فصلنامه مطالعات میان‌رشته‌ای در علوم انسانی

نقش و جایگاه فعلی آموزش‌وپرورش در روند توسعهٔ سیاسی ایران؛ مورد مطالعه، اهداف، برنامه‌ها و کتاب‌های درسی متوسطهٔ اول در سال تحصیلی 1400-1399

نوع مقاله : مقاله علمی ـ پژوهشی

نویسندگان

کرامت پسندیده خو 1
صادق زیبا کلام 2

1 دانشجوی دکتری جامعه‌شناسی سیاسی، گروه علوم سیاسی، دانشکدهٔ حقوق، الهیات و علوم سیاسی، واحد علوم و تحقیقات، دانشگاه آزاد اسلامی، تهران، ایران

2 استاد علوم سیاسی، گروه علوم سیاسی، دانشکدهٔ حقوق و علوم سیاسی، دانشگاه تهران، تهران، ایران

https://doi.org/10.22035/isih.2023.4496.4468
چکیده
آموزش‌وپرورش می‌تواند زیرساخت تربیتی توسعهٔ سیاسی را فراهم آورد. به این معنا آموزش‌وپرورش می‌تواند به تربیت انسان‌های با شخصیت توسعه‌گرا و ترویج فرهنگ توسعه کمک کند و مشارکت و رقابت سیاسی را نهادینه سازد. این مقاله با هدف بررسی نقش فعلی آموزش‌وپرورش در کمک به روند توسعهٔ سیاسی در ایران انجام شده است. روش پژوهش توصیفی و از نوع تحلیل محتوا و رویکرد آن نیز کاربردی است. جامعهٔ پژوهشی شامل کتاب‌های حوزهٔ تربیت و یادگیری علوم انسانی و اهداف و برنامه‌های ویژهٔ متوسطهٔ اول سال تحصیلی ۱400-۱399 است که با توجه به ماهیت، موضوع پژوهش و محدودیت جامعهٔ آماری از نمونه‌گیری صرف نظر شده و کل جامعهٔ پژوهشی به‌عنوان نمونه در نظر گرفته شده است. ابزار اندازه‌گیری و چک‌لیست تحلیل محتوا ساختهٔ محقق بود و نتایج با استفاده از شاخص‌های آمار توصیفی و استنباطی با استفاده از نرم‌افزار spss بررسی شد. در یک جمع‌بندی و براساس فراوانی‌های حاصل از این پژوهش و تحلیل داده‌ها می‌توان گفت که کتاب‌های حوزهٔ تربیت و یادگیری علوم انسانی و اهداف و برنامه‌های ویژهٔ متوسطهٔ اول از نظر ایجاد و پرورش مفاهیم و مؤلفه‌های مورد بررسی برای آموزش مفاهیم توسعهٔ سیاسی به دانش‌آموزان دارای عملکردی نامناسب و بسیار ضعیف‌اند. لذا می‌توان گفت که زمینه‌های لازم برای توسعهٔ سیاسی دانش‌آموزان را فراهم نمی‌کنند. همچنین، بررسی‌ها نشان داد که در این توجه حداقلی نیز روندی منطقی در توزیع مؤلفه‌ها دنبال نمی‌شود. بر این اساس می‌توان گفت که مؤلفان این کتاب‌ها و سیاست‌گذاران توجه هدفمند یا ویژه‌ای به توسعهٔ سیاسی، چه از لحاظ مفهوم‌پردازی و چه از نظر شناخت مؤلفه‌های مورد نظر در این مطالعه، نداشته‌اند.

کلیدواژه‌ها

توسعهٔ سیاسی
آموزش‌وپرورش
اهداف و برنامه‌های درسی
کتاب‌های درسی
متوسطهٔ اول

موضوعات

ازکیا، مصطفی؛ وغفاری، غلامرضا (۱۳۸۴). جامعه‌شناسی توسعه. تهران: دفتر پژوهش‌های مؤسسه کیهان.
افراخته، حسن (1398). نقش سازه‌های ذهنی در تحقق برنامه‌های توسعهٔ ایران. فصلنامه مطالعات میان‌رشته‌ای در علوم انسانی، 11(3)، 74-49.  doi: 10.22035/isih.2020.3371.3608
امین‌زاده، محسن (۱۳۷۶). توسعۀ سیاسی. اطلاعات سیاسی‌ـ‌اقتصادی، 118، 117-104.
اینگلهارت، رونالد؛ ولزل، کریستین (1389). نوسازی، تغییر فرهنگی و دموکراسی(مترجم: یعقوب احمدی). تهران: کویر.
بشیریه، حسین (۱۳۸۰). موانع توسعۀ سیاسی در ایران. تهران: گام نو.
پای، لوسین (۱۳۷۰). فرهنگ سیاسی و توسعۀ سیاسی (مترجم: مجید محمدی). نامه فرهنگ،5 و 6، 47-37.
چلبی، مسعود (۱۳۸۵). جامعه‌شناسی آموزش‌وپرورش (جزوه درسی گروه جامعه‌شناسی). تهران: دانشگاه شهید بهشتی.
حکیم‌زاده، رضوان؛ و کیامنش، علیرضا؛ و عطاران، محمد (1386). تحلیل‌محتوای کتاب‌های درسی دوره راهنمایی با توجه به مسائل و مباحث روز جهانی در حوزه برنامه‌های درسی. مطالعات برنامه درسی، 2(5)، 54-27.
 دیویی، جان (1341). دموکراسی و تعلیم و تربیت: مقدمه‌ای بر فلسفه تعلیم و تربیت (مترجم: امیرحسین آریان‌پور). تهران: فرانکلین. (تاریخ اصل اثر 1916)
 سریع‌القلم، محمود (۱۳۷۲). عقل و توسعه‌یافتگی. تهران: نشر سفیر. 
سند تحول بنیادین آموزش و پرورش (۱۳۹۰). شورای‌عالی انقلاب فرهنگی. برگرفته از http://sanadtahavol.ir/wp-content/uploads/2021/01/sanand-tahavol.pdf
سیف‌زاده، سیدحسین (۱۳۶۸). نوسازی و دگرگونی سیاسی. تهران: نشر سفیر.
شارع‌پور، محمود (۱۳۹۴). جامعه‌شناسی آموزش‌وپرورش. تهران: سمت.
ضیایی، آزاده (1387). تحلیل محتوای کتاب‌های درسی دوره راهنمایی سال 87-86 از منظر فرهنگ سیاسی مشارکتی (پایان‌نامه کارشناسی ارشد) دانشگاه اصفهان، اصفهان، ایران.
طالب‌زاده، حسین (۱۳۷۸). فرهنگ توسعه و آموزش و پرورش، بررسی موردی آموزش‌وپرورش دوره ابتدایی در ایران (پایان‌نامه کارشناسی‌ ارشد علوم سیاسی). دانشگاه شهیدبهشتی، تهران، ایران.
عبدالهی، محمد (۱۳۷۲). جایگاه و نقش آموزش‌وپرورش در فرایند توسعه ملی. فصلنامه علوم اجتماعی دانشگاه علامه، 1(3 و4)، 74-57.   
عبدالهی، محمد؛ و راد، فیروز (۱۳۸۸). بررسی روند تحول و موانع ساختاری توسعۀ سیاسی در ایران، (۱۳۰۴-۱۳۸۲). مجله جامعه‌شناسی ایران، (1)10، 63-29.
علمی، محمود (۱۳۸۴). نقش آموزش‌وپرورش در توسعه و نهادمندی سیاسی. فصلنامه علوم اجتماعی دانشگاه آزاد خلخال، ۵، 67-58.   
فاجرلیند، اینگمار؛ و لاورنس، جی ساها (۱۳۷۰). تعلیم و تربیت و توسعه ملی (مترجم: مهدی سجادی). تهران: سمت.
فیروزجاییان، علی‌اصغر؛ و جهانگیری، جهانگیر(۱۳۸۷). تحلیل جامعه‌شناختی مشارکت سیاسی دانشجویان: مورد مطالعه، دانشجویان دانشگاه تهران. مجله علوم اجتماعی دانشکده ادبیات و علوم انسانی دانشگاه فردوسی مشهد، 5(1)، 109-۸۳. doi: 10.22067/jss.v0i0.8732
 کشاورز، الهام (۱۳۹۰). فرهنگ سیاسی مشارکتی در کتاب درسی علوم اجتماعی مدارس ایران (پایان‌نامه کارشناسی‌ارشد)، دانشگاه اصفهان، اصفهان، ایران.
مایلی، محمدرضا (۱۳۷۹). نظام سیاسی و توسعه؛ بررسی موردی: نقش نظام سیاسی در روند توسعه ایران (۵۷-۱۳۴۲). تهران: نشر ارائه.
مسعودی، عارف (۱۳۹۱). نظام آموزش و پرورش و فرهنگ سیاسی در ایران، با تأکید بر مطالعه کتاب‌های درسی دوره ابتدایی (پایان‌نامه کارشناسی‌ارشد دانشگاه شهید بهشتی)، تهران، ایران.
نصیری، مهدی (۱۳۹۵). نقش نظام آموزشی بر توسعه ایران معاصر. قم: پژوهشگاه حوزه و دانشگاه.
نظری، مرتضی (۱۳۹۵). نگاه تربیتی به توسعه: گفتارهای نظری در آموزش‌وپرورش و توسعه انسانی. تهران: نشر قطران.
وفایی سعدی، خسرو (۱۳۸۵). آموزش و توسعۀ سیاسی، بررسی عملکرد دولت طی سال‌های۶۸ تا ۷۶ و تأثیر آن در پیدایش دوم خرداد ۷۶ (رساله دکتری علوم سیاسی). دانشگاه علوم و تحقیقات، تهران، ایران.
هولستی، آل. آر. (۱۳۷۳). تحلیل محتوا در علوم اجتماعی و انسانی (مترجم: نادر سالارزاده امیری). تهران: انتشارات دانشگاه علامه طباطبایی.
Almond, G., & Verba, S. (1965). The civic culture: political attitudes and democracy in five nations. Prinseton: University Press.
Chong, A., & Gradstein, M. (2009). Education and democratic preferences. SSRN Electronic Journal.  doi: 10.2139/ssrn.1821921
Dewey, J. (1916). Democracy and education (an introduction to the philosophy of education). New York: Macmillan Company.
Johari, J.C. (1993). Comparative politics. New Delhi: Sterling Publishers.
Pye, L.W. & Verba, S. (Eds), (1965). Political culture and political development. Princeton: Princeton University Press.
Sarfi, T., Nosrati, S. & Sabzali, M. (2021). The New Celebrity Economy in Cyberspace. Journal of Cyberspace Studies, 5(2), 203-228. doi: 10.22059/JCSS.2021.93903
Wallerstein, I., & Almond, G. A. (1972). Political development: Essays in heuristic theory. Contemporary Sociology, 1(2), 113. doi: 10.2307/2062811
Zohouri, M., Darvishi, M. & Sarfi, M. (2020). Slacktivism: A Critical Evaluation. Journal of Cyberspace Studies, 4(2), 113-188.  doi: 10.22059/JCSS.2020.93911
ارسال نظر در مورد این مقاله
نام را وارد کنید.
نشانی پست الکترونیکی را به درستی وارد کنید.
وابستگی سازمانی را به درستی وارد کنید.
توضیحات را وارد کنید (حداقل 50 حرف)
CAPTCHA Image
شناسه امنیتی را به درستی وارد کنید.

  • تاریخ دریافت 09 تیر 1401
  • تاریخ بازنگری 27 شهریور 1401
  • تاریخ پذیرش 25 آذر 1401

صفحه اصلی

هیئت تحریریه

اصول اخلاقی

راهنمای داوران

ارسال مقاله

تماس با ما