فصلنامه مطالعات میان‌رشته‌ای در علوم انسانی

دانشگاه و انتظارات از آن طی چند دهه آینده: تحول در مسئولیت‌ها و کارکردها

نوع مقاله : مقاله علمی ـ پژوهشی

نویسندگان

علی پایا 1
حسین ابراهیم آبادی 2

1 استاد فلسفه، دپارتمان فلسفه، کالج اسلامی، دانشگاه میدلسکس، انگلستان

2 دانشیار روان‌شناسی، مؤسسه مطالعات اجتماعی و فرهنگی، تهران، ایران

https://doi.org/10.22035/isih.2022.4784.4697
چکیده
دربارۀ آیندۀ دانشگاه‌ها بسیار نوشته‌اند و از این پس نیز می‌توان انتظار داشت که اصحاب نظر در این عرصۀ مهم آرای خود را به نیت تأثیرگذاری در اذهان عمومی و به‌خصوص مسئولان و تصمیم‌گیران به جامعه عرضه کنند. در این مقاله کوشش شده از جنبه‌هایی که احیاناً کمتر از سوی دیگر محققان بدان توجه شده است به مسئلۀ آیندۀ دانشگاه‌ها پرداخته شود. در آنچه در پی می‌آید، پس از مقدمه‌ای کوتاه، که به یکی از مسائل مهم در باب آیندۀ نظام‌های آموزشی، یعنی تحولات مفهومی و دگرگونی‌های بافت فرهنگی و اجتماعی و تغییرات فناوری و آموزش عالی اشاره دارد، به مسئلۀ زوال الگوهای کنونی دانشگاه‌ها پرداخته شده است؛ سپس از تأثیراتی که فناوری‌های نوظهور بر شیوه‌های آموزش و فراگیری در آینده خواهند داشت سخن به میان آمده است؛ و در پایان، توضیحاتی دربارۀ آیندۀ دانشگاه و نظام دانشگاهی در ایران داده شده و به شروطی اشاره شده است که برای بقای این نظام می‌باید تحقق یابد.

کلیدواژه‌ها

دانشگاه
آینده
نظام‌های آموزشی

موضوعات

ابراهیم‌‌آبادی، حسین (1393). سیاستگذاری فرهنگی آموزش عالی: ایده، تجربه و راهبرد. تهران: پژوهشکده مطالعات فرهنگی و اجتماعی.
ابراهیم‌‌آبادی، حسین (1396). ابعاد روان‌‌شناختی، جامعه‌‌شناختی و تربیتی کلاس درس. با تأکید بر پدیده گریز از یادگیری در مطالعات و فرهنگی و اجتماعی کلاس درس دانشگاهی. در: عباس کاظمی، مطالعات فرهنگی و اجتماعی کلاس درس دانشگاهی در ایران. تهران:  پژوهشکده مطالعات فرهنگی و اجتماعی.
ابراهیم‌‌آبادی، حسین (1400). دانشگاه آینده به مثابه سامانه علمی، اجتماعی و فنی. تهران: پژوهشکده مطالعات فرهنگی و اجتماعی.
آزاد ارمکی، تقی (1396). دانشگاه و چالش‌‌های جامعه ایرانی. تهران: پژوهشکده مطالعات فرهنگی و اجتماعی.
پایا، علی (1384). فلسفه تحلیلی: مسائل و چشم‌‌اندازها (جلد اول؛ ویراست دوم). تهران: طرح نو (در دست انتشار).
پایا، علی (1395). دانشگاه، تفکر علمی، نوآوری و حیطه عمومی. تهران: دفتر مطالعات فرهنگی وزارت علوم، تحقیقات و فناوری.
پایا، علی (1397). اندیشه مستقبل: مقالاتی درباره آینده‌‌پژوهی. تهران: مؤسسه مطالعات فرهنگی و اجتماعی.
پایا، علی (1398). جایگاه دانشگاه در جامعه ایرانی در قرن بیست و یکم: تأملی نقادانه درخصوص کارکردهای تازه یک فناوری نه چندان جدید. در: رضا ماحوزی (سرویراستار)، فلسفه دانشگاه: تاملاتی در باره دانشگاه در جهان و ایران. تهران: مؤسسه مطالعات فرهنگی و اجتماعی.
پایا، علی (1399). علم دینی، علم بومی و علم اسلامی: محال‌اندیشی یا دور‌اندیشی: مجموعه‌ مقالاتی درباره پروژه‌های ایدئولوژیک تولید علم؛ به همراه ارزیابی نقادانه دیدگاه دو صاحب‌نظر ایرانی درباره علم. تهران: مرکز نشر دانشگاهی.
پایا، علی؛ و کلانتری‌‌نژاد، رضا (1387/1393). چهارمین موج توسعه علمی- فنّاورانه و پیامدهای فرهنگی و اجتماعی آن در ایران. تهران: مرکز تحقیقات سیاست علمی کشور.
پایا، علی؛ و منصوری، علیرضا (1397). علم و فناوری: تفاوت‌ها، تعامل‌ها، و تبعات آنها. فلسفه علم، 8(2)، 134-105.
تاج‌الدین، محمدباقر (۱۳۹۹). زوال امر دانشگاه در ایران. دوفصلنامه دانشگاه امروز، 14(1)، ۱۰۳-۱۱۲.
حسینی‌مقدم، محمد (1396). دانشگاه ایرانی در سپهر بین‌‌المللی: بین‌‌المللی‌‌شدن آموزش عالی و آینده دانشگاه در ایران. تهران: مؤسسه مطالعات فرهنگی و اجتماعی.
خانیکی، هادی (1396). چالش‌‌های دانشگاه در ایران: دانشگاه، سیاست و فرهنگ. تهران: مؤسسه مطالعات فرهنگی و اجتماعی.
دودرستات، جیمز (1381). دانشگاه و محیط بیرون: تعامل با فناوری و بازار (مترجم: قدرت حاجی‌رستم‌‌ لو). تهران: دفتر برنامه‌‌ریزی اجتماعی و مطالعات فرهنگی وزارت علوم، تحقیقات و فناوری.
ذاکرصالحی، غلامرضا (1397). مسائل آموزش عالی ایران. تهران: مؤسسه مطالعات فرهنگی و اجتماعی.
ذکایی، محمد سعید؛ اسماعیلی، محمدجواد (1393). جوانان و بیگانگی تحصیلی و دانشگاهی. تهران: مؤسسه مطالعات فرهنگی و اجتماعی.
رهنمایی، محمد تقی (1383). توزیع بهینه دانشگاه‌‌ها و مراکز علمی با نگاهی به جغرافیای فرهنگی در ایران. تهران: دفتر برنامه‌‌ریزی فرهنگی و اجتماعی وزارت علوم، تحقیقات و فناوری.
عاملی، سعیدرضا (1385). مقدمه‌‌ای بر ارزیابی فضای مجازی ایرانی. تهران: دبیرخانه شورای عالی اطلاع رسانی.
عزیزی، نعمت‌‌الله (1396). ضرورت اصلاحات در آموزش عالی: تأملی بر مسائل و چالش‌‌های روز در نظام دانشگاهی کشور. تهران: مؤسسه مطالعات فرهنگی و اجتماعی.
فراستخواه، مقصود  (ویراستار) (1400). آینده‌‌پژوهی آموزش عالی و دانشگاه در ایران: مبانی و سناریوها. تهران: مؤسسه پژوهش و برنامه‌‌ریزی آموزش عالی.
فکوهی، ناصر (1397). دانشگاهی که بود: تأملاتی درباره دانشگاه، دانشگاهیان و دانشجویان. مجموعه مقالات، یادداشت‌‌ها و گفت‌‌و‌‌گوها. تهران: مؤسسه مطالعات فرهنگی و اجتماعی.
کاظمی، عباس (ویراستار) (1398). پرولتاریای آکادمیک و طبقۀ پا درهوا در ایران. مجموعه مقالات اولین همایش ملی مطالعات فرهنگی و اجتماعی آموزش عالی، علم و فناوری. تهران: مؤسسه مطالعات فرهنگی و اجتماعی.
کنفرانس جهانی آموزش عالی (1377). آموزش عالی در آستانه قرن بیست و یکم: گزارشی از کنفرانس جهانی آموزش عالی در سال 1998 (مترجم: مقصود فراستخواه و احمد کبریایی). تهران: مؤسسه پژوهش و برنامه‌‌ریزی آموزش عالی.
کنفرانس جهانی آموزش عالی (۲۰۰۹) : پویش‌های جدید آموزش عالی و پژوهش برای تغییر اجتماعی و توسعه (یونسکو، پاریس، ۸-۵ جولای ۲۰۰۹) بیانیه نهایی (۸ جولای ۲۰۰۹).
گودرزی، غلامرضا؛ پدرام، عبدالرحیم؛ و مطلّبی، مصطفی (1400). دانشگاه آینده؛ با نگاهی به روندهای جهانی و ملی. تهران: انتشارات دانشگاه امام صادق (ع).
گویا، زهرا (1399). جایگزین معرفت! مصیبت تبدیل پژوهش به اجرای آیین‌‌نامه‌‌های کمی در آموزش عالی ایران. فصلنامه دانشگاه امروز، 4(1و2)، 118-113.
ماحوزی، رضا (ویراستار) (1398). فلسفه دانشگاه: تأملاتی درباره دانشگاه در جهان و ایران. تهران: مؤسسه مطالعات فرهنگی و اجتماعی.
معتمدنژاد، کاظم (1383). اجلاس جهانی سران درباره جامعه اطلاعاتی. تهران: مرکز پژوهش‌‌های ارتباطات.
معتمدنژاد، کاظم (1384). جامعه اطلاعاتی، اندیشه‌های بنیادی، دیدگاه‌‌های انتقادی و چشم‌‌اندازهای جهانی. تهران: مرکز پژوهش‌‌های ارتباطات.
یمنی دوزی سرخابی، محمد (1398). آموزش عالی در ایران، حال و آینده. تهران: مؤسسه مطالعات فرهنگی و اجتماعی.
Agah, A., et al. (Eds.), (2016). Social Robotics. 8th International Conference, ICSR 2016, Kansas City, MO, USA, November 1-3, 2016 Proceedings. Switzerland: Springer.
Arvanitakis, J., & Hornsby, D. (Eds.) (2016). Universities, the Citizen Scholar and the Future of Higher Education. London: Palgrave.
Bandura, A. (2006). Toward a Psychology of Human Agency. Perspectives on Psychological Science, 1(2), 164-180. doi: 10.1111%2Fj.1745-6916.2006.00011.x
Barnett, R. (2011). The Coming of the Ecological University. Oxford Review of Education, 37, 439-455. doi: 10.1080/03054985.2011.595550
Baxter, P. et al.(2014). The Wider Supportive Role of Social Robots in the Classroom for Teachers. available at https://citeseerx.ist.psu.edu
Ben-Ghiat, R. (2020). The Right’s War on Universities. New York Review of Books, Retrieved from  https://www.nybooks.com/daily/2020/10/15/the-rights-war-on-universities
Benhabib, S. (1984). Epistemologies of Postmoderism: A rejoinder to Jean-François Lyotard. New German Critique, 33, 103-126.
Bon, A. (2007). Can the Internet in tertiary education in Africa contribute to social and economic development? International Journal of Education and Development Using ICT, 3(3), 121-133.
Burgstahler, S., & Cory, R. (Eds.) (2008). Universal Design in Higher Education: From Principles to Practice. Cambridge, MA: Harvard Education Press.
Burnett, K. (2021). All universities need to be both local and global. Times Higher Education Supplement, available at: https://www.timeshighereducation.com/opinion/all-universities-need-be-both-local-and-global
Caplan, B. (2019). The case against education: Why the education system Is a waste of time and money. Princeton: Princeton University Press.
Caws, P. (1996). Sophistry, Rhetoric and the Postmodern Condition. Symplokē, 4(1/2), 81-93.
Clavert, M. (2019). Industry 4.0 implications for higher education institutions. University of Future, Retrieved from https://universitiesofthefuture.eu/wp-content/uploads/2019/02/State-of-Maturity_Report.pdf
Coleman, F. (2020). A Human Algorithm: How Artificial Intelligence Is Redefining Who We Are. Berkeley: Counterpoint Press.
Davies, W. (2022). How many words does it take to make a mistake? On the Mechanization of Learning. London Review of Books, 44(4), 3-8.
Divine, G. (2017). Dangerous Algorithms: The Need to Legislate Against Anti-Human Programming in Artificial Intelligence. London: GreatSpace.
Dosanjh, M., Ellis, J., & Hoffmann, H. (2004). Science in the information society. Cern Courier, Reterived from https://cds.cern.ch/record/1733568/files/vol44-issue1-p058-e.pdf
Duderstadt, J. (2000). A University for the 21st Century. Ann Arbour: University of Michigan Press.
Ehlers, U., & Schneckenberg, D. (2010). Changing cultures in higher education: Moving ahead to future learning. Heidelberg: Springer.
Facer, K. (2013). Universities for the future: A report for the Worldwide Universities Network. Bristol: University of Bristol.
Facer, K. (2018). The university as engine for anticipation: stewardship, modelling, experimentation and critique in public. In R. Poli (Ed.), Handbook of Anticipation: Theoretical and Applied Aspects of the Use of Future in Decision Making. Springer International Publishing AG.
Fleming, P. (2021). Dark academia: how universities die. London: Pluto Press.
Frank, D., & Meyer, J. (2020). The University and the Global Knowledge Society. Princeton: Princeton University Press.
Gall, L. (2020). Hungary continues attacks on academic freedom. Human Rights Watch, Retrieved from https://www.hrw.org/news/2020/09/03/hungary-continues-attacks-academic-freedom
Guerrier, C. (2021). Security and Its Challenges in the 21st Century. London: Wiley.
Gueye, M., & Exposito, E. (2020). University 4.0: The Industry 4.0 paradigm applied to Education. IX Congreso Nacional de Tecnologías en la Educación, Puebla (Mexico), France.
Guttman, C. (2003). Education in and for the Information Society. Paris: UNESCO Publications for the World Summit on the Information Society.
Hietanen, O. (2006). The digital balance between industrialized and developing countries: futures studies for development. E–Learning, 3(3), 373-380. 
Hillman, N. (2021, Oct. 14). The landscape for globally engaged research universities [A speech in a private meeting of the World Universities Network] available at https://www.hepi.ac.uk/2021/10/14/the-landscape-for-globally-engaged-research-universities-speech-to-the-world-universities-network/?shared=email#:~:text=%E2%80%98The%20Landscape%20for,Leave
Hirsch, W. Z., Weber, L. E. (Eds). (1999). Challenges facing higher education at the Millennium. American Council on Education & Oryx Press.
Hornsby, D., Osman, R., & Matos-Ala, J. (2013). Large-class pedagogy: interdisciplinary perspectives for quality higher education. South Africa: SUN MeDIA MeTRO.
Jadoul, M. (2021). How industry 4.0 is transforming higher education. Education Technology, available at https://edtechnology.co.uk
Langlois, C. (1998). Universities and new information and communication technologies: Issues and strategies. European Journal of Engineering Education, 23(3), 285-295. doi: 10.1080/03043799808923507
Lea, K. (1987). In the most highly developed societies: Lyotard and Postmodernism. Oxford Literary Review, 9(1/2), 86-104.
Lindsay, C. (1991). Lyotard and the Postmodern body. Esprit Créateur, 31(1), 33-47.
Lyotard, J. (1979/1984). The Postmodern Condition: A Report on Knowledge (French: La condition postmoderne: rapport sur le savoir) (G. Bennington, & B. Massumi, Trans., Vol.10). Manchester University Press.
Marrington, A. (2016). Managing security issues and the hidden dangers of wearable technologies. London: IGI Global.
Minocha, S. (2021). Towards imaginative universities of the future, Global. Reterevied from https://www.universityworldnews.com/post.php?story=20210811141039355
Moss, P. (2021). Making space for creativity in higher education, Times Higher Education. Retreived from  https://www.timeshighereducation.com/campus/making-space-creativity-higher-education
National Academies of Sciences Engineering and Medicine (2019). Environmental Engineering for the 21st Century: Addressing Grand Challenges. Washington: National Academies Press.
Nissen, L., Appleyard, M.,  Enders, J., & Gómez, C.  (2020). Public University Futures Collaboratory: A Case Study in Building Foresightfulness and Community. World Futures Review, 12(4) 337–350. doi: 10.1177/1946756720976709
Noble, S. U. (2018). Algorithms of oppression: How search engines reinforce racism. New York: ‎ New York University Press.
O’Neil, C. (2016). Weapons of math destruction: How big data increases inequality and threatens democracy. New York: Crown Publishing Group.
Osoba, O. & Welser, W. (2017). An intelligence in our image: The risks of bias and errors in artificial intelligence [Illustrated edition]. Santa Monica, California: RAND.
Pacher, C. (2021). A bit of creativity can go a long way when teaching online. Times Higher Education, Retreived from https://www.timeshighereducation.com/campus/bit-creativity-can-go-long-way-when-teaching-online
Paya, A. (2022). Methods, methodologies and perspectives in the humanities and social sciences (With Particular Reference to Islamic Studies): A Critical Rationalist Perspective. London: ICAS Press.
Polak, J. (2016). See no evil: 19 hard truths the left can’t handle. Washington: ‎ Regnery Publishing.
Pyati, A. K. (2007). Re-Envisioning Libraries in the Information Society: A Critical Theory of Library Technology (Unpublished doctoral dissertation). University of California.
Reich-Stiebert, N., & Eysse, F. (2016). Robots in the Classroom: What teachers think about teaching and learning with education robots. In A. Arvin, et al. (Eds.), Social Robotics. Switzerland: Springer International Publishing.
Rocha, A., & Isaeva, E. (2021). Science and global challenges of the 21st century. Switzerland: Springer.
Rowley, M., & Andrew, J. (2017). Connected universities, connected cities. London: KPMG International.
Schlagwein, F. (2021). Hungary's Viktor Orban seeks to control universities. Retreived from https://www.dw.com
Serholt, S., Barendregt, W., Vasalou, A. et al. (2017). The case of classroom robots: teachers’ deliberations on the ethical tensions. AI & Soc 32, 613–631. doi: 10.1007/s00146-016-0667-2
Shapiro, B. (2004). Brainwashed how universities indoctrinate America's youth. Nashville, Tennessee: WND Books.
Soldatos, J. (2020). Security risk management for the internet of things technologies and techniques for IoT Security, Privacy and Data Protection. AD Delft, The Netherlands: Now Publishers.
Spurrett, D. (1999). Lyotard and the Postmodern misunderstanding of physics. Theoria: A Journal of Social and Political Theory, 93, 29-52.
Tomini, L., & ‎ Sandri, G. )2018(. Challenges of democracy in the 21st Century: Concepts, Methods, Causality and the Quality of Democracy. London: Routledge.
Tusi, N., Ragep, F. J, (1993). Nasir al-Din al-Tusi’s Memoir on astronomy = Al-tadhkira fi ‘ilm al-hay'a /[commentary]. New York: Springer-Verlag.
Van Ginkel, H., & Clugston, R. (2002). Higher Education for Sustainability and the World Summit on Sustainable Development. The Declaration, 5(2). https://ulsf.org/higher-education-for-sustainability-and-the-world-summit-on-sustainable-development/
 
ارسال نظر در مورد این مقاله
نام را وارد کنید.
نشانی پست الکترونیکی را به درستی وارد کنید.
وابستگی سازمانی را به درستی وارد کنید.
توضیحات را وارد کنید (حداقل 50 حرف)
CAPTCHA Image
شناسه امنیتی را به درستی وارد کنید.

  • تاریخ دریافت 28 فروردین 1401
  • تاریخ بازنگری 20 اردیبهشت 1401
  • تاریخ پذیرش 05 خرداد 1401

صفحه اصلی

هیئت تحریریه

اصول اخلاقی

راهنمای داوران

ارسال مقاله

تماس با ما