه اجتماعی و سبک زندگی با گرایش به فرزندآوری (مورد مطالعه: دانشجویان دانشگاه شهید مدنی آذربایجان). فصلنامه راهبرد اجتماعی فرهنگی، 5(3)، 135-107.
شاه‌آبادی، زهرا؛ سرایی، حسن؛ و خلج‌آبادی فراهانی، فریده (1392). نقش فردگرایی در قصد باروری زنان در شرف ازدواج (مطالعه شهرستان نیشابور). نامه انجمن جمعیت‌شناسی ایران، 8(16)، 54-29.
شعاع‌کاظمی، مهرانگیز؛ و عقیلی، رخساره (1398). فراتحلیل توصیفی پژوهش‌های مرتبط با تغییرات خانواده و نرخ فرزندآوری (طی دهه‌ی گذشته). مجموعه مقالات همایش‌ علمی- پژوهشی پژوهش‌های کاربردی در علوم انسانی و علوم اسلامی، 1(1)،223-209.
شعاع، صدیقه؛ و نیازی، محسن (1395). فراتحلیلی بر ارتباط سرمایه‌ فرهنگی و مدیریت بدن. فصلنامه تحقیقات فرهنگی ایران، 9(1)، 81-61.doi: 10.22035/ijcr.2016.300
صادقی، حنانه سادات؛‌ و سرایی، حسن (1395). عوامل مؤثر بر گرایش به فرزندآوری زنان شهر تهران. فصلنامه برنامه‌ریزی رفاه و توسعه اجتماعی،8(27)، 32-1.doi: 10.22054/qjsd.2016.5920
عباس‌زاده، محمد؛ آقایاری هیر، توکل؛ علیزاده اقدم، محمدباقر؛ و عدلی‌پور، صمد (1398). نقش دینداری، خانواده‌گرایی، رسانه‌های نوین و بازاندیشی مدرن در نگرش به فرزندآوری در زنان و مردان متأهل 49-18 ساله. نشریه پایش، 18(2)،182-173.
عنایت،‌ حلیمه؛ و پرنیان، لیلا (1392). مطالعه رابطه جهانی‌شدن فرهنگی و گرایش به فرزندآوری. فصلنامه علمی ـ پژوهشی زن و جامعه، 4(2)، ‌136-109.
عنایت، حلیمه؛ موحد، مجید؛ و مهرابی، محبوبه (1390). مطالعه‌ رفتار و نگرش باروری دو نسل مادران و دختران و عوامل فرهنگی مرتبط با آن: مطالعه‌ی موردی؛ شهرهای گراش و اوز در استان فارس. پژوهشنامه جامعه‌شناسی جوانان، 1(1)، 118-97.
فروتن، یعقوب، و شجاعی قلعه‌نی، مینا (1399). ملاحظات جنسیتی مرتبط با نگرش‌های جمعیت‌شناختی در ایران. فصلنامه تحقیقات فرهنگی ایران، 13(4)، 27-1.doi: 10.22035/jicr.2021.434
فروتن، یعقوب؛ ایزی، الهه‌سادات؛ و نعیمی، سمیه (1395). تمایلات شیعه‌ـ‌سنی فرزندآوری در شهرستان‌های بجنورد و گنبدکاووس. فصلنامه رفاه اجتماعی، 16(62)، 223-187.
فروتن، یعقوب؛ و کرمی، فرشاد (1395). الگوها و تعیین‌کننده‌های تمایلات فرزندآوری در ایران. نامه انجمن جمعیت‌شناسی ایران، 11(21)، 100-71.
کاوه‌فیروز، زینب؛ زارع، بیژن؛ و جهانبخش گنجه، صادق (1396). تأثیر مؤلفه‌های سرمایه اجتماعی و فرهنگی بر نگرش به فرزندآوری (مورد مطالعه: زوجین در آستانه ازدواج شهر تهران). مطالعات و تحقیقات اجتماعی در ایران، 6(1)، 143-119.doi: 10.22059/jisr.2017.61834
کاوه‌فیروز، زینب؛ زارع، بیژن؛ و شمس‌الدینی، حسین (1395). تأثیر مؤلفه‌های سبک زندگی بر نگرش به فرزندآوری (مطالعه موردی: زنان در آستانه‌ی ازدواج شهر تهران). زن در توسعه و سیاست، 14(2)، 234-217.doi: 10.22059/jwdp.2016.59201
کریمیان، سیده‌نرگس؛ و حجازی، مسعود (1398). نقش میانجی خودکارآمدی در رابطه بین کیفیت زندگی و بلوغ عاطفی با تمایل به فرزندآوری. نشریه روان‌پرستاری، 7(5)، ‌61-54.
کلانتری، صمد؛ عباس‌زاده، محمد؛ امین‌مظفری، فاروق؛ و راکعی‌بناب، ندا (1389). بررسی جامعه‌شناختی گرایش به فرزندآوری و برخی عوامل مرتبط با آن (مورد مطالعه: جوانان متأهل شهر تبریز). جامعه‌شناسی کاربردی، 21(1)، 104-83.
کیانی، مژده (1389). بررسی عوامل مؤثر بر نگرش زنان نسبت به باروری؛ مطالعه موردی شهر اصفهان. نشریه دانشکده علوم انسانی و اجتماعی (علوم اجتماعی)، 13(30-31)، 177-155.
مدیری، فاطمه (1396). بررسی مقایسه‌ای تأثیر دینداری و نگرش‌های جنسیتی بر قصد فرزندآوری به تفکیک جنسیت در شهر تهران. فصلنامه برنامه‌ریزی رفاه و توسعه اجتماعی، 9(32)،‌ 202-171.doi: 10.22054/qjsd.2017.8429
مدیری، فاطمه؛ و رازقی نصرآباد، حجیه‌ بی‌بی (1394). بررسی رابطه دینداری و قصد باروری در شهر تهران. نامه انجمن جمعیت‌شناسی ایران، 10(20)، 162-127.
مدیری، فاطمه؛ و قاضی‌طباطبایی، محمود (1397). بررسی تأثیر کیفیت زندگی زناشویی بر قصد فرزندآوری. جامعه‌شناسی نهادهای اجتماعی، 5(12)، 94-73.doi: 10.22080/ssi.1970.2133
مرادی، علی؛ و صفاریان، محسن (1397). مطالعه جامعه‌شناختی نگرش مردم به فرزندآوری. فصلنامه جمعیت، 25، 90-59.
مشفق، محمود؛ مرادی ثانی، قدرت؛ و حسین‌خانی، سحر (1395). تحلیلی بر رابطه اشتغال و تمایل به فرزندآوری در بین زنان شاغل در آستانه ازدواج در سطح استان‌های کشور. فصلنامه جمعیت، 23(95-96)، 24-1.
موسوی، سیده فاطمه؛ و قافله‌باشی، مهدیه سادات (1392). بررسی جایگاه و نگرش به فرزندآوری در خانواده‌های جوان شهر قزوین. مطالعات زن و خانواده، 1(2)، 134-111.doi: 10.22051/jwfs.2014.1504
نیازی، محسن؛ تورنجی‌پور، فاطمه؛ نوروزی، میلاد؛ و عسگری‌کویری، اسماء (1395). فراتحلیل عوامل اجتماعی مؤثر بر باروری در ایران. فصلنامه برنامه‌ریزی رفاه و توسعه اجتماعی، 7(29)، 118-69.doi: 10.22054/qjsd.2016.7886
Abbasi Shavazi, M.J., Morgan, S.P., ChavoshiMeimanat, H., &Mcdonald, P. (2009). Family change and continuity in Iran: Birth control use before first pregnancy. Journal of Marriage and Family, 71(5), 1309-1324.doi: 10.1111/j.1741-3737.2009.00670.x
Balen, F.V., &Trimbos-Kemper, T.C.M. (1995). Involuntarily childless couples: their desire to have children and their motives. Journal of Psychosomatic Obstetrics & Gynecology, 16, 137-144. doi: 10.3109/01674829509024462
Fux, B. (2008). Pathaway of welfare and population-ralated policies. In People, population change and policies. (1st ed., Pp. 59-91). Springer.
Höhn, C. (2008). Introduction. In People, population change and policies. (1st ed., Pp. 1-15). Springer.
Johnstone, M., Lucke, J., & Hewitt, B. (2020). Life transitions and women’s desired number of children: the impact of motherhood, relationships and employment. Community, Work & Family, 1-20. doi: 10.1080/13668803.2020.1744526
Khadivzadeh, T., Rahmanian, S.A., &Esmaily, H. (2018). Young women and men’s attitude towards childbearing. Journal of Midwifery & Reproductive Health, 6(3), 1345-1356. doi: 10.22038/jmrh.2018.20033.1212
Liefbroer, A.C., Klobas, J.E., Philipov, D., & Ajzen, I. (2015). Reproductive decision-making in a macro-micro perspective. Springer: New York.
Matysiak, A., &Vignoli, D. (2008). Fertility and women’s employment: A meta-analysis. European Journal of Population, 24(4), 363-384. doi: 10.4054/MPIDR-WP-2006-048
RazeghiNasrabad, H.B., & Abbasi Shavazi, M.J. (2020). Ideal fertility in Iran: A systematic review and meta-analysis. International Journal of Women’s Health and Reproduction Sciences, 8 (1), 10-18. doi:10.15296/ijwhr.2020.02
Rhea, A.C. (2002). The individual, institutional, and interactional influences on women’s decisions to have a child: A multi-level examination (Unpublished doctoral dissertation). North Carolina State University.
Spéder, Z., &Kapitány, B. (2015). Realization, postponement or abandonment of childbearing intentions in four European countries. Population, 64, 599-629.doi: 10.3917/popu.1204.0711
VanEvery, J. (2004). From modern nuclear family households to postmodern diversity? The sociological construction of families. Changing Family Values (Jagger and Wright, Eds.). Routledge: London and New York.
Zaidi, B., & Morgan, S.P. (2017). The second demographic transition theory: A review and appraisal. Annu.Rev.Sociol, 43, 473-492.doi: 10.1146/annurev-soc-060116-053442
ارسال نظر در مورد این مقاله
نام را وارد کنید.
نشانی پست الکترونیکی را به درستی وارد کنید.
وابستگی سازمانی را به درستی وارد کنید.
توضیحات را وارد کنید (حداقل 50 حرف)
CAPTCHA Image
شناسه امنیتی را به درستی وارد کنید.

صفحه اصلی

هیئت تحریریه

اصول اخلاقی

راهنمای داوران

ارسال مقاله

تماس با ما