شکل‌گیری «مردمِ جمهوری اسلامی» در جمهوری اول

نوع مقاله : مقاله علمی ـ پژوهشی

نویسنده

استادیار جامعه‌شناسی، گروه مطالعات اجتماعی، پژوهشگاه مطالعات اجتماعی، فرهنگی و تمدنی، تهران، ایران

چکیده
در روایت‌های رایج، اولاً انقلاب ایران ناشی از غلبه بخش سنتی-مذهبی جامعه بر بخش مدرن آن بود. ثانیاً همین بخش سنتی-مذهبی بود که پس از انقلاب قدرت را به دست گرفت و مسلط شد. این مقاله می‌خواهد این هر دو نکته را به چالش بکشد. از منظر این مقاله اولاً بخش سنتی-مذهبی ایران پیشاانقلابی خود دو بخش غیرسیاسی و سیاسی داشت. گفتمان «اسلام سیاسی»، متفاوت بود از گفتمان سنتی و محافظه‌کاری که در میان بخش‌های بزرگی از جمعیت مذهبی جامعه ایران حاکمیت داشت. اما نکته‌دوم، و مهم‌تر آن است که حتی همین گفتمان اسلام سیاسیِ پیشاانقلاب نیز پس از پیروزی انقلاب و استقرار جمهوری اسلامی در دهه شصت، به همان شکلِ پیشاانقلابی خود باقی نماند. در فضای اسلامیِ پساانقلابی در نتیجه همایندی رخ‌داد جنگ و کاریزمای «امام خمینی» گفتمان جدیدی شکل گرفت. این گفتمان که ایدئولوژی مشروعیت‌بخش به جمهوری اسلامی را در دهه شصت شکل می‌داد، به ناچار سوژه‌هایی مطیع و محافظه‌کار می‌طلبید و نمی‌توانست همان گفتمانی باقی بماند که پیش از انقلاب، سوژه‌های سرکش انقلابی پرورش می‌داد.

کلیدواژه‌ها

موضوعات


احمدی، اصغر؛ آقاگل‌زاده، فردوس؛ خلیلی، محمدعلی؛ قبادی حسین‌علی و جوادی یگانه، محمدرضا (۱۳۹۳). تأثیر تعاملات ادبی و بسیج منابع در شکل‌گیری گفتمان ادبیات سیاسی در دهه‌های چهل و پنجاه شمسی. فصلنامه راهبرد اجتماعی-فرهنگی، ۳(۱۰)، ۸۴-۵۳.  
امیر، آرمین (1396). ره افسانه زدند؛ تبارشناسی آثار خلقیات‌نویسان ایرانی در پنجاه سال اخیر. تهران: پژوهشگاه فرهنگ، هنر و ارتباطات.
آزاد ارمکی، تقی؛ و نصرتی‌نژاد، فرهاد (۱۳۸۹). تبیین جامعه‌شناختی شکل‌گیری دولت مطلقه مدرن در ایران. فصلنامه مسائل اجتماعی ایران، 1(1)، 35-7.
آزادبخت، فرید (۱۳۸۹). پارادایم میان‌رشته‌ای حقوق بین‌الملل: یک بررسی سیستمی با روابط بین‌الملل. فصلنامه مطالعات میان‌رشته‌ای در علوم انسانی، 3(1)، ۱۷۱–۱۳۵.    doi: 10.7508/isih.2011.09.005
آلتوسر، لویی (1395). ایدئولوژی و سازوبرگ‌های ایدئولوژیک دولت (مترجم: روزبه صدرآرا؛ چاپ چهارم). تهران: نشر چشمه. (تاریخ اصل اثر 1970)
بیات، آصف (1400). کارگران و انقلاب ۵۷ (مترجم محمد دارکش). تهران: نشر اختران. (تاریخ اصل اثر 1987)
توفیق، ابراهیم؛ یوسفی، سیدمهدی؛ ترکمان، حسام و حیدری، آرش (1398). برآمدن ژانر خلقیات در ایران. تهران: انتشارات پژوهشگاه فرهنگ، هنر و ارتباطات.
توفیق، ابراهیم؛ یوسفی، مهدی؛ اسلامی، روح‌الله؛ اولاد دمشقیه، صالح؛ تمجیدی، مزدک؛ خراسانی، امیر؛ صفاری، حسام؛‌ وزوایی، نوید (۱۳۹۸). نامیدن تعلیق؛ برنامه‌ای پژوهشی برای جامعه‌شناسی تاریخی انتقادی در ایران. تهران: نشر مانیا هنر.
جمال‌زاده، محمدعلی (1371). خلقیات ما ایرانیان. تهران: انتشارات مسئله ایران.
حسینی بهشتی، علیرضا (۱۳۹۸). منشور حقوق شهروندی: ارزیابی نقادانه از منظر میان‌رشته‌ای. مطالعات میان‌رشته‌ای در علوم انسانی، ۱۱(۳)، ۲۹-‍۱.   doi: 10.22035/ISIH.2019.3425.3648
درویشی، هادی؛ و مؤمنی، سمیه (1399). تأملی درباره پوپولیسم و انواع آن. مجله جامعه، فرهنگ، رسانه، ۹(۳۴)، ۸۵-۶۹.   
رضایی، محمد؛ و آقاجان‌زاده، هادی (1396). مسئله غرب، ایده فرهنگ و زندگی روزمره در ایران پس از انقلاب. ایران‌نامگ، ۲(۳)، 43-70.
شریعتی، سارا؛ و مهدوی مزده، سعید (1399). بررسی جامعه‌شناختی زمینه‌های تحول موسیقی در ایران دهه ۵۰ شمسی. فصلنامه جامعه‌شناسی هنر و ادبیات، ۱۲(1-91).   doi: 10.22059/JSAL.2020.78614
عبدی، عباس (1397). روایت عباس عبدی از روزنامه سلام. خبرگزاری جمهوری اسلامی، 9/7/1397، کد خبر: 83050351  
غفاری، مسعود؛ ایگدر، افسانه (۱۳۹۶). دولت توسعه‌گرا، پیش‌نیاز تحقق حکمرانی خوب. فصلنامه مطالعات میان‌رشته‌ای در علوم انسانی، ۱۰ (۱)، ۱۲۴–۱۰۳. doi: 10.22631/isih.2018.2604.3000
فرقانی، محمدحسین (1387) .گفتگو با خبرگزاری ایسنا.  19 بهمن 1387؛ کد خبر: 8711-91575/0711۰
فکوهی، ناصر (1398). رازهای دهه چهل: واقعیت یا نوستالژی. هفته‌نامه کرگدن، شماره ۱۱۹ .
قندی، حسین (1387). گفتگو با خبرگزاری ایسنا. ۱۹ بهمن ۱۳۸۷؛ کد خبر: 8711-91575/0711۰ دسترسی در ۱۱/۷/۱۴۰۰
کاظمی وریج، عباس (۱۳۹۸). امر روزمره در جامعه‌ پساانقلابی. تهران: نشر فرهنگ جاوید.
کلاهی، محمدرضا (۱۳۹۲). تغییر در قدرت مادی و معنوی روحانیت در گذر از قاجار به پهلوی. فصلنامه مطالعات اجتماعی ایران، ۷ (۱)،  ۱۱۳-۱۳۵.
کلاهی، محمدرضا (۱۴۰۰). طرح مسئله ایران در رویکرد تشیع بازگشت‌گرا. گزارش پژوهش انجام شده در مؤسسه مطالعات فرهنگی و اجتماعی 
لکلائو، ارنستو؛ و موف،‌ شانتال (۱۳۹۷). هژمونی و استراتژی سوسیالیستی؛ به سوی سیاست دموکراتیک رادیکال (مترجم: محمد رضایی). تهران: نشر ثالث. (تاریخ اصل اثر 2014)
منوچهری، عباس؛ و نریمان، سعید (۱۳۹۵). ظرفیت نظری رهیافت قابلیت آمارتیا سن برای مقوله شهروندی. فصلنامه مطالعات میان‌رشته‌ای در علوم انسانی، 9(2)، ۲۱۰ – ۱۸۹. doi: 10.22035/ISIH2017.2039.2561
موسوی خمینی، روح‌الله (1392). ولایت فقیه و جهاد اکبر. قم: انتشارات مرصاد.
Bosteels, B., et. al. (2016). What is a people? (J. Gladding, Trans.). Colombia University Press.
Giddens, A. (1985). The Nation-State and Violence. London: Polity Press.
Hechter, M. (2000). Containing Nationalism. New York: Oxford University Press Inc.
ارسال نظر در مورد این مقاله
نام را وارد کنید.
نشانی پست الکترونیکی را به درستی وارد کنید.
وابستگی سازمانی را به درستی وارد کنید.
توضیحات را وارد کنید (حداقل 50 حرف)
CAPTCHA Image
شناسه امنیتی را به درستی وارد کنید.

  • تاریخ دریافت 20 اردیبهشت 1402
  • تاریخ بازنگری 07 شهریور 1402
  • تاریخ پذیرش 01 مهر 1402