تحلیل گفتمان انتقادی عامل فریبکاری تحصیلی در دانش‌آموزان دختر دورهٔ متوسطهٔ دوم

آزادی, مریم; آذری, غلامرضا; ایرجی, مریم

doi:10.22035/isih.2024.5186.4951

تحلیل گفتمان انتقادی عامل فریبکاری تحصیلی در دانش‌آموزان دختر دورهٔ متوسطهٔ دوم

نوع مقاله : مقاله علمی ـ پژوهشی

نویسندگان

مریم آزادی ¹

غلامرضا آذری ²

مریم ایرجی ³

¹ دانشجوی دکترای زبان‌شناسی، واحد تهران مرکزی، دانشگاه آزاد اسلامی، تهران، ایران

² استادیار ارتباطات و رسانه، واحد تهران مرکزی، دانشگاه آزاد اسلامی، تهران، ایران

³ استادیار زبان‌شناسی، واحد تهران مرکزی، دانشگاه آزاد اسلامی، تهران، ایران

https://doi.org/10.22035/isih.2024.5186.4951

چکیده

شناخت رفتارهای اجتماعی، توان فهم افراد و امکان تعامل مشترک را مهیامی‌سازد، اما گاهی با اِعمال ترفندهای فریبکارانه از طرف مقابل، این شناخت دست‌خوش تغییرمیگردد. تحلیل پدیدهٔ اجتماعی فریب با نگاه میان‌رشته‌ای امکان فهم بهتر و توانایی بررسی آن را فراهم‌می‌سازد. در این مقاله با واکاوی لایه‌های پنهان متن در یک بستراجتماعی در سطح دو دبیرستان دخترانهٔ شهر تهران، نقش ایدئولوژی فریب در عادی‌سازی گفتمان مورد بررسی قرارگرفت. مقاله پیش‌رو حول محور دوهدف اصلی سازمان یافته‌است:1. تحلیل تکثر گفتمانی شکل‌گرفته در گفتمان فریب در چارچوب نظری گفتمان انتقادی میشل فوکو 2. بررسی تأثیرعناصر ایدئولوژی و قدرت در شکل‌گیری گفتمان فریب. بنابراین، ضمن اتخاذ رویکردی کاربردی، کامنت‌های 233 دانش‌آموز دبیرستانی 15 تا 17 سال درخصوص فریبکاری مجازی در بستر شبکه‌های آموزش مجازی که داوطلب ارائه نظرات‌شان بودند؛ جمع‌آوری گردید و به تحلیل آنها ازنقطه‌نظر نقش و تأثیرگذاری عناصر، ایدئولوژی و قدرت در چارچوب نظری فوکو اقدام‌شد. یافته‌های مقاله بیانگر آن است که گفتمان فریب با پشتوانهٔ قدرت در فضای‌مجازی، همانند یک نهاد ایدئولوژیک، دانش‌آموزان فریبکار را به‌منظور دست‌یابی به یک موفقیت کاذب تحصیلی به همراهی متقاعد کرده‌است و در نهایت طی یک فرایند ایدئولوژیک، این گفتمان با تولید و بازتولید ایدئولوژی غالب به ابزار فریبکاران و صاحبان قدرت برای رنگ‌باختن وظیفه‌شناسی‌تحصیلی و تسلط مولفهٔ فریبکاری تبدیل‌می‌شود. با توجه به‌این نتیجه به‌نظرمی‌رسد تلاش‌های مداخله‌ای وآموزشی برای افزایش تعهداخلاقی فراگیران درکاهش رفتارهای فریبکارانه آن‌ها اثربخش‌است. این یافته‌ها اطلاعات ارزشمندی برای دست‌اندرکاران آموزشی که هدف‌شان کاهش فریبکاری در محیط‌های علمی است، فراهم‌می‌آورد و تلویحات مهمی جهت آموزش اخلاقی فراگیران دربردارد.

کلیدواژه‌ها

گفتمان انتقادی

میشل‌فوکو

ایدئولوژی

قدرت

وظیفه‌شناسی‌تحصیلی و فریبکاری تحصیلی

موضوعات

تعلیم و تربیت

امیری طهرانی، سیدمحمدرضا (1402). نقد رویکردهای روش شناختی فردگرا و جمع گرا به نوظهوری اجتماعی. فصلنامه مطالعات میان‌رشته‌ای در علوم انسانی، 15(3)،139-111. doi: 10.22035/isih.2023.5009.4843

آزادی، مریم؛ آذری، غلام‌رضا؛ و ایرجی، مریم (1402). مطالعۀ گفتمان فریبکاری میان فردی در چارچوب نظری بوولر و بورگوون در دانش‌آموزان دختر متوسطۀ دوم تهران. فصلنامۀ مطالعات میان‌رشته‌ای در علوم انسانی، 15(4)، 113-91. doi: 10.22035/isih.2023.5058.4870

آقاگل‌زاده، فردوس (1386). تحلیل گفتمان انتقادی. تهران: انتشارات علمی فرهنگی.

آقاگل‌زاده، فردوس (1391). توصیف و تبیین ساخت‌های زبانی ایدئولوژیک در تحلیل گفتمان انتقادی. جستارهای زبانی، 3(2)، 19-1.

بایرامی، محمدرضا (1389). کدام حضرات حضرت؟ ماهنامه جهان انسان، 15، 7-5(257)، 73-78.

تاجیک، محمدرضا (1387). گفتمان، پادگفتمان و سیاست. تهران: انتشارات موسسه تحقیقات و توسعه علوم انسانی.

حجازی، بهجت‌السادات (1394). تحلیلی بر دو رمان از محمدرضا بایرامی با نظری به اندیشه فوکو. فصل‌نامۀ زبان و ادب فارسی، 68(232 )، 49-68.

خامسان، احمد؛ و امیری، محمد اصغر (1390). بررسی تقلب تحصیلی در میان دانشجویان دختر و پسر. اخلاق در علوم و فناوری، 6(1)، 61-53.

خیامی آبیز، حمزه (1394). اثربخشی آموزش خودکارآمدی بر اهمال کاری تحصیلی دانش‌آموزان متوسطه (پایان نامه کارشناسی ارشد مشاوره مدرسه). دانشکده روانشناسی و علوم تربیتی دانشگاه علامه طباطبایی، تهران، ایران.

زمانی، محمّدمهدی؛ صفوی، کوروش؛ و ایران زاده، نعمت‌الله (1396). رابطۀ زبان و قدرت در نخستین شعر نو فارسی (تحلیل گفتمان انتقادی شعر«وفای به عهد»). فصلنامۀ مطالعات زبانی و بالغی، 8(16)، 188-157.

سبزیان، سعیده؛ قدم پور، عزت اله؛ و میردریکوند، فضل اله (1398). ارائه مدل علّی درگیری تحصیلی و اخلاق تحصیلی با تقلب تحصیلی: نقش میانجی گری خودکارآمدی تحصیلی. روان‌شناسی مدرسه. 8(4)، 155-131.

فرکلاف، نورمن(1379). تحلیل گفتمان انتقادی (ترجمۀ فاطمه شایسته پیران و همکاران). تهران: انتشارات مرکز مطالعات و تحقیقات رسانه.

قادری، حاتم (1380). اندیشه های سیاسی قرن 20. تهران: انتشارات وزارت امور خارجه.

کلانتری و همکاران (1388). تحلیل گفتمان: با تاکید بر گفتمان انتقادی به عنوان روش تحقیق کیفی. مطالعات جامعه‌شناسی، 1(4)، 7-28.

گریفین،ام؛ لدبتر، اندرو؛ و اسپارکس، گلن (1400). نگاه اول به نظریۀ ارتباطات (ترجمۀ غلام‌رضا آذری). تهران: سمت.

مالک‌پور لپری، کامران (1400). بررسی عدالت آموزشی اساتید با فریبکاری علمی و رفتارهای مدنی-تحصیلی دانشجویان. نشریه آموزش علوم دریایی، 8(24)، 110-96.

مرادی، ولی‌اله، و سعیدی جم، مسعود (1380). بررسی علل گرایش دانشجویان به تقلب در امتحانات دانشجویان علوم پزشکی همدان در سال 1375. طب و تزکیه، 40، 16-19.

مقدم، علی‌رضا (1392). آموزش در فضای مجازی: پنجرهای میان‌رشته‌ای برای تولید دانش. فصلنامه مطالعات میان‌رشته‌ای در علوم انسانی،5(4)، 152-135.

ملکی، جلال (1397). نابرده رنج ... کوشش و مسئولیت‌پذیری. تهران: انتشارات اژدهای طلایی.

ملکی، حسن (1394). تأثیر آموزش مهارت‌های زندگی بر خودکارآمدی تحصیلی دانش‌آموزان. فصلنامه روانشناسی تربیتی، 11(37)، 33-17.

یورگنسن، ماریان؛ و لوئیز، فیلیپس (1389). نظریه و روش در تحلیل گفتمان (ترجمه: هادی جلیلی). تهران: انتشارات: نشر نی.

Allen, A. (2002). Power, subjectivity, and agency between Arendt and Foucault, International, Journal of Philosophical Studies, 10(2), 131–49. doi:10.1080/09672550210121432

Althusser, I. (1995). Ideology and Ideological state Apparatuses; (notes to ward investigation)”. In. Ziziek, S, Mapping Ideology. London: verso. doi:10.1163/9789004252318_008

Anderman, E. M., & Murdock, T. B. (2007). The Psychology of Academic Cheating. Journal of Psychology of Academic Cheating, 1–5. doi:10.1016/b978-012372541-7/50002-4

Anderman, E. M., Cupp, P. K., & Lane, D. (2009). Impulsivity and Academic Cheating. Journal of Experimental Education, 78(1), 135–150. doi:10.1080/00220970903224636

Aris, S., Aeini, B., & Nosrati, S. (2023). A Digital Aesthetics? Artificial Intelligence and the Future of the Art. Journal of Cyberspace Studies, 7(2), 219-236. doi: 10.22059/jcss.2023.366256.1097

Avila, S. D (2024). “Online Deception: The Impact of Language in Text-Based Deception Detection” All Graduate Theses and Dissertations, Fall 2023 to Present. 147.

Bertram Gallant, T. (2020). Leveraging the teachable moment: what, if anything, can students learn from cheating? A Research Agenda for Academic Integrity. doi:10.4337/9781789903775.00011

Carpenter, D. D., Harding, T. S., Finelli, C. J., & Passow, H. J. (2004). Does academic dishonesty relate to unethical behavior in professional practice? An exploratory study. Science and Engineering Ethics, 10(2), 311–324. doi:10.1007/s11948-004-0027-3

Chudzicka-Czupała, A. (2014). Psychological and moral determinants in accepting cheating and plagiarism among university students in Poland. Polish Journal of Applied Psychology, 12(1), 75–98. doi:10.1515/pjap-2015-0005

David, L. T. (2015). Academic Cheating in College Students: Relations among Personal Values, Self-esteem and Mastery. Procedia - Social and Behavioral Sciences.187, 88–92. doi:10.1016/j.sbspro.2015.03.017

Early, B. (2001). Developmental crime prevention. Criminology & Public Policy. 2(2). doi:10.1007/s40865-021-00163-x

Fairclough, N. (1995). Critical Discourse Analysis: The Critical Study of Language. London and New York: Routledge.

Fairclough, N. (2003). Analyzing discourse: Textual analysis for social research. London and New York: Routledge.

Feenberg, A. (2009). Critical Theory of Technology. Tailoring Biotechnologies, 1(1), 47-64.

Foucault, M. (1980). Power/Knowledge: Selected Interviews and Other Writings, 1972-79, (Ed. Colin Gordon). New York: Pantheon.

Foucault, M. (1981). The order of discourse. In R, Young. (Eds.). Untying the text, (pp.48-79). London: Routledge. doi:10.22034/jpiut.2022.49442.3082

Foucault, M. (2002). The Archeology of Knowledge. London and New York: Routledge. doi:10.4324/9780203604168

Francis, O. (2024). Michel Foucault's Discourse Analysis: Unraveling Power Dynamics in Contemporary Political Thought. Independently published.