فصلنامه مطالعات میان‌رشته‌ای در علوم انسانی

انعکاس خشم، خشونت و مرگ، نتیجه غلبه کهن‌الگوی سایه در شعر پست‌مدرن فارسی

نوع مقاله : مقاله علمی ـ پژوهشی

نویسندگان

سکینه هژبر لاکه 1
خسرو جلیلی کهنه شهری 2
احمدرضا نظری چروده 3

1 دانشجوی دکتری گروه زبان و ادبیات فارسی، واحد آستارا، دانشگاه آزاد اسلامی، آستارا، ایران

2 استادیار گروه زبان و ادبیات فارسی، واحد آستارا، دانشگاه آزاد اسلامی، آستارا، ایران

3 استاد مشاور ، استادیار گروه زبان و ادبیات فارسی، واحد آستارا، دانشگاه آزاد اسلامی، آستارا، ایران

https://doi.org/10.22035/isih.2023.4923.4802
چکیده
شعر پست‌مدرن را به‌واسطهٔ ویژگی بی‌پرده‌گویی و ساختارشکنی موضوعات کلامی، می‌توان مرجعی مناسب برای مطالعات کهن‌الگویی در نظر گرفت. مقالهٔ حاضر با توجه به کثرت بسامد واژه‌ها، ترکیبات، و عباراتی پیرامون خشم، خشونت و مرگ در شعر پست‌مدرن فارسی، در پی یافتن پاسخ به این پرسش است که دلیل تمایل اغراق‌آمیز شاعران پست‌مدرن به بیان خشم و خشونت در شعر چیست؟ در این راستا، تصاویر «خشم و خشونت اجتماعی»، «خشم و خشونت فردی» و «تصاویر مرتبط با مرگ» در آثار تعدادی از شاعران پست‌مدرن، با استفاده از روش توصیفی-تحلیلی و با در نظر گرفتن رویکرد میان‌رشته‌ای، بین ادبیات و دو حوزهٔ نقد اجتماعی و نقد روان‌شناختی مورد بررسی قرار داده شده است. نتیجه نشان داد، کثرت بازتاب «خشونت نسبت به زنان»، «فساد اخلاقی»، «جنگ» و ناهنجاری‌هایی از قبیل «مصرف مواد مخدر» در بخش خشونت‌های اجتماعی، «خودکشی» و «مازوخیسم» در بخش خشونت‌های فردی، بیشتر برخاسته از اندیشهٔ فراگیر «مرگ‌اندیشی» است. «مرگ‌اندیشی» که یکی از نشانه‌های غلبهٔ کهن‌الگوی سایه در ناخودآگاه بشر است، در شعر پست‌مدرن، به یک اندیشهٔ جاری و به‌تبع آن به یکی از ویژگی‌های اصلی این جریان شعری تبدیل شده است. شاعران پست‌مدرن سعی نموده‌اند برای نشان دادن تاریکی و خشم درونی نهفته در اجتماع، از تصاویر منزجزکننده و وحشت‌زا، که مرتبط با «مرگ» است، بهره ببرند و روند شعر خود را به سوی تاریکی و وحشت پیش ببرند؛ تاجایی‌که می‌توان ادعا کرد، از میان شاعران معاصر، آن‌هایی که در ناخودآگاه خویش، مغلوب کهن‌الگوی سایه بودند، به شعر پست‌مدرن روی آورده‌اند.

کلیدواژه‌ها

شعر پست‌مدرن
نقد کهن‌الگویی
کهن‌الگوی سایه
خشم و خشونت
مرگ

موضوعات

اختصاری، فاطمه (1389). یک بحث فمینیستی قبل از پختن سیب‌زمینی‌ها. تهران: سخن‌گستر.
انصاری، بهمن (1398). کرگدنیسم: غزل پست‏‌مدرن. تهران: آرون.
ایگلتن، تری (1391). توهمات پسامدرنیسم (مترجم: مسعود کلبهبان). تهران: دفتر پژوهش‌های فرهنگی.
براهنی، رضا (1374). خطاب به پروانه‌‌ها و چرا من دیگر شاعر نیمایی نیستم. تهران: مرکز.
پاینده، حسین (1383). گفتمان نقد: مقالاتی در نقد ادبی. تهران: روزگار.
جمالی، رزا (1380). برای ادامۀ این ماجرای پلیسی قهوه‎ای دم کرده‌‎ام. تهران: آرویج.
عبدالرضایی، علی (1396). فی‌‎البداهه (چاپ سوم). تهران: کالج.
فولادوند، اندیشه (1394). عطسه‌های نحس (چاپ پنجم). تهران: ثالث.
فولادوند، اندیشه (1395). شلیک کن رفیق (چاپ سوم). تهران: ثالث.
فوردهام، فریدا (1351). مقدمه‌ای بر روان‌شناسی یونگ (مترجم: مسعود میربهاء؛ چاپ دوم). تهران: سازمان انتشارات اشرفی.
فون فرنس، ماری لوییز (1383). فرآیند فردیت در افسانه‌های پریان (مترجم: زهرا قاضی). تهران: سهامی انتشار.
قره‌باغی، علی‌اصغر (1380). تبارشناسی پست‌مدرنیسم. تهران: دفتر پژوهش‌های فرهنگی.
موسوی، سیدمهدی (1397). دلقک بازی جلوی جوخه اعدام. تهران: سایه‌ها.
موسوی، سیدمهدی (1398). به روش سامورایی. تهران: سایه‌ها.
میزبان، الهام (1389). بردن توله گرگ‌ها به مهد کودک. مشهد: سخن‌گستر.
Sabbar, S., Hosseini, R., Nosrati, S., Sarfi, T., & Sabzali, M. (2023). Sociopolitical problems on the screens of film festivals: A qualitative content analysis of recent Iranian and South Korean award-winning films. Positif Journal. 23(6), 56-79.
ارسال نظر در مورد این مقاله
نام را وارد کنید.
نشانی پست الکترونیکی را به درستی وارد کنید.
وابستگی سازمانی را به درستی وارد کنید.
توضیحات را وارد کنید (حداقل 50 حرف)
CAPTCHA Image
شناسه امنیتی را به درستی وارد کنید.

  • تاریخ دریافت 15 دی 1401
  • تاریخ بازنگری 14 خرداد 1402
  • تاریخ پذیرش 05 تیر 1402

صفحه اصلی

هیئت تحریریه

اصول اخلاقی

راهنمای داوران

ارسال مقاله

تماس با ما